Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...], Burmistrz, na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 4 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej powoływana jako u.p.s. lub ustawa), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, orzekł o odmowie przyznania M. L. świadczenia z pomocy społecznej w formie pieniężnej - zasiłku okresowego.
Jak wynika z uzasadnienia, M. L. złożył w dniu [...].12.2015 r. wniosek o przyznanie pomocy finansowej. Burmistrz wskazał, że wnioskodawca domaga się pomocy w okresie dłuższym niż jeden miesiąc. Wnioskodawca nie wskazał miejsca stałego pobytu, w związku z czym niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym i uniemożliwia rozpatrzenie wniosku.
Organ wskazał, że w dniu [...].01.2016 r. wystąpił do Administracji Domów Miejskich sp. z o.o. o udzielenie informacji dotyczących zatrudnienia i wynagrodzenia wnioskodawcy. Jak wynika z uzyskanych informacji, wnioskodawca pracuje na umowę zlecenie od [...].10.2015 r. i otrzymał w listopadzie 2015 r. dochód w wysokości 249,33 zł.
Zdaniem organu, odmowa podjęcia współdziałania z nim poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jednoznaczna z negatywnym załatwieniem sprawy. Brak możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pomimo ustalenia dochodu z umowy zlecenia, powoduje niemożność ustalenia faktycznej sytuacji socjalno-bytowej i majątkowej wnioskodawcy.
We wniesionym od powyższej decyzji odwołaniu M. L. podniósł, że przyznanie zasiłku okresowego nie jest zależne od uznania organu. Spełnienie bowiem przesłanek przyznania świadczenia obliguje organ do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Odwołujący się wskazał, że czynnie współdziałał z pracownikiem socjalnym, wielokrotnie informował o swojej sytuacji bytowej oraz przedstawiał i dostarczał wszelkie wymagane dokumenty i zaświadczenia. Informował również pracownika socjalnego o przewidywanych miejscach swojego pobytu i tam proponował przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Odwołujący się podniósł również, że jego wzrok jest na tyle słaby, że nie pozwala mu na przeczytanie przedkładanych do podpisu dokumentów.
Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy na podstawie art. 38 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, bowiem wydana została zgodnie z obowiązującym prawem. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji nie miał możliwości ustalenia wymogów, spełnienie których warunkuje przyznanie zasiłku okresowego, bowiem odwołujący się nie chciał ujawnić miejsca swojego stałego pobytu, zasłaniając się brakiem zgody na powyższe przez osoby udzielające mu schronienia.
SKO podniosło, że z uzyskanej przez organ I instancji od Administracji Domów Miejskich sp. z o.o. informacji wynikało, iż odwołujący się za październik, listopad i grudzień 2015 r. otrzymał ogółem wynagrodzenie w wysokości 1.117,12 zł netto. W dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia (21.12.2015 r.) odwołujący się złożył oświadczenie, że nie posiada żadnego źródła dochodu, nie podejmuje też prac dorywczych, w sytuacji gdy już od 3 października 2015 r. był zatrudniony na umowę zlecenie. Powyższe oznacza, że odwołującemu się można przypisać brak woli umożliwienia organowi ustalenia jego sytuacji materialnej i życiowej.
Zdaniem organu, słaby wzrok nie pozwoliłby na podjęcie przez odwołującego się pracy ratownika wodnego, gdzie wymagany jest znakomity stan zdrowia.
W ocenie organu odwoławczego, odwołujący się nie chce podjąć próby wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Jest bowiem w wieku produktywnym, legitymuje się średnim wykształceniem technicznym, nie choruje przewlekle, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i nie jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna, albowiem kontynuuje zatrudnienie - dalsza umowa zlecenie na okres od [...].01.2016 r. do [...].03.2016 r. Ponadto, odwołujący się odmawia przyjęcia oferowanej mu pomocy w postaci umieszczenia go w schronisku dla bezdomnych.
W związku z powyższym odwołujący się nie spełnia przesłanek obligujących organ do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W skardze do Sądu M. L. podniósł, że od 8 lat leczy się psychiatrycznie. W tym czasie przebywał na zwolnieniach lekarskich, świadczeniach rehabilitacyjnych i na rencie. Zażywa ponadto silne leki psychotropowe. Podniósł, że od 2015 r. jest osobą bezdomną, pozostającą na utrzymaniu Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie ma środków na poniesienia kosztów utrzymania, zakupu leków i alimentów płaconych na trójkę dzieci.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.).
Przedmiotem postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2016 r., którą Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie pieniężnej - zasiłku okresowego.
Zasiłek okresowy, o przyznanie którego wnioskował skarżący, stanowi świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 38 u.p.s. W myśl art. 38 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei ust. 2 pkt 1 art. 38 stanowi, że zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie.
Przyznanie zasiłku w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015, poz. 1058). W myśl tych regulacji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (...) przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zasiłek okresowy jest zatem świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie warunkowane jest spełnieniem przesłanek określonych przepisami ustawy o pomocy społecznej. Warunkiem otrzymania omawianego świadczenia jest, jak wynika z cyt. przepisów, spełnienie kryterium dochodowego oraz wystąpienie szczególnych okoliczności, które zostały wymienione przez ustawodawcę przykładowo w art. 38 ust. 1: długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazany w cyt. przepisie katalog przesłanek jest katalogiem otwartym, co oznacza, że każda szczególna okoliczność w sytuacji niemożności samodzielnego jej przezwyciężenia, z uwagi na niski dochód bądź jego brak, predestynować może do otrzymania zasiłku okresowego. Zasiłek okresowy, z uwagi na określony czas jego trwania, jest świadczeniem, którego założeniem jest wsparcie przez jakiś czas osoby potrzebującej pomocy w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej.
Podkreślenia wymaga, że ustalenie spełnienia wyżej wskazanych wymogów określonych w ustawie o pomocy społecznej możliwe jest dopiero po zweryfikowaniu przez organ sytuacji rodzinnej, osobistej i majątkowej wnioskodawcy. Ustalenie okoliczności istotnych dla kwestii przyznania świadczenia możliwe jest natomiast wyłącznie przy ścisłej współpracy wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Współpraca świadczeniobiorcy z organem warunkowana jest jednym z celów pomocy społecznej, jakim jest aktywizacja osoby wymagającej pomocy. Pomoc społeczna bowiem nie wiąże się z wyręczaniem osób w realizacji ich potrzeb, ale polega na udzieleniu wsparcia motywującego je do samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb. Współdziałanie wnioskodawcy wiąże się ze współpracą z organem, przedkładaniem wszelkich niezbędnych dokumentów, udzielaniem informacji i wyjaśnień.
Współdziałanie rodzi po stronie wnioskodawcy określone obowiązki, przede wszystkim obowiązek aktywnego dbania o dwoje interesy i wykazania, że przyznana pomoc nie będzie polegać na rozdawnictwie i wyręczaniu beneficjenta w rozwiązywaniu jego problemów bytowych, a także obowiązek wykazania, że spełnia ustawowe przesłanki pozwalające na przyznanie mu świadczenia.
Zdaniem organu odwoławczego w sprawie niniejszej skarżący nie dochował obowiązku współpracy z organem w kwestii ujawnienia swojego źródła dochodu, co stało się przyczyną odmowy przyznania świadczenia. Wniosek ten Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela. Jak wynika z akt sprawy, w znajdującym się w nich (strony nienumerowane) oświadczeniu złożonym w dniu [...] grudnia 2015 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej przewidzianej w art. 233 § 1 i 2 k.k. skarżący stwierdził, że: "prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada żadnego źródła dochodu; prac dorywczych nie podejmuje, na dzień dzisiejszy odmawia umieszczenia w schronisku dla osób bezdomnych, nie posiada żadnego stałego miejsca pobytu, nie wie gdzie spędzi dziś noc". Jak natomiast wynika z informacji z dnia [...] stycznia 2016 r. udzielonej przez Powiatowy Urząd Pracy, skarżący podjął zatrudnienie od [...].10.2015 r. w Administracji Domów Mieszkalnych sp. z o.o.
Akta zawierają ponadto kopie umowy zlecenia o świadczenie usług sportowych z zakresu wykonywania czynności ratownika wodnego zawartej w dniu [...].10.2015 r. do dnia [...].12.2015 r. oraz umowy zlecenia o świadczenie usług sportowych z zakresu wykonywania czynności ratownika wodnego zawartej w dniu [...].01.2016 r. do dnia [...].03.2016 r.
Obowiązek współdziałania z organem, o którym mowa w art. 4 u.p.s., zakłada w pierwszej kolejności przedkładanie prawdziwych informacji, jak natomiast wynika z art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (...) w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...) może stanowić podstawę do m.in. odmowy przyznania świadczenia. Skarżący obowiązany był do udzielania prawdziwych i rzetelnych informacji, czego nie uczynił. Brak współpracy skarżącego w kwestii ujawnienia dochodu, a wręcz ich zatajanie, jest samoistną przesłanką do odmowy przyznania mu świadczenia w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s.
Podkreślić należy, że środki przekazywane na pomoc społeczną są środkami publicznymi i muszą być wydawane w sposób wyważony i przemyślany. Przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej musi się odbywać na podstawie rzetelnie ustalonych i prawdziwych informacji, do udostępnienia których zobligowany jest wnioskodawca, organ zobowiązany jest natomiast do potwierdzenia danych przedłożonych przez wnioskodawcę. Informacje udzielone przez skarżącego są informacjami nieprawdziwymi, a ich nieprawdziwość nie jest efektem błędu, lecz świadomego działania skarżącego. Niewyjaśniona sytuacja majątkowa skarżącego spowodowana brakiem jego współpracy z organem jest zatem w niniejszej sprawie kluczowym argumentem przemawiającym za negatywnym rozpatrzeniem jego wniosku o przyznanie świadczenia.
Sytuacja ta dodatkowo nie mogła zostać ustalona w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (...) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu jednak brak współdziałania z pracownikiem organu w tym zakresie nie może sam w sobie stanowić podstawy do wyprowadzania z tego faktu wniosków o nieistnieniu przesłanek do przyznania świadczenia. Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, że sam fakt niemożności podania przez skarżącego jego miejsca pobytu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może stanowić samoistną przesłankę do odmowy przyznania mu świadczenia.
Nie można bowiem wykluczyć zaistnienia takich sytuacji losowych, że konkretna osoba wnioskująca o świadczenie z zakresu pomocy społecznej może znajdować się w takiej sytuacji od niej niezależnej, iż nie posiada żadnego miejsca pobytu i wskutek tego nie może go podać. W niniejszej sprawie jednak ten brak wskazania przez skarżącego jego miejsca pobytu w świetle zatajenia informacji dotyczących jego dochodów pozwala na przyjęcie założenia, że również w tym zakresie skarżący celowo uniemożliwia organowi ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i osobistej.
W tym miejscu należy podkreślić to, że skarżący odmawia przyjęcia proponowanej mu pomocy w postaci umieszczenia w schronisku dla bezdomnych. Odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, czy też rezygnacja z podejmowania prób wykorzystania własnych możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej, stanowi samodzielną podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (vide np. wyrok WSA w Gliwicach z 26.03.2015 r., IV SA/Gl 565/14, LEX nr 1676969).
Reasumując, Sąd uznał, że organ nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.), co uzasadniało, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalenie skargi.