Uzasadnienie
Skarżąca K. B. pismem z [...] listopada 2019 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. B..
Decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wójt ustalił, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność powstała w 51 roku życia matki Skarżącej.
Wobec tego organ uznał, że nie zachodzi przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r."), który dla przyznani świadczenia wymaga, aby niepełnosprawność powstała nie później do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem organu stanowiska to nie jest sprzeczne z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/19).
Ponadto Wójt stwierdził, że matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z F. B., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do [...] grudnia 2019 r. Tymczasem zgodnie z art. 17 ut. 5 pkt 2 lit. a) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W wyniku rozpatrzenia złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium uznało, że w ustalonej sytuacji nie jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia okoliczność, że niepełnosprawność matki Skarżącej powstała w 51 roku życia. W tym względzie Kolegium podzieliło stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 21 lutego 2018 r. (sygn. akt i OSK 2758/17), że w obecnej sytuacji prawnej związanej z wydaniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał.
Kolegium uznało natomiast, że zachodzi przesłanka odmowy przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Kolegium zwróciło uwagę, że mąż matki Skarżącej legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawność, bez wskazań choćby korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Natomiast zgodnie z ww. przepisem aby uznać, że pozostawanie w związku małżeńskim nie jest przeszkodą dla przyznania świadczenia koniecznej jest, aby współmałżonek legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności.
Kolegium dostrzegło, że współmałżonek matki Skarżącej ma 72 lata, jednak podkreśliło, że Skarżąca nie przedłożyła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego by wynikało, iż sam wymaga wsparcia (pkt V ppkt 6 orzeczenia). Samo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności utraciło już ważność, a z oświadczenia pełnomocnika Skarżącej wynika, że ojciec Strony nie legitymuje się aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że nie jest uprawnione do samodzielnego ustalania stopnia niepełnosprawności czy stwierdzania czy współmałżonek osoby wymagającej opieki samy wymaga opieki czy pomocy drugiej osoby. Zdaniem Kolegium orzeczenie Zespołu do Spraw Niepełnosprawności wydane na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie może być zatem zastąpione żadnym innym dokumentem ani też innymi ustaleniami organu w postępowaniu dowodowym.
Kolegium zwróciło uwagę, że ze względu na charakter zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, przysługującego osobom, które ukończyły 75 rok życia należy przyjąć, że ustawodawca zakłada, iż osoby w tym wieku lub starsza, nielegitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie jest zdolna do sprawowania opieki nad inną osobą (por. wyrok NSA z 13 listopada 2015 r. sygn.. 1230/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 13 września 2017 r. sygn. II SA/Bd 393/17). Jednakże w niniejszej sprawie ojciec Strony nie tylko nie ma 75 lat życia.
W skardze do sądu K. B. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając:
- - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego,
- - naruszenie art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że sam fakt pozostawiania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 649/19). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Skarżąca wskazała, że chodzi o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Istotną kwestią w sprawie jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, w sytuacji kiedy osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2020 r. (sygn.. akt I OSK 2462/19, publ. CBOSA) z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.
Jako przykład można podać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.
We wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za właściwe stanowisko, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.
NSA podkreślił, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego.
W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane ustalenie, że wymagająca opieki matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyklucza to zatem co do zasady możliwość przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto słusznie zwróciło uwagę Kolegium, że posiadane przez męża matki Skarżącej orzeczenie o umiarkowanym stopniem niepełnosprawności nie zawiera choćby wskazań co do konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Jak wynika z akt sprawy – mąż matki Skarżącej ma źródło utrzymania (emeryturę), podobnie jak inni żyjący członkowie rodziny osoby wymagającej opieki, zobowiązani do alimentacji. Nawet przyjmując zatem dopuszczalność wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przemawiającej za uznaniem, że ograniczenia wynikające z tej regulacji nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - nie można było w przedmiotowej sprawie uznać, że taka sytuacja zachodzi.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) skargę należało oddalić.