Uzasadnienie
Burmistrz M. L. decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] A. R. (zwanej dalej "Skarżącą") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką F. G..
Burmistrz ustalił, ze F. G. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2020 r. (a więc niepełnosprawność powstała w wieku 70 lat). Organ wobec tego wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Brak jest zatem przesłanki przyznania świadczenia dla opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż 18 czy 25 rok życia – tak jak w przedmiotowej sprawie. Zdaniem Burmistrza na takie stanowisko nie ma wpływu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Ponadto Burmistrz ustalił, że Skarżąca zamieszkuje w L. przy ul. [...], nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje opiekę nad swoją matką F. G.. Matka Skarżącej zamieszkuje pod adresem B.
- 23. W miejscu zamieszkania F. G. tj. B. 23 zamieszkują jej dzieci: E. L. i R. G..
Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w przypadku niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej – a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zakres wykonywanych przez Skarżąca czynności w ramach opieki nad niepełnosprawną ogranicza się jedynie do wykonywania podstawowych czynności takich jak zaopatrywanie w niezbędne artykułu spożywcze i przemysłowe, dowożenie matki na wizyty lekarskie, realizowanie recept, generalne sprzątanie pomieszczeń użytkowanych przez matkę. Zdaniem organu czynności te mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Ponadto pomocy w podstawowych czynnościach życiowych niepełnosprawnej mogą udzielać jej dzieci E. L. i R. G., które mieszkają pod tym samym adresem.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium uznało za zasadny zarzut Skarżącej błędnego powołania jako podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., który został uznany za niekonstytucyjny (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13).
Tym niemniej zdaniem Kolegium wnioskowane świadczenie nie może być przyznane z innego powodu.
Kolegium ustaliło, że osoba wymagająca opieki poza Skarżącą ma troje dzieci, przy czym dwoje zamieszkuje w miejscu zamieszkania niepełnosprawnej. Ze złożonych przez rodzeństwo Skarżącej oświadczeń wynika, że Skarżąca opiekuje się matką, a oświadczający nie łożą środków na sprawowanie opieki. Jak wynika z wywiadu środowiskowego Skarżąca zaopatruje matkę w artykułu spożywcze, przemysłowe, dowozi na wizyty lekarskie, realizuje recepty oraz generalnie sprząta pomieszczenia, przy czym Skarżąca codziennie dojeżdża. Skarżąca do listopada 2019 r. była zatrudniona, a obecnie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w PUP. Skarżąca podała także, że w ramach sprawowania opieki wykonuje czynności dnia codziennego w miarę potrzeb.
Kolegium wskazując na art. 17 ust. 1 u.ś.r. podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki. Jednym z niezbędnych warunków przyznania tego świadczenia jest konieczność zapewnienia opieki w takim zakresie, aby uniemożliwiło to wykonywanie osobie sprawującej opiekę pracy zawodowej. Czynności życia codziennego (zrobienie zakupów, przygotowanie posiłków, wizyty u lekarza czy też czynności higieniczne) nie stanowią czynności zajmujących cały dzień przez siedem lub większość dni w tygodniu (tak WSA w Bydgoszczy II SA/Bd 762/119 i WSA w Olsztynie sygn. II SA/Ol 849/19).
Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie rezygnacja z zatrudnienia czy też niepodejmowanie zatrudnienia przez Skarżącą nie wiązało się z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wykonywane przez Skarżącą czynności są czynnościami dnia codziennego, które przy odpowiedniej organizacji dnia, pomocy rodzeństwa, może wykonywać jako osoba aktywna zawodowo.
Kolegium podkreśliło także, że osoba wymagająca opieki posiada osoby zobowiązane do alimentacji – pozostałe dzieci – które mają także obowiązek zapewnienia opieki matce, przy czym w sytuacji braku możliwości zapewnienia bezpośredniej opieki mogą ten obowiązek spełnić poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie.
W skardze do sądu administracyjnego A. R. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymagają, aby opieka ta była całodobowa, a jedynie ciągła i stała.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, mając na względzie treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38 /13, uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - że Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przepis ten bowiem w następstwie ww. wyroku TK we wskazanym zakresie utracił przymiot konstytucyjności i wobec tego kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie należy pominąć.
Co do głównej osi sporu należy przede wszystkim wskazać, że w sprawie bezsporne jest, iż matka Skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z [...] marca 2020 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 61 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2020 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dyspozycja przytoczonej regulacji odwołuje się do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Stan faktyczny niniejszej sprawy odnosi się do pierwszego przypadku, ponieważ Skarżąca nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskazując na sprawowaną opiekę nad matką.
Należy jednak mieć na uwadze, iż art. 17 ust. 1 u.ś.r. mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku pojęć ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z treści i celu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa, biorąc pod uwagę, że jest ona związana z koniecznością niewykonywania pracy zarobkowej.
Co więcej - te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki, wymaga zatem zaistnienia sytuacji całkowitego braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. było zapewnienie pomocy finansowej osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie z powodu sprawowania samej opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do całkowitego niepodejmowania czy rezygnacji z pracy zarobkowej.
Słuszne jest zatem stanowisko Kolegium, że do stwierdzenia, iż spełniona jest przesłanka z art. 17 ust. a u.s.r. nie wystarcza stwierdzenia samego faktu sprawowania opieki. Konieczne jest bowiem ustalenie nie tylko samego fakt sprawowanie opieki, ale także stwierdzenie, że opieka ta ma takie cechy, iż uniemożliwia ona opiekunowi wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z powyższego stanowiska Sądu taką wystarczająca cechą sprawowanej opieki nie jest sama ciągłość i stałość opieki. Istotny jest także rozmiar tej opieki.
W przedmiotowej sprawie słusznie zatem Kolegium zwróciło uwagę, że osoba niepełnosprawna, która wymaga opieki ma czworo dzieci (w tym Skarżącą), przy czym dwoje z nich zamieszkuje w tym samym miejscu (pod tym samym adresem) co wymagająca opieki matka Skarżącej. Zasadne jest także zwrócenie przez Kolegium uwagi, że Skarżącą w ramach opieki wykonuje tylko takie czynności życia codziennego, które same w sobie nie stanowią czynności zajmujących cały dzień, a tym samym uniemożliwiają pogodzenie ich z pracą zarobkową. Słuszne jest także zwrócenie uwagi, że bezpośrednią opiekę matce Skarżącej mogą przynajmniej w pewnym zakresie zapewnić jej pozostałe dzieci mieszkające pod tym samym adresem.
Zdaniem Sądu przytoczone okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują, że Skarżąca nie spełnia przesłanki niepodjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ zakres sprawowanej przez nią opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zakres wykonywanej przez Skarżącą opieki nie wykracza poza obowiązki domowe wykonywane w gospodarstwie domowym przez osoby wykonujące pracę zawodową obejmujące sprzątanie, robienie zakupów, zawożenie do lekarza, pomoc w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, załatwianie spraw urzędowych. Zakres pomocy udzielanej przez Skarżącą w ocenie Sądu nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż zasady logiki i doświadczenia życiowego nie wskazują, że wykonywane przez Skarżącą, mieszkającą w innej miejscowości i prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe, czynności zajmują jej cały dzień.
Co więcej czynności te choćby w części mogą wykonywać zamieszkałe pod tym samym adresem dzieci niepełnosprawnej. Ponadto biorąc pod uwagę, że dwoje z pozostałych dzieci F. G., obciążone również obowiązkiem alimentacyjnym względem matki, pracuje, oceniając okoliczności sprawy, należało również uwzględnić możliwość świadczenia przez nich pomocy matce poprzez dostarczenie jej środków finansowych celem zapewnienia możliwości skorzystania z usług opiekuńczych (choćby w kilkugodzinnym wymiarze) świadczonych przez osobę trzecią.
W tych okoliczności, stwierdzając że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż w sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) oddalił skargę.