Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 15 września 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 402/20

Uzasadnienie

Uzasadnienie:

Prezydent Miasta B., po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez M. K., tj. skarżącą, o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: N. K., W. K., P. K., na okres zasiłkowy 2017/2018, decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]. znak: [...], przyznał skarżącej:

1. - zasiłek rodzinny na dzieci: N. K. w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, W. K. w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, P. K. w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,
2. - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na okres od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r. na dziecko P. K. w wysokości [...] zł miesięcznie,
3. - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego na rok szkolny 2018/2019 na dzieci: N. K. w kwocie [...]zł, W. K. w kwocie [...]zł, P. K. w kwocie [...]zł.

Organ I instancji [...] listopada 2019 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zasiłku rodzinnego, wypłaconego na podstawie ww. decyzji z dnia [...] listopada 2017 r.

Uzasadniając wszczęcie postępowania organ stwierdził, że w trakcie okresu zasiłkowego pojawiły się zmiany w dochodach rodziny, o których strona nie powiadomiła organu:

1. - pozostawanie córki N. K. w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy w okresie od [...].11.2017 r. do [...].04.2018 r.,
2. - podjęcie przez stronę zatrudnienia w dniu [...] stycznia 2018 r. w [...] Zarządzie Wojewódzkim w B.,
3. - uzyskanie zatrudnienia przez skarżącą w okresie od [...] lutego 2018 r. do [...].10.2018 r. w Firmie "[...]",
4. - podjęcie i uzyskanie zatrudnienia przez męża skarżącej K. K. od [...] kwietnia 2018 r. w firmie "[...]".

Organ podkreślił, że powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w aktach sprawy, w tym w złożonych przez stronę oświadczeniach, a dochód uzyskany przez skarżącą, córkę N. K., K. K. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu spowodował przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych, tj. [...] zł.

Skutkiem powyższego, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. znak: [...]. nr: [...] orzekł o: 1/ uznaniu zasiłku rodzinnego na dzieci N. K., W. K., P. K., za okres od [...].04.2018 r. do [...].04.2018 r. oraz od [...].06.2018 r. do [...].09.2018 r., dodateku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko P. K. za okres od [...].04.2018 r. do [...].04.2018 r. oraz od [...].06.2018 r. do [...].09.2018 r., jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego na rok szkolny 2018/2019 na dzieci: N. K., W. K., P. K., wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].11.2017 r., za świadczenia nienależnie pobrane, 2/ zobowiązaniu skarżącej do zwrotu ww. nienależnie pobranego:

1. - zasiłku rodzinnego na dzieci N. K., W. K., P. K., za okres od [...].04.2018 r. do [...].04.2018 r. oraz od [...].06.2018 r. do [...].09.2018 r.,
2. - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko P. K. za okres od [...].04.2018 r. do [...].04.2018 r. oraz od [...].06.2018 r. do [...].09.2018 r.,
3. - jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego na rok szkolny 2018/2019 na dzieci: N. K., W. K., P. K., wypłaconego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].11.2017 r., w łącznej wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie na dzień [...] grudnia 2019 r., w kwocie [...]zł, co wynosi łącznie [...] zł.

W uzasadnieniu podjętej decyzji, organ I instancji powołał przepisy art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.ś.r i stwierdził, że art. 25 ust. 1 u.ś.r., nakłada na osobę pobierającą świadczenia obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie rodzinne o każdej sytuacji wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń. Jak stwierdził organ decyzja z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] przyznająca świadczenie zawierała stosowne pouczenie w tym zakresie, natomiast strona o okolicznościach powodujących uzyskanie dochodów przez rodzinę poinformowała organ dopiero w dniu 2 października 2018 r. Uzyskanie dochodu przez rodzinę spowodowało przekroczenie limitu ustawowego uprawniającego do uzyskania zasiłku rodzinnego (dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać kwoty 674,00 zł).

Organ I instancji ustalił dochód rodziny - składającej się z 5 osób - z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych, zaistniałych w okresie zasiłkowym tj.: od [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. oraz w okresie: od [...] czerwca 2018 r. do [...] września 2018 r., tj.:

1. - kwoty z tytułu otrzymanego stypendium szkolnego na dzieci Nicolę, Weronikę, Patrycję za 2016 r. w wysokości [...] zł, przeciętny miesięczny dochód z tego tytułu to - [...] zł,
2. - kwoty otrzymanej na podst. art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci, która w 2016 r. wyniosła [...] zł, przeciętny miesięczny dochód z tego tytułu to [...] zł,
3. - dochodu K. K. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za wrzesień 2017 r. z tytułu zatrudnienia podjętego od [...] sierpnia 2017 r. w wysokości [...] zł - zatrudnienie trwało do [...] kwietnia 2018 r.,
4. - dochodu córki N. K. za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za grudzień 2017 r. z tytułu zatrudnienia w okresie od [...].11.2017 r. do [...].04.2018 r. w wysokości [...] zł,
5. - dochodu strony za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za luty 2018 r. w [...] Zarządzie Wojewódzkim w kwocie [...]zł,
6. - dochodu strony za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za marzec 2018 r. z tytułu zatrudnienia w firmie [...] w wysokości [...] zł,
7. - dochodu K. K. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za maj 2018 r. z tytułu zatrudnienia w firmie [...] w wysokości [...] zł.

Nie uwzględniono dochodu uzyskanego przez córkę N. K. z uwagi na utratę dochodu (art. 5 ust. 4 oraz art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r.). Organ wskazał, że w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. przeciętny miesięczny dochód 5 -o osobowej rodziny wynosi [...] zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł) - co stanowi na osobę w rodzinie [...] zł i przekracza kryterium dochodowe [...] zł.

Organ stwierdził, że w okresie: od [...] czerwca 2018 r. do [...] września 2018 r. przeciętny miesięczny dochód 5 -o osobowej rodziny wynosi [...] zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł +905,14 zł + [...] zł) - co stanowi na osobę w rodzinie [...] zł i przekracza kryterium dochodowe [...] zł.

Organ I instancji wskazał także, że w przypadku, gdy pobrane świadczenia mają charakter nienależny i orzeczenie o obowiązku ich zwrotu powstaje po zakończeniu okresu ustalonego w decyzji o przyznaniu świadczeń - wówczas do rozwiązania pozostaje tylko ustalenie, czy pobrane świadczenia mają charakter nienależny, a jeśli tak to orzeczenie o obowiązku ich zwrotu.

Organ podkreślił, że w takich przypadkach nie uchyla się decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, bowiem decyzja ta z uwagi na upływ czasu już wygasła.

Prezydent Miasta B. wskazał, że na podst. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r, w dniu [...] listopada 2019 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na rodzeństwo K. za okres od [...].04.2019 do [...].04.2019 r. oraz od [...].06.2019 r. do [...].09.2019 r.

W ocenie organu I instancji skarżąca była wielokrotnie informowana o obowiązujących przepisach, nie kwestionując ich jasności i zrozumienia, natomiast pouczenie o ciążących obowiązkach znajdowało się we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, przy czym wniosek został wypełniony osobiście i potwierdzony własnoręcznym podpisem strony. Organ uznał zatem, że skarżąca została prawidłowo poinformowana o warunkach pobierania świadczeń rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania względnie wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 k.p.a. z powodu rażącego naruszenia prawa.

Uzasadniając przedstawione zarzuty skarżąca wskazała, że organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w dniu [...] stycznia 2019 r., a postępowanie to nie zostało dotychczas zakończone, gdyż organ nie rozpatrzył sprawy i nie wydał decyzji.

Dlatego też, w ocenie Strony, wydane postanowienie o wszczęciu postępowania w tej samej sprawie, tj. w dniu [...] listopada 2019 r. oraz decyzja z dnia [...] grudnia 2019 r. - będąca przedmiotem odwołania świadczą o prowadzonych jednocześnie dwóch postępowaniach administracyjnych w tej samej sprawie, w której wydane są dwie decyzje. Zatem, jak wskazała skarżąca, organ I instancji nie posiadał legitymacji do wydania drugiej decyzji, która jest nieważna.

Jednocześnie strona zarzuciła naruszenie przez organ:

1. - art. 30 ust. 1 u.s.r., poprzez bezpodstawne uznanie, że wypłacone jej świadczenia zostały pobrane nienależnie, w wyniku błędnego uznania organu odnośnie uzyskania dochodu u nowego pracodawcy, podczas gdy była to kontynuacja zatrudnienia u tego samego pracodawcy (więc dochód nie został osiągnięty),
2. - art. 30 ust. 2 u.s.r., poprzez brak dostatecznego pouczenia o braku prawa do pobierania wypłaconych świadczeń.

Skarżąca wskazała też, że nie została pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń w sytuacji, gdy dochód męża z urzędu został zaliczony do dochodu rodziny, skoro mąż nie zamieszkuje z rodziną i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Prezydent Miasta B., po dostarczeniu przez skarżącą oświadczeń z dnia [...] października 2018 r. oraz [...] października 2018 r. (z których wynikały okoliczności uzyskania w okresie zasiłkowym dochodu przez rodzinę) w okresie od [...].04.2018 r. do [...].04.2018 r. oraz od [...].06.2018 r. do [...].10.2018 r. wszczął i prowadził nadzwyczajne postępowanie administracyjne w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek rodzinny na dzieci na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r., gdyż postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], a w konsekwencji decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] uchylił decyzję ostateczną Prezydenta Miasta B. z dnia [...] listopada 2017 r.

W związku z powyższym organ I instancji zawiadomieniem z [...] stycznia 2019 r., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r.

W konsekwencji przeprowadzonego postępowania administracyjnego Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...], nr: [...] orzekł o uznaniu przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązał skarżącą do ich zwrotu.

Jednakże, zawiadomieniem z [...] lipca 2019 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] października 2018 r., aby w konsekwencji decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] stwierdzić z urzędu nieważność ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2018 r. Kolegium uznało bowiem, że podstawą prawną podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia nie mógł być art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, gdyż pojawiły się po jej wydaniu, zatem nie mogły być nieznane organowi, który wydał decyzję w momencie jej wydania.

Decyzja Kolegium została doręczona stronie w dniu [...] sierpnia 2019 r. i stała się ostateczna.

Natomiast w wyniku wniesionego odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...], nr: [...] Kolegium uznało za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, co nastąpiło decyzją z dnia [...] września 2019 r.

W związku z powyższymi okolicznościami, organ I instancji - umorzył wszczęte zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. postępowanie administracyjne, zatem, w sprawie dotyczącej ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji organu z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] nie toczą się, wbrew twierdzeniom skarżącej, równolegle dwa postępowania administracyjne.

Z tych względów Kolegium uznało zarzuty skarżącej za niezasadne.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów, to jak wynika z treści art. 3 pkt 16 u.ś.r., ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania, co nie budzi zastrzeżeń i znajduje potwierdzenie w wypracowanej linii orzeczniczej (wyrok NSA z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 407/13; wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 228/14). Bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów jest fakt wspólnego gospodarowania czy też wspólnego zamieszkiwania. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny, np. wspólnego gospodarowania (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1128/09). Małżonkowie, zgodnie z legalną definicją zawartą w ustawie, aż do chwili ustania małżeństwa zawsze będą stanowili rodzinę.

Oznacza to obowiązek uwzględnienia osób wchodzących w skład rodziny bez badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny (wspólnego gospodarowania).

W przedmiotowej sprawie we wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych skarżąca w części 1.3 - "Dane członków rodziny" - wpisała siebie, męża oraz 3 dzieci. W części tej wniosku znalazły się wyjaśnienia, pogrubione czarną czcionką jak należy rozumieć pojęcia członków rodziny wraz z definicją ustawową rodziny.

W części V. wniosku - "Pouczenia i Oświadczenia" znalazło się pouczenie, że m.in. o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu przez rodzinę w postaci zatrudnienia - istnieje obowiązek powiadomienia organu o tych okolicznościach (pogrubioną czcionką), gdyż niepoinformowanie organu o tych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Skarżąca podpisała wniosek w dniu [...] sierpnia 2017 r.

Ponadto w decyzji przyznającej świadczenie rodzinne widniało także stosowne pouczenie: cyt. ".... W przypadku uzyskania przez Panią lub innego członka rodziny dochodu po wydaniu niniejszej decyzji fakt ten należy niezwłocznie zgłosić w tutejszym organie w celu stwierdzenia czy nadal spełnia Pani kryterium dochodowe umożliwiające pobieranie świadczenia rodzinnego. Zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługuje, jeżeli zmianie ulegnie sytuacja dochodowa rodziny w ten sposób, że dochód w przeliczeniu na osobę przekroczy kwoty obowiązującego kryterium dochodowego". Jednocześnie w decyzji przyznającej organ pouczył stronę nie tylko o braku prawa do pobierania przyznanych świadczeń w przypadku wystąpienia zmian, o których mowa powyżej, lecz także o tym, iż osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W ocenie Kolegium pouczenia napisane zostały jasno i w sposób zrozumiały.

W przedmiotowej sprawie znaczenie ma także okoliczność, że kwestia uzyskiwania dochodów przez rodzinę, mających wpływ na kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń rodzinnych - wyszła na jaw w momencie złożenia przez stronę kolejnego wniosku o świadczenie rodzinne, w dniu [...] października 2018 r., kiedy to skarżąca wskazała na okoliczności dotyczące wysokości dochodu osiągniętego w okresie - po roku 2016 r., w tym:

1. - faktu zatrudnienia męża od kwietnia 2018 r. do nadal w firmie "[...]" oraz uzyskanie w związku z tym od maja 2018 r. dochodu w kwocie [...]zł,
2. - faktu uzyskania zatrudnienia przez stronę za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za luty 2018 r. w [...] Zarządzie Wojewódzkim w kwocie [...]zł,
3. - faktu uzyskania dochodu przez stronę za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za marzec 2018 r. z tytułu zatrudnienia w firmie [...] w wysokości [...] zł,
4. - faktu pozostawania córki N. K. w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy w okresie od [...].11.2017 r. do [...].04.2018 r.

Potwierdzenie powyższych okoliczności oprócz oświadczeń złożonych przez samą stronę znajduje się w aktach sprawy, a świadczą o tym wydruki danych ZUS o składkach za okres od 2016-01-01 do 2019-12-12 dla M. K., K. K. i N. K..

Z wydruków tych wynikają także inne NIP-y płatników, a zatem Kolegium uznało, że zarzuty strony o pozostawaniu w zatrudnieniu o tego samego pracodawcy nie zasługują na uwzględnienie.

Należy także wskazać, że skarżąca modyfikowała swoje stanowisko w kwestii uzyskiwania przez męża dochodu:

1. - w dniu [...] października 2018 r. złożyła oświadczenie, że od współmałżonka nie otrzymuje żadnej kwoty na utrzymanie jej i dzieci,
2. - w dniu [...] października 2018 r. oświadczyła, że mąż mieszka w T. i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.

Z analizy akt wynika, że skarżąca była należycie pouczona o obowiązku powiadomienia organu w przypadku zmiany spowodowanej uzyskaniem dochodu, związanej m.in. z wystąpieniem zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (vide: treść wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego).

W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mając na uwadze treść art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., uznało za zasadne utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, orzekając jak w sentencji decyzji.

Jednocześnie, odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku strony o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 k.p.a. - Kolegium wyjaśnia, że przedmiotowe postępowanie, które obecnie się toczy przed tutejszym Kolegium dotyczy trybu zwykłego jakim jest tryb odwoławczy przysługujący stronie od decyzji organu pierwszej instancji. Jeżeli skarżąca domaga się stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji to powinna w tym celu wystosować stosowny wniosek do tego organu, który nada sprawie właściwy i zgodny z przepisami prawa bieg w administracyjnym toku instancji.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. - art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy sprawa już poprzednio została załatwiona inną decyzją ostateczną,
2. - art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że wystąpiły okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych oraz poprzez uznanie, że nastąpiło wystarczające pouczenie o braku prawa do ich pobierania i że świadczenia zostały pobrane mimo świadomości skarżącej, że są nienależne
3. - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że Prezydent Miasta B. w dniu [...].01.2019r z urzędu wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych i zakończył to postępowanie decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r znak: [...], nr: [...]. W wyniku odwołania S.K.O. decyzją z dnia [...] września 2019r [...] uchyliło w całości w/w decyzję Prezydenta Miasta B. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia 24 listopad 2017r oraz zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego w tym zakresie lub umorzenia postępowania. Prezydent Miasta B. ponownie rozpatrując sprawę uznał zgodnie z dwoma wytycznymi do wyboru określonymi i/w/w decyzji S.K.O., że postępowanie stało się bezprzedmiotowe i ostatecznie zakończył je decyzją o umorzeniu z dnia [...] września 2019r znak: [...], nr: [...], co prawomocnie zakończyło sprawę i dlatego Prezydent Miasta B. nie posiadał legitymacji do powtórnego wszczęcia w dniu [...].11.2019r postępowania i do wydania decyzji z dnia [...].12.2019r nr: [...] poprzedzającej zaskarżoną decyzję.

Skarżona stwierdziła też, ze trudno jest jej zarzucić, że świadomie pobierała nienależne jej świadczenia, jeżeli w sposób ciągły wykonywała tę samą pracę, a jedynie zmieniał się podmiot nią zarządzający. Zachowując ciągłość zatrudnienia skarżąca nie zgłaszała uzyskania przychodu w związku z podjęciem zatrudnienia, ponieważ faktycznie na nowo nie podejmowała ponownie zatrudnienie, tylko bez żadnej przerwy wykonywała tę samą pracę. W jej przekonaniu w takiej sytuacji nie miała obowiązku zgłaszania uzyskania dochodu w związku z podjęciem pracy, ponieważ faktycznie nie uzyskała takiego dochodu i w sposób ciągły uzyskiwała dochód z jednej i tej samej pracy. Nie mogła zatem mieć świadomości, że nie zgłaszając dochodu, którego jej zdaniem nie powinna zgłaszać, pobiera nienależne jej świadczenie. W w/w zakresie i na tę konkretną sytuację skarżąca nie została pouczona w ogóle. W związku z powyższym nie można uznać świadczenia, które skarżąca pobrała, za nienależnie pobrane.

Skarżąca była również przeświadczona, że członkami rodzimy w myśl art. 3 pkt 12 są osoby, które faktycznie utrzymują się z połączonych dochodów tych osób i w takim zakresie wyznaczona jest rodzina, o której jest mowa w art. 3 pkt 16) ww. ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W jej uzasadnieniu w nawiązaniu do zarzutów skargi stwierdzono, że wszczęcie w dniu [...] stycznia 2019 r. z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r, nastąpiło w związku z faktem wcześniejszego wznowienia postępowania i jego skutku w postaci uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia z [...].11.2017 r. Podstawę prawną tej decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., który umożliwia uznanie za świadczenia nienależnie pobrane te, które zostały przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania.

Natomiast w wyniku stwierdzenia przez SKO nieważności decyzji z organu I instancji z [...].10.2018 r., uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia z [...].11.2017 r., a następnie uchyleniu decyzji tego organu z dnia [...].04.2019 r., o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, nastąpiła sytuacja, w której uznano o niemożności zastosowania, jako podstawy orzekania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., skoro postępowanie wznowieniowe zostało uznane za niezasadne, a skutkiem tego w obrocie prawnym pozostała decyzja przyznająca świadczenie z [...].11.2017 r. Dlatego też organ I instancji w dniu [...].09.2019 r., umorzył postępowanie, wszczęte w oparciu o przesłanki prawne, które następnie odpadły.

Odnosząc się do zawartych w skardze zarzutów dotyczących błędnego pouczenia Strony skarżącej o braku prawa do pobierania świadczeń rodzinnych, w sytuacji gdy mąż nie zamieszkuje z rodziną i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 u.ś.r., który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1), a za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył zagadnień natury procesowej, jak i prawno materialnej.

Najdalej idącym zarzutem skargi był wytyk naruszenia przez organ odwoławczy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy sprawa już poprzednio została załatwiona inną decyzją ostateczną.

Zarzut ten nie był zasadny. Odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji rozpatrywane było przez organ odwoławczy w ramach postępowania odwoławczego, w którym zastosowanie miał przepis art. 138 k.p.a. Przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż wymienione w komentowanym przepisie. Organ odwoławczy nie może w postępowaniu odwoławczym stwierdzić nieważności zaskarżonej decyzji (vide: wyrok NSA w Warszawie z 12.03.1981 r., SA 472/81, ONSA 1981/1, poz. 21, w którym stwierdzono, że: "1. Organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z treścią art. 138 k.p.a., to jest dokonując merytorycznej i prawnej oceny zasadności zaskarżonej decyzji, nie może natomiast w postępowaniu instancyjnym stosować art. 156 § 1 k.p.a.

2. Decyzja organu administracji państwowej wymienionego w art. 157 k.p.a. stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. jest decyzją organu I instancji wydaną w trybie nadzoru i przysługuje od niej odwołanie w postępowaniu instancyjnym"; także wyrok NSA z 8.12.2010 r., I OSK 221/10, LEX nr 745180: "K.p.a. wyłącza możliwość stosowania sankcji nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym").

Nie zaistniały również warunki do stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji, poprzez uznanie, że w sposób rażący narusza ona prawo. Organ I instancji, decyzją z dnia [...] września 2019 r., umorzył postępowanie wszczęte zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji organu z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]. Zauważyć jednak należy, że umorzenie tego postępowania było wynikiem wyeliminowania z obrotu decyzji, które były wydane w następstwie wznowienia postępowania, które - wobec decyzji SKO z dnia [...].08.2019 r. stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] października 2018 r. – uznane zostało za niezasadne. Postępowanie to doprowadziło do wydania decyzji [...].04.2019 r., o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., a więc przesłanki uzależniającej zwrot świadczeń od faktu wcześniejszego ich przyznania na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania.

Skoro postępowanie wznowieniowe zostało uznane za niezasadnie wszczęte, to w konsekwencji, wydana w jego następstwie decyzja [...].04.2019 r., o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, została wydana z zastosowaniem nieistniejącej podstawy faktycznej i niewłaściwej podstawy prawnej. W tych warunkach by można było rozstrzygnąć w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, należało wszcząć z urzędu postępowanie w tym przedmiocie, lecz w oparciu o inną podstawę faktyczną i prawną. Podstawą tą nie było już wyeliminowanie z obrotu decyzji przyznającej świadczenie - która wskutek zmiany ww. okoliczności prawnych wróciła do obrotu - lecz zaistnienie okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a więc okoliczności objętych hipotezą art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W tych warunkach omawiany zarzut nie był usprawiedliwiony.

Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego naruszenia przez organy ww. normy, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., należało również uznać go za niezasadny.

W przytoczonym artykule 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) – tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14). O "nienależnie pobranym świadczeniu" można zatem mówić tylko na gruncie, jurysdykcyjnego, administracyjnego postępowania, w toku którego doszło do skonkretyzowania w decyzji administracyjnej czyjegoś uprawnienia i zaszła jednocześnie jedna z przesłanek wskazanych w art. 30 pkt 1 do 4 u.ś.r. Będą to więc na przykład sytuacje, gdy: decyzją administracyjną przyznano danej osobie świadczenie, a następnie do niej skierowano kolejną decyzję lub czynność materialno-techniczną potwierdzającą, odpowiednio ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia (pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy; tak W. Maciejko w: A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne.

Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2009, s. 460), gdy osoba je pobierająca świadomie wprowadziła w błąd organ, a więc wszystkie te sytuacje, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W rozpatrywanej sprawie organy stanęły na stanowisku, że skarżąca będąc pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach w sytuacji dochodowej jej rodziny, działając świadomie wbrew temu pouczeniu, nie informowała organu o okolicznościach mających znaczenie dla przyznania tego rodzaju świadczenia, co wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu ustalenia organów w zakresie prawidłowego pouczenia skarżącej o obowiązku informowania o zmianach w zakresie sytuacji dochodowej są prawidłowe, co znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Organy prawidłowo też ustaliły okoliczności związane z dochodami przypadającymi na członka rodziny skarżącej.

Jak wynika z ich ustaleń, skarżąca wskazała na okoliczności dotyczące wysokości dochodu osiągniętego w okresie - po roku 2016 r., w tym:

1. - faktu zatrudnienia męża od kwietnia 2018 r. do nadal w firmie "[...]" oraz uzyskanie w związku z tym od maja 2018 r. dochodu w kwocie [...]zł,
2. - faktu uzyskania zatrudnienia przez Stronę za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za luty 2018 r. w [...] Zarządzie Wojewódzkim w kwocie [...]zł,
3. - faktu uzyskania dochodu przez Stronę za miesiąc w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za marzec 2018 r. z tytułu zatrudnienia w firmie [...] w wysokości [...] zł,
4. - faktu pozostawania córki N. K. w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy w okresie od [...].11.2017 r. do [...].04.2018 r.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia organów obu instancji znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane. Co się natomiast tyczy twierdzeń skarżącej, że miała prawo twierdzić o nieuzyskiwaniu dochodu, wobec kontynuacji zatrudnienia u tego samego pracodawcy, to nie są one zasadne, ponieważ nie są zgodne ze stanem faktycznym. Skarżąca podjęła bowiem od [...].01.2018 r. zatrudnienie w [...] Zarządzie Wojewódzkim, a od [...].02.2018 r., podjęła kolejne zatrudnienie w firmie [...]. O braku uzyskiwania dochodów w ww. okresach świadczą wydruki z Centralnego Systemu Zabezpieczeń Społecznych. Z wydruków danych ZUS wynikają też inne NIP-y płatników. Na beneficjencie świadczeń rodzinnych ciąży obowiązek takiego poinformowania organu o sytuacji dochodowej i jej zmianie by organ powziął wiedzę o rzeczywiście uzyskiwanych dochodach. To samo dotyczy informowania organu o sytuacji rodzinnej.

Skarżąca z jednej strony w formularzu wniosku z [...].08.2017 r., podała, że w skład rodziny wchodzi jej mąż K. K., a z drugiej strony twierdzi, że w rozpoznawanym okresie zasiłkowym mąż nie zamieszkuje z rodziną i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Okoliczność ta zresztą nie może mieć w sprawie znaczenia z uwagi na okoliczność, że z przepisów u.ś.r., wynika, że fakt niezamieszkiwania małżonka z pozostałymi członkami jego rodziny, nie wpływa na obliczenie dochodu rodziny, ani dochodu członka rodziny.

W myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r., przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny.

Z kolei, jak stanowi art. 3 pkt 2a u.ś.r., dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Należy dodatkowo zważyć, że przepis art. 3 pkt 17a u.ś.r., za osobę samotnie wychowującej dziecko uznaje pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z powyższego wynika - jak wskazano w wyroku NSA z dnia 23.09.2005 r., sygn. akt I OSK 150/05 - że ustawodawca zarówno określając pojęcie rodziny, jak i osobę samotnie wychowującą dziecko, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Kierunek takiej interpretacji dochodu członka rodziny został podtrzymany (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. I OSK 1155/17).

W świetle zatem przepisów u.ś.r. małżonkowie aż do chwili ustania małżeństwa zawsze będą stanowili rodzinę i to niezależnie od tego, czy mają na utrzymaniu dzieci wspólne, czy też tylko dzieci jednego z małżonków. Kolejność użytych w definicji rodziny zwrotów nie jest przypadkowa i formułując ją w taki a nie inny sposób ustawodawca chciał położyć akcent na pierwszeństwo traktowania małżonków jako rodziny (wyrok NSA z dnia 26.04.2018 r., sygn. akt I OSK 133/18).

Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.