Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Wójta Gminy S. z [...] listopada 2020 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana jako ustawa lub uśr), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej określana jako kpa) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Wójt Gminy S. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała do 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia oraz pobieraniem renty.
Od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wniosła Skarżąca, wskazując, że narusza ona szereg przepisów prawa materialnego, a ponadto organ nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. 38/13, i orzekł na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Ponadto, pobieranie renty rodzinnej nie jest przeszkodą do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż odwołująca wybrała, jakie świadczenie chce otrzymywać.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., rozpoznając sprawę, wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1 a uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżąca dołączyła do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...].09.2020 r. stwierdzające, że jej mąż został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (pkt I orzeczenia), orzeczenie wydano do [...].09.2023 r. (pkt III), niepełnosprawność istnieje od 36-go roku życia (pkt IV), ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.2020 r. oraz istnieje konieczność stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7).
SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do powodu, z którego odmówił on przyznania wnioskowanego świadczenia. W odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału w sprawie o sygn. akt K 38/13 z 21.10.2014 r. sądy administracyjne orzekły o konieczności uchylenia decyzji odmawiających świadczenia m.in. w wyrokach takich jak: wyroki WSA: w Warszawie z 2.04.2015 r., sygn. VIII SA/Wa 1026/14, w Bydgoszczy z 1.06.2015 r., sygn. II SA/Bd 366/15, w Olsztynie z 27.08.2015 r., sygn. II SA/Ol 623/15. Stanowisko to w ocenie SKO jest słuszne.
Jednakże w przedmiotowej sprawie istotny jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wskazujący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie. Skarżąca od 2010 r. pobiera rentę rodzinną po poprzednim małżonku. Jednakże obowiązujące orzecznictwo sądowe stanęło jednoznacznie na stanowisku, że opiekun może wybrać bądź świadczenie pielęgnacyjne bądź świadczenie rentowe, do wysokości większego świadczenia.
Jednakże nie może otrzymywać obu jednocześnie w pełnej wysokości. Dlatego w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, jako korzystniejszego, przysługuje ono pomniejszone o wysokość otrzymywanej renty. Jednakże w przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniu pełnomocnika z odwołania, strona nie chcąc pogorszyć swojej sytuacji, nie może otrzymywać świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest ono świadczeniem w niższej wysokości od otrzymywanej renty rodzinnej. Świadczenie pielęgnacyjne wynosi bowiem do 31.12.2020r. - 1830 zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2021 r. - 1971 zł miesięcznie. Natomiast w aktach sprawy znajduje się wyciąg z ZUS z [...].03.2020 r. wskazujący, że wysokość renty rodzinnej Skarżącej do wypłaty wynosi [...] zł miesięcznie.
Organ odwoławczy nie kwestionował w sprawie faktu sprawowania przez Skarżącą opieki nad mężem. Jednak w sytuacji, gdy ustawowe przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały łącznie spełnione, to działając zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, organ I instancji zobligowany był do podjęcia decyzji odmownej i nie ma podstaw do zmiany tej decyzji.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Wójta Gminy S. z [...].11.2020 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu Skarżąca powołała się m.in. na pogląd wyrażony w wyroku NSA z 30.04.2020 r., I OSK 1546/19, w którym wskazał on, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).
Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie była zasadna.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że fakt, iż Skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej w wysokości przewyższającej wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, przemawia za odmową przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się więc do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Organ odwoławczy, przyjął, że skoro Skarżąca ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. W realiach niniejszej sprawy stanowisko to należy uznać za słuszne. Wskazać w tym miejscu trzeba, że Sąd podziela stanowisko zawarte w cytowanym w skardze uzasadnieniu wyroku NSA z 30.04.2020 r., I OSK 1546/19. U jego podstaw leży argumentacja wynikająca ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kiedy ustawodawca, uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie, była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Taka relacja utrzymywała się aż do 1.05.2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane (tym niemniej jest ono nadal niższe od otrzymywanej przez Skarżącą renty rodzinnej - wysokość renty Skarżącej – [...] zł, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego aktualnie - 1971 zł, obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021, M. P. z 2020 r. poz. 1031). Wskazać należy, że niewątpliwie intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.
Zatem odczytanie ww. przepisu w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do renty w wysokości niższej niż to świadczenie.
Taka sytuacja jednak nie wystąpiła w niniejszej sprawie, ponieważ, jak wskazano wyżej, Skarżąca otrzymuje rentę rodzinną w wysokości wyższej niż świadczenie pielęgnacyjne. Zatem SKO słusznie uznało, że winien mieć zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) skargę oddalił.
Należy podkreślić, że w toku całego postępowania zarówno administracyjnego, jak i sądowo-administracyjnego Skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, co, w świetle wcześniejszych wywodów Sądu, uzasadnia podejrzenie, że działał on ze szkodą dla swojej mandantki, zatem Sąd zwrócił się tej sprawie do właściwej okręgowej rady adwokackiej z informacją o wyjaśnienie tej okoliczności. Zgodnie bowiem z § 3 Kodeksu Etyki Adwokackiej, przy podejmowaniu czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej podstawową powinnością adwokata jest ochrona interesów klienta.
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.
Na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym.