Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r., nr [...], Wójt Gminy N. na podstawie art. 1, art. 2 ust. 1, 2, 3, 3c, 3d, 3e, 15, 15b, 15c, 16 oraz art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz.1692 ze zm.) w związku z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej powoływana jako kpa) odmówił przyznania J. D. (dalej określana jako Skarżąca) dodatku węglowego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że 9.11.2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego, w którym wskazała, że prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto zaznaczyła, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, a jej gospodarstwo domowe znajduje się w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania.
W myśl art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym, przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się:
- 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
- 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Z dokumentacji wynika, że na adres wskazany przez Skarżącą został już przyznany dodatek węglowy dla innego gospodarstwa domowego. W związku z powyższym organ 19.12.2022 r. w myśl art. 2 ust. 15c ustawy o dodatku węglowym przeprowadził środowiskowy wywiad w miejscu zamieszkania Skarżącej, z którego uzyskano informacje, że pod wskazanym adresem zamieszkuje 5 osób z zainstalowanym współdzielonym źródłem ciepła oraz istnieją dwa lokale mieszkalne. Jednakże lokal Skarżącej jest w chwili obecnej niezamieszkały, w całkowitym remoncie. Brak jest jakichkolwiek śladów zamieszkania i korzystania z niego. Ponadto na czas remontu swojego lokalu Skarżąca zamieszkuje wraz z synem w jego lokalu także pod tym samym adresem.
Jak wynika z art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym, gospodarstwem wieloosobowym są osoby fizyczne, które wspólnie zamieszkują i gospodarują. Skarżąca na czas remontu swojego lokalu przebywa w lokalu mieszkalnym swojego syna, co potwierdza przeprowadzony wywiad środowiskowy. Wobec tego, że lokal Skarżącej na chwilę obecną jest lokalem niezamieszkałym z uwagi na całkowity remont, dodatek węglowy w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym nie przysługuje.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Skarżąca, wskazując, że zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresem, lokal w czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego podlegał generalnemu remontowi, co nie zmienia faktu, że także należy go ogrzewać, aby nie uległ pogorszeniu jego stan użytkowania. Spełnia więc przesłanki do otrzymania dodatku węglowego. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu I instancji do przeprowadzenia ponownego i szczegółowego wywiadu środowiskowego
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...], na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 2 pkt 2, art. 2 ust. 3c i 3d, art. 2 ust. 15 i art. 2 ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym stanowiącym, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym samym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się art. 2 ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Z kolei w myśl art. 2 ust. 3d cyt. ustawy, w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Z akt sprawy wynika, że 19.12.2022 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że Skarżąca pod wskazanym we wniosku adresem wraz z rodziną i współdzieli źródło ciepła zainstalowane w budynku, w którym istnieją dwa lokale. Lokal Skarżącej nie jest zamieszkały i wymaga generalnego remontu. Dodatkowo Skarżąca nie podjęła jakichkolwiek działań formalnych mających na celu ustalenie odrębnego adresu zamieszkania do 30.11.2022 r. Brak jest w aktach dokumentów, jak i oświadczenia złożonego przez Skarżącą, że podjęła się działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu zamieszkania, w którym to prowadzi, jak twierdzi, odrębne gospodarstwo domowe. W opinii Kolegium, fakt ten można ustalić na podstawie złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczenia strony, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
Mając na uwadze materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie, należało uznać, że Skarżąca nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego we wskazanym we wniosku budynku jednorodzinnym. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że Skarżąca nie spełnia przesłanki do przyznania dodatku węglowego.
Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca. W jej uzasadnieniu wskazała, że lokal, w którym zamieszkuje wraz z mężem, nie posiada wyodrębnionego numeru, ponieważ nie uzyskała jakiejkolwiek informacji w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w N. o konieczności zrobienia tego, co w jej mniemaniu powinno być obowiązkiem pracownika. Nie ma ona obowiązku znajomości przepisów prawa. Informację ową uzyskała dopiero po terminie składania odpowiedniego pisma, w związku z tym złożyła odpowiednie oświadczenie o zaistniałej sytuacji.
Podczas wywiadu środowiskowego w lokalu przez nią zamieszkiwanym trwał remont generalny, co nie zmienia faktu, że pracownik GOPS-u powinien chociaż zapoznać sie z sytuacją faktyczną mieszkania, co nie miało miejsca. Pracownica, która dokonywała kontroli, nawet nie przekroczyła jego progu. W związku z tym w informacje przez nią przekazane nie są rzetelne. Prawdą jest, że na czas remontu zamieszkali wraz z synem i jego rodziną na górnej kondygnacji. Nie zmienia to faktu, że prowadzą osobne gospodarstwa domowe (osobne lodówki, pralka itp.). Lokal, który jest aktualnie w remoncie, trzeba także ogrzewać, aby nie uległ zniszczeniu i nie pogorszył się stan jego użytkowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga była zasadna.
Zgodnie z art. 2 ust. 1, 2, 3c, 3d i 3e ustawy o dodatku węglowym:
"1. Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
- 2. Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się:
- 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
- 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
3c. W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
3d. W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
3e. W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu.".
W przedmiotowej sprawie sporne było, czy stosownie do cyt. art. 2 ust. 3c w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Konkretnie zaś sporne jest to, czy wykonywanie remontu w gospodarstwie domowym, którego zakres zmusza osoby je zamieszkujące do wyprowadzki na ten okres, przesądza o tym, że nie przysługuje do niego dodatek węglowy. W ocenie Sądu pogląd wyrażony przez organ w tym zakresie nie jest prawidłowy. Stosownie do cyt. art. 2 ust. 2 ustawy istotne jest to, w jaki sposób należy rozumieć fakt zamieszkiwania i gospodarowania w lokalu. Wbrew twierdzeniom organu, co do zasady okoliczność przeprowadzania w takim lokalu remontu (nawet "generalnego") nie może przesądzać o tym, że osoba zajmująca taki lokal nie spełnia ww. kryteriów.
Wymaga to jednak przede wszystkim prawidłowego ustalenie stanu faktycznego. W pewnych okolicznościach bowiem długotrwałe opuszczenie lokalu w celu przeprowadzenia remontu może przesądzać o tym, że osoba je zajmująca nie spełni ustawowych kryteriów opisanych w art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika jedynie, że w lokalu Skarżącej jest przeprowadzany "generalny" remont i na ten czas przeprowadziła się ona do syna. W oparciu o takie ustalenia nie można w prawidłowy sposób ustalić, czy można uznać Skarżącą za osobę zamieszkującą i gospodarującą w lokalu.
De facto organ nie kwestionował tego, że Skarżąca i jej syn (do którego przeprowadziła się na czas remontu) prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. To, że Skarżąca musiała tymczasowo zamieszkać z synem, nie uzasadnia automatycznie twierdzenia, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. W wywiadzie środowiskowym znajduje się stwierdzenie, że Skarżąca "prowadzi gospodarstwo domowe z synem" oraz że mają wspólną łazienkę i kuchnię. Wniosek organu o prowadzeniu przez Skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z synem jest niepoparty żadnymi dodatkowymi ustaleniami. Okoliczność, że Skarżąca na czas remontu przeprowadziła się do syna, w żaden sposób nie przesądza o tym, że automatycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe.
Ponadto SKO wskazało w uzasadnieniu swojej decyzji, że brak jest w aktach dokumentów, jak i oświadczenia złożonego przez Skarżącą, że podjęła się działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu zamieszkania, w którym to prowadzi, jak twierdzi, odrębne gospodarstwo domowe. W takiej sytuacji organ nie mógł poprzestać na powyższej konstatacji, lecz winien podjąć czynności w celu ustalenia powyższej okoliczności, na co zresztą SKO wskazało w swojej decyzji.
Reasumując, w przedmiotowej sprawie organ nie dokonał ustaleń, które pozwoliłyby na ustalenie w sposób jednoznaczny, czy Skarżącą można uznać za osobę zamieszkującą i gospodarującą w lokalu oraz tego, czy faktycznie prowadziła ona z synem gospodarstwo domowe. Powyższe świadczy o naruszeniu przez organy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § kpa.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych.
W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 26.07.2023 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.