Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2004r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania Mirosława M., utrzymał w mocy wydaną przez Starostę B. w dniu [...] 2004r. decyzję nr [...] orzekającą o odmowie ustalenia na rzecz wyżej wymienionego odszkodowania za zajętą pod drogi położoną w Ł., gmina B. nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr [...] z uwagi na fakt, że nie przeszły one z mocy prawa na własność Gminy B., a decyzje podziałowe wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.
Jak wynika z rozstrzygnięcia organu odwoławczego do wydania przez Starostę B. wskazanej wyżej decyzji doszło w następujących okolicznościach:
Kierownik Urzędu Rejonowego w B. decyzją z dnia [...] 1997r. nr [...] zatwierdził podział stanowiącej własność Mirosława M. działki nr [...], z której wydzielono m.in. działki nr [...] pod budowę ulic. Następnie Wójt Gminy B. decyzjami z dnia [...] 1998r. nr [...] i z dnia [...] 1999r. nr [...] zatwierdził podział innych nieruchomości Mirosława M. nr [...] również wydzielając z nich m.in. pod drogi działki nr [...]. W punkcie 2 wszystkich wymienionych decyzji obydwa organy stwierdziły, że działki te przechodzą na własność gminy za odszkodowaniem z dniem, w którym decyzje staną się ostateczne.
W toku negocjacji prowadzonych w związku z wnioskami Mirosława M. o ustalenie odszkodowania, z inicjatywy Gminy B. organy wyższego stopnia - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzjami z dnia [...] 2003r. nr SKO [...] i nr [...] oraz Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2003r. nr [...] stwierdziły z urzędu nieważność punktów 2 wskazanych wyżej decyzji Wójta Gminy B. i Kierownika Urzędu Rejonowego w B. jak rażąco naruszających prawo.
W uzasadnieniach swych decyzji organy podały, iż niezbędną przesłanką przejścia z mocy prawa na własność gminy gruntów z przeznaczeniem na ogólnodostępną drogę jest uwzględnienie ich w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako gruntów przeznaczonych pod drogi publiczne. Brak takiego przeznaczenia w planie Gminy B. (teren, na którym znajdują się wydzielone działki przewidziany jest w planie zagospodarowania pod zabudowę mieszkaniową z dopuszczeniem usług) wykluczał możliwość wydzielenia z nieruchomości gruntu pod budowę ulicy w trybie art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, a w konsekwencji przejście ich na własność gminy za odszkodowaniem.
Poza tym w uzasadnieniach decyzji stwierdzono, iż skoro zgodnie z wymienionymi przepisami własność działek wydzielonych pod drogi przechodzi na gminę z mocy prawa z dniem, w którym decyzja w podziale staje się ostateczna, nie było podstaw do orzekania w tym zakresie decyzją.
Wydając w dniu [...] 2004r. decyzję w przedmiocie odmowy ustalenia na rzecz Mirosława M. odszkodowania Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.) odszkodowanie należne jest za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie i krajowe, a z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że drogi wydzielone w wyniku podziałów geodezyjnych nieruchomości zatwierdzonych decyzjami Kierownika Urzędu Rejonowego i Wójta Gminy B. nie zostały zaliczone do żadnej z wymienionych kategorii, w związku z czym odmowa przez Starostę B. ustalenia odszkodowania jest uzasadniona. Także przejście z mocy prawa na własność gminy, województwa lub Skarbu Państwa działek gruntu wydzielonych pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela jest, jak wynika z art. 98 ust. 1 ustawy, uzależnione od kategorii drogi. Jednocześnie organ stwierdził, że ocena wydanych w sprawie decyzji podziałowych wykracza poza zakres prowadzonego postępowania o odszkodowanie.
Mirosław M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004r. wnosząc o jej uchylenie względnie zmianę i ustalenie odszkodowania za zajętą pod drogi nieruchomość. Skarżący zarzucił naruszenie art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przez błędną ich wykładnię podnosząc, iż ostatecznymi decyzjami zatwierdzono projekt podziału przeznaczając część nieruchomości pod drogi, a wydzielenie dróg z objętych podziałem nieruchomości przesądziło o losach prawnych gruntu zajętego pod drogi - przeszły one na własność gminy z mocy prawa z dniem, w którym decyzje zatwierdzające podział stały są ostateczne bez potrzeby wydawania w tym przedmiocie jakiejkolwiek decyzji. W świetle wymienionych przepisów ustaw organ zatwierdzający projekt podziału nie mógł więc orzekać o własności działek powstałych w wyniku podziału.
Dodatkowo skarżący podkreślił, że obowiązujące w dacie orzekania art. 98 i 10 powołanych ustaw nie posługiwały się pojęciem drogi publicznej, lecz pojęciem drogi, której definicję zawierał akt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. nr 14 poz. 60 ze zm.).
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko, iż wydzielone pod drogi działki nie przeszły na własność gminy, a tym samym brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 31 sierpnia 1997r.
Wyrokiem z dnia 23 listopada 2004r. sygn. II SA/Bd 911/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę.
Ponownie rozpatrując sprawę w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2006r. uwzględniającym skargę kasacyjną Mirosława M. wniesioną od powyższego wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm.) działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, za odszkodowaniem uzgodnionym między właścicielem a właściwym organem, a w razie braku uzgodnienia - ustalonym według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości. W momencie wydawania przez Wójta Gminy B. decyzji podziałowych przepis art. 98 ust. 1 cyt. ustawy przewidywał przejście wydzielonych w powyższy sposób działek na własność gminy, analogicznie jak art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. 1991r. nr 30 poz. 127), na podstawie której decyzję w przedmiocie zatwierdzenia podziału wydał Kierownik Urzędu Rejonowego w B. Z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż skutek w postaci przejścia własności gruntu i to z mocy prawa - bez potrzeby i podstaw do wydawania w tym względzie jakiegokolwiek dodatkowego rozstrzygnięcia, ustawodawca uzależnił od spełnienia jedynie dwóch warunków: złożenia wniosku przez właściciela (wieczystego użytkownika) oraz wydzielenia gruntu pod drogi publiczne - gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe.
Dokumenty stanowiące integralną część decyzji zarówno Kierownika Urzędu Rejonowego w B. jak i Wójta Gminy B. (wypisy z rejestru gruntów wraz z mapami zawierającymi projekt podziału nieruchomości) bezsprzecznie wskazują, iż w następstwie podziału powstały drogi. W dacie orzekania nie budziło także wątpliwości, że grunty zostały wydzielone pod drogi publiczne - gminne. Informacje w tym przedmiocie zawarte zostały w punktach drugich decyzji podziałowych. Poza tym z akt administracyjnych wynika, że po uzyskaniu przez decyzje podziałowe przymiotu ostateczności Gmina B. podjęła czynności zmierzające do ujawnienia w księgach wieczystych, faktu przejścia na jej własność wydzielonych pod drogi gruntów. W aktach znajduje się między innymi zawiadomienie o wpisie w dniu [...] 2001r. do księgi wieczystej nr [...] Gminy B. jako właściciela działek nr [...] wydzielonych z działki [...] ze wskazaniem sposobu wykorzystania - droga.
W wyniku zatem podziału należących do Mirosława M. nieruchomości, z chwilą w której decyzje z dnia [...] 1997r., [...] 1998r. [...] 1999r. stały się ostateczne, przesądzone zostały losy prawne gruntów przeznaczonych pod drogi - wyżej wymieniony utracił własność wydzielonych z tychże nieruchomości pod drogi działek.
Ze względu na to, iż w myśl art. 98 ust. 1 ustawy przejście prawa własności gruntów przy zaistnieniu wymienionych w nim przesłanek następuje z mocy prawa, późniejsze stwierdzenie nieważności punktów 2 decyzji podziałowych, które zresztą zamieszczono bez prawnych ku temu podstaw (organ nie może orzekać o własności powstałych w wyniku podziału działek, lecz tylko o wydzieleniu działek), nie miało w niniejszej sprawie żadnego znaczenia. Z kolei poza oceną pozostaje podnoszona w zaskarżonej decyzji kwestia zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego decyzji podziałowej, gdyż nie może ona mieć żadnego wpływu na skutek tej decyzji w postaci przejścia własności gruntu na nowy podmiot. Zmiana właściciela wydzielonego pod drogę publiczną gruntu jest nieodwracalnym skutkiem prawnym ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości w sytuacji przewidzianej w art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.
Zgodnie z art. 98 ust. 3 wymienionej ustawy utrata prawa przez właściciela kompensowana jest w formie odszkodowania od właściwego organu.
Odmowa zatem ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania pozostaje w świetle przedstawionych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych, w sprzeczności ze wskazanym wyżej przepisem prawa materialnego.
W związku z tym uznając skargę za uzasadnioną orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270) jak w sentencji.
Ustosunkowując się do zamieszczonego w skardze wniosku o zmianę zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że sąd administracyjny nie jest kompetentny do wydawania rozstrzygnięć merytorycznych i wyręczania w tym zakresie organów administracji publicznej.