Uzasadnienie
Burmistrz M. i Gminy N. nad N. decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...].EJ odmówił K. B. (zwanej dalej "Skarżącą") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na R. B. Burmistrz ustalił, że R. B. jest mężem skarżącej. Legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od 48 roku życia.
Mając na względzie datę powstania niepełnosprawności organ podniósł, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 559, zwanej w skrócie "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Burmistrz wskazał, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – jednakże nie doszło to zmiany prawa w tym zakresie.
Wobec tego, ze względu na datę powstania niepełnosprawności, zdaniem organu brak jest podstaw do przyznania świadczenia.
Ponadto organ podniósł, że R. B. tj. osoba niepełnosprawna, pozostaje w związku małżeńskim, co również jest negatywną przesłanką w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca, będąca żoną niepełnosprawnego, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.
Kolegium wskazało, że w związku z wyrokiem Trybunał Konstytucyjnego z [...] października 2014 r. (sygn. K 38/13) przepis art. 17b ust. 1 u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny i nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Wskazując na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium podniosło jednakże, że małżonek nie jest objęty obowiązkiem alimentacyjnym względem drugiego małżonka, na co wskazuje odmienność regulacji art. 128 i 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Także art. 16a ust. 1 u.ś.r. rozróżnia osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym oraz małżonka.
Wobec tego Kolegium wywiodło, że świadczenie pielęgnacyjne stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie przysługuje małżonkowi, gdyż nie jest on wymieniony w katalogu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do sądu administracyjnego K. B. wniosła o rozstrzygnięcie, czy ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego podnosząc, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej wcześniejszej decyzji odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce argumentując, że skarżąca należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc obowiązek alimentacyjny małżonka wobec współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny innych krewnych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Istotną kwestią w sprawie jest rozstrzygnięcie, czy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane małżonkowi osoby niepełnosprawnej.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stanowisko organów orzekających o braku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie zasługuje na aprobatę. Należy zwrócić uwagę, że stosunki rodzinne reguluje ustawa dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 j.t., dalej jako "k.r.o."), który dzieli się na trzy części zwane tytułami. Tytuł I - "Małżeństwo" zawiera przepisy od art. 1 do art. 616, Tytuł II - "Pokrewieństwo i powinowactwo" - od art. 617 do art. 1441 i Tytuł III - "Opieka i kuratela" - od art. 145 do art. 184. Obowiązek alimentacyjny małżonków uregulowany jest w Tytule I k.r.o. "Małżeństwo", a obowiązek alimentacyjny krewnych (rodziców, dzieci, dziadków) i innych osób (np. pasierbów, macochy, ojczyma) w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo".
Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Sąd jednocześnie zauważa, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.
Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego bezspornie małżonek należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Wynika to jednoznacznie z treści art. 130 k.r.o. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.
Reasumując, niewątpliwym jest, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest, poza wymienionymi w pkt 1 - 3 art. 17 ust. 1 u.ś.r. (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) inną osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.
Zasadne jest natomiast stanowisko Kolegium, że w związku z uznaniem za niekonstytucyjny art. 17b ust. 1 u.ś.r. nie stanowi on w niniejszej sprawie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Błędne jest także odwołujące się do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowisko organu I instancji, że przeszkodą świadczenia przyznania skarżącej (będącej żoną osoby wymagającej opieki) jest okoliczność, że ona sama nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie ze wskazanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W wyniku przyjętej przez organ I instancji wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność.
Taka wykładnia sprzeciwia się założeniu racjonalności ustawodawcy. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie może dotyczyć małżonka starającego się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym małżonkiem, a jedynie może dotyczyć wszystkich innych osób zobowiązanych do alimentacji, starających się o takie świadczenie nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ten przepis nawet podkreśla wyprzedzający inne osoby obowiązek alimentacyjny małżonka, chyba że ten ostatni nie jest w stanie wypełnić tego obowiązku sam legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe prowadzi do wniosku, że Kolegium, jak również organ I instancji dokonały błędnej interpretacji ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy.
Ze względu na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzekł jak sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organy winny rozpatrzeć wniosek skarżącej stosując się do powyższego stanowiska Sądu.