Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], na podstawie art. 134 w związku z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej E. S., stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta W. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej.
Kolegium wskazało, że w myśl art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia jej doręczenia.
Organ ustalił, że decyzję Prezydenta z dnia [...] września 2008 r. doręczono w dniu 27 września 2008 r. Odwołanie od tej decyzji skarżąca nadała na poczcie 30 marca 2009 r. (data stempla pocztowego), a więc z uchybieniem terminu na wniesienie odwołania, który upłynął 12 listopada 2008 r. (art. 57 § 4 k.p.a.)
W skardze do sądu administracyjnego (nazwanej "prośbą") E. S. zwróciła się "o odwołanie decyzji w sprawie [...]".
Skarżąca podniosła, że nie odebrała osobiście żadnego pisma za poręczeniem ani na terenie Anglii, ani w Polsce. W Anglii mieszka wraz ze współlokatorami i zdarza się, że korespondencja ginie lub przekazywana jest z dużym opóźnieniem. W momencie otrzymania korespondencji z MOPR od razu się odwołała, gdyż pierwsza decyzja była błędna wskutek niezrozumienia jej wyjaśnień.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podnosząc, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż do grudnia 2008 r. adresem skarżącej był adres we W. przy ul. P. i między innymi pod tym adresem została odebrana przez domownika sporna decyzja. Oświadczenie z dnia 11 czerwca 2008 r. nie stanowiło zaś informacji o zmianie adresu (art. 41 k.p.a.). Wskazane zaś przez skarżącą okoliczności uprawdopodabniające przyczyny uchybienia terminu jako niezawinione przez stronę winny być zgłoszone na etapie składnia odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia skargi Sąd uznał, że w istocie skarżąca nie wnosi skargi ("odwołania") od decyzji "w sprawie [...], tj. od noszącej takie oznaczenie decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej (k. 34 akt administracyjnych), ale na wskazane na wstępie postanowienie Kolegium stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a tym samym uniemożliwiające skarżącej merytoryczne kwestionowanie decyzji Prezydenta.
Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Dla ustalenia, czy doszło do uchybienia tegoż terminu istotna jest zatem kwestia terminu, w jakim w sposób prawidłowy decyzja została stronie doręczona.
Zasady dotyczące doręczania pism (w tym decyzji administracyjnych) stronom postępowania administracyjnego reguluje rozdział 8 k.p.a. Zgodnie z art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, pisma mogą być doręczane również w lokalu administracji publicznej, a w przypadku niemożności doręczenia w ten sposób jak również w razie konieczności pisma doręcza się w każdym miejscu gdzie się adresata zastanie. Z kolei art. 43 k.p.a. przewiduje, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Jednym ze skutków doręczenia decyzji - również w trybie art. 43 k.p.a. jest rozpoczęcie biegu terminów przewidzianych w przepisach postępowania związanych z doręczeniem decyzji, w tym również terminów do wniesienia odwołania.
Z obowiązkiem organu doręczenia pisma w miejscu zamieszkania strony związany jest obowiązek strony oraz jej przedstawicieli i pełnomocników do zawiadomienia, w toku postępowania, o każdej zmianie ich adresu (art. 41 § 1 k.p.a.) Jednakże ze względu na wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę ogólną udzielania stronie informacji prawnej i faktycznej, organ administracji publicznej ma obowiązek poinformować stronę postępowania i inne osoby uczestniczące w postępowaniu o obowiązku określonym w art. 41 § 1 kodeksu i skutkach jego zaniedbania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I OSK 43/05, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 194724). Tylko w przypadku, kiedy organ dokona takiego pouczenia, a pomimo to strona nie zawiadomi, że uległ zmianie jej adres (ewentualnie adres wyznaczonego przez nią pełnomocnika) – może zajść skutek określony w art. 41 § 2 k.p.a., tj. skuteczne jest doręczenie stronie pisma pod adres, pod którym już nie przebywa.
W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji pismem z dnia 3 lipca 2008 r. (k. 27 akt administracyjnych) powiadomił skarżącą, że wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Ani to zawiadomienie, ani żadne następne pismo w przedmiotowej sprawie nie zawierało pouczenia dla skarżącej o konieczności poinformowania o zmianie adresu. Co więcej – w znajdującym się pod treścią zawiadomienia wyliczeniu zatytułowanym "otrzymują" dwukrotnie wskazano skarżącą – raz łącznie ze wskazaniem adresu we W. przy ul. P., a następnie łącznie ze wskazaniem adresu w Wielkiej Brytanii. Wynika z tego, że organ wiedział, lub co najmniej przypuszczał, że skarżąca, przed wszczęciem postępowania, dokonała zmiany adresu. Pomimo to stronie doręczano pisma wyłącznie pod adres we W. – brak dowodów na doręczanie pisma pod adres w Wielkiej Brytanii.
Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu organ administracji publicznej nie może powoływać się na przepis art. 41 § 2 k.p.a., jeżeli strona zmieniła miejsce zamieszkania przed wszczęciem postępowania, także wówczas, gdy nie jest to pierwsze postępowanie w sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1648/04, opubl. LEX pod nr 204665). W przedmiotowej sprawie należy przy tym podkreślić, że w oświadczeniu z dnia 11 czerwca 2008 r. (k. 25 akt administracyjnych) skarżąca podała swój adres w Wielkiej Brytanii oświadczając przy tym, że dotychczas jej dzieci były pod opieką matki, a teraz zabiera je ze sobą. Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że w ten sposób skarżąca wskazała na zmianę swojego dotychczasowego adresu. Doręczenie zatem pierwszego pisma w sprawie, które powinno zawierać pouczenie o obowiązku z art. 41 § 1 k.p.a. powinno zostać dokonane pod adres, który ostatnio wskazała strona.
Powyższe prowadzi do wniosku, że nie można uznać za skuteczne doręczenia w dniu 27 września 2008 r. pod adres skarżącej we W. decyzji Prezydenta z dnia [...] września 2008 r., a w konsekwencji – nie można przyjąć, że od daty tegoż doręczenia zaczął biec termin na wniesienie odwołania. Termin do wniesienia odwołania w takim przypadku należy liczyć od daty, w której strona faktycznie otrzymała decyzję. Takiego ustalenia co do stanu faktycznego Kolegium nie dokonało, dopuszczając się tym samym naruszenia także przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, że odwołanie skarżącej zostało wniesione w terminie.
Należy przy tym zwrócić uwagę, że nawet gdyby przyjąć, że skarżącej skutecznie doręczono decyzję organu pierwszej instancji w dniu 27 września 2008 r., to termin na wniesienie odwołania nie upłynąłby w dniu 12 listopada, jak przyjęło Kolegium, ale w dniu 12 października 2008 r.
W ponownym postępowaniu Kolegium powinno dokonać rozstrzygnięcia uwzględniając powyższe stanowisko Sądu.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 ww. ustawy.