Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 27 września 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 462/22

Uzasadnienie

Decyzją z 26 stycznia 2022 r. nr MGOPS.5233.897.2021, Burmistrz Miasta i Gminy Piotrków Kujawski odmówił K. K. (skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - babcią E. P.. W uzasadnieniu organ przywołał dotychczasowy tok postępowania, wskazując m.in., że zgodnie z pozyskanymi oświadczeniami podopieczna skarżącego, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma pięcioro dzieci, które z różnych wskazywanych w tych oświadczeniach powodów nie mogą sprawować opieki nad matką. Organ wskazał również, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący – dojeżdżając do miejsca zamieszkania babci – sprawuje nad nią opiekę, przy czym w czynnościach higienicznych pomaga matka skarżącego, z którą niepełnosprawna zamieszkuje. Po przywołaniu treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.ś.r.") organ stwierdził, że zobowiązanymi alimentacyjnie w pierwszej kolejności względem niepełnosprawnej są jej dzieci, i to one ewentualnie mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie organ stwierdził, że obowiązki zawodowe, czy też inne miejsce zamieszkania nie powodują przejścia obowiązku alimentacyjnego z dzieci na wnuka niepełnosprawnej. Organ stwierdził ponadto, że niepełnosprawność podopiecznej skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co stanowi przeszkodę dla jego wydania. W tym kontekście organ wyjaśnił, że pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K38/13 art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie został uchylony i organy są zobowiązane go stosować.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, decyzją z 15 marca 2022 r. nr KO.411.412.2022, utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego sprawy oraz treści art. 17 ust. 1, 1a oraz 1b u.ś.r., organ odwoławczy zakwestionował zaistnienie w sprawie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Błędna ocena sprawy w aspekcie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie miała jednak w ocenie SKO wpływu na zasadność rozstrzygnięcia, albowiem skarżący, jako wnuk niepełnosprawnej, nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjnie do opieki nad babcią. SKO stwierdziło, że skoro żyją zstępni pierwszego stopnia niepełnosprawnej i nie legitymują się oni orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, to są oni zobowiązane – zgodnie z regułami art. 128 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – w pierwszej kolejności do świadczenia opieki na rzecz matki i to oni ewentualnie mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ stwierdził ponadto, że podniesione okoliczności złego stanu zdrowia dzieci niepełnosprawnej, zamieszkania w znacznej odległości od niej, czy też wykonywania przez nich obowiązków związanych z zatrudnieniem, nie wyłączały zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1a u.ś.r., albowiem nie są to okoliczności, które powodują przejście obowiązku alimentacyjnego z dzieci na wnuka niepełnosprawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję K. K. zarzucił, że dzieci jego niepełnosprawnej babci nie są w stanie fizycznie się nią opiekować – mieszkają bardzo daleko i w zasadzie nie utrzymują z nią stosunków rodzinnych. Skarżący podniósł, że jest jedyną osobą, która opiekuje się i pomaga babci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W zaskarżonym rozstrzygnięciu uznano, że wnuk osoby wymagającej opieki nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią, w sytuacji, gdy żyją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z niepełnosprawną (jej pięcioro dzieci) i nie legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że okoliczności sprawy nie wskazują, by dzieci niepełnosprawnej nie mogły sprawować bezpośredniej lub pośredniej opieki nad niepełnosprawną w ramach obowiązku alimentacyjnego obciążającego je względem niepełnosprawnej.

Podkreślenia wymaga, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska wobec stosowalności w sprawie skarżącego art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano). Organ I instancji wskazał bowiem, że jednym z powodów odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu był fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach, o których mowa w punktach 1 i 2 tego przepisu (do dnia ukończenia 18. roku życia, lub 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej).

Sąd podziela i potwierdza stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw powoływania się na negatywną przesłankę wynikającą z ww. przepisu, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W orzeczeniu tym Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa). Kwestia ta, z uwagi na rozstrzygnięcie organu odwoławczego i uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, stała się i pozostaje już w sprawie niesporna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie budzi wątpliwości, że skarżący jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżący, jako wnuk niepełnosprawnej, jest jej krewnym w linii prostej w stopniu drugim. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, stanowi w art. 132, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z powyższymi unormowaniami k.r.o. koresponduje przywołany art. 17 ust. 1a, pkt 2 u.ś.r.

Przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (vide: wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wyraźnie wynika, że jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że osoby spokrewnione z wymagająca opieki niepełnosprawną babcią skarżącego w pierwszym stopniu – jej dzieci (trzy córki i dwóch synów) żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. już powyższa okoliczność stanowiła dostateczną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W obliczu twierdzeń skarżącego, w których kwestionuje on możliwość sprawowania opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej, ocenić należało, czy w sprawie zachodzą w istocie takie okoliczności, które wyłączałyby możliwość sprawowania przez zstępnych niepełnosprawnej w stopniu pierwszym, a co równałoby się z przejściem obowiązku alimentacyjnego na spokrewnionego z babcią w drugim stopniu skarżącego. Sąd dostrzega bowiem, że w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów. Może się zdarzyć, że życiowa sytuacja osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną spowoduje, że nie może ona jej sprawować. Wymienić tu można chociażby niedołężność starczą, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej lub w zakładzie karnym. Z realiów sprawy musi wynikać, że z ww. powodów osoba spokrewniona z niepełnosprawną w pierwszej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki nad wymagającym tej opieki członkiem rodziny.

W ocenie Sądu prawidłowo oceniło SKO, że w niniejszej sprawie nie wyszły na jaw żadne okoliczności wskazujące na to, że opieki nad niepełnosprawną nie może sprawować któreś z jej dzieci. Nie chodzi tu przy tym jedynie o opiekę bezpośrednią (sprawowaną osobiście), ale również pośrednią – sprawowaną przy pomocy osoby świadczącej odpłatne usługi opiekuńcze.

Przywołać należy, że w aktach sprawy zalega komplet oświadczeń każdego ze zstępnych pierwszego stopnia niepełnosprawnej. J. P. wskazuje, że zamieszkuje w znacznej odległości od domu rodzinnego (znajdującego się w miejscowości T.

1. 6) toteż do niepełnosprawnej przyjeżdża raz w roku. Na przeszkodzie sprawowaniu przez niego opieki stają obowiązki zawodowe. M. M. oświadczyła, że mieszka 10 km od mamy i stara się odwiedzać ją w miarę możliwości, ale stałej opieki nie może jej zapewnić ponieważ pracuje dorywczo (w dodatkowym oświadczeniu wskazała, że kilkakrotnie w ciągu roku wyjeżdża do pracy sezonowej). G. D. tłumaczy, że nie może zaopiekować się mamą, ponieważ mieszka w oddalonych od domu rodzinnego o 350 km T.. Podobną argumentację jak w przypadku wyżej wymienionych osób przedstawił S. P., wskazując, że jest "czynny zawodowo, mieszka daleko i nie może opiekować się mamą". Z kolei zamieszkująca po sąsiedzku (miejscowość T.

1. 5) z niepełnosprawną H. K. podniosła, że nie może sprawować opieki nad matką ponieważ nie pozwala jej na to stan zdrowia, często przebywa w szpitalu, może matkę "odwiedzać jak jej zdrowie pozwoli".

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że żadne z przytoczonych okoliczności nie pozwalają na uznanie, iż obowiązek alimentacji względem niepełnosprawnej "przesunął się" z jej dzieci na rzecz wnuka.

Jako że czworo z pięciu zstępnych niepełnosprawnej podniosło tożsamy argument mający uzasadnić brak możliwości sprawowania opieki nad matką, stwierdzić należy po pierwsze, że urządzenie centrum życia w innej miejscowości oraz wykonywanie tam obowiązków zawodowych nie ma wpływu na to, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pozostaje osobą zobowiązaną do świadczenia pomocy niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Wybór miejsca zamieszkania lub miejsca aktywności zawodowej jest samodzielnym, świadomym wyborem osoby zobowiązanej alimentacyjnie i niedopuszczalnym z punktu widzenia przytoczonych przepisów k.r.o. (a w konsekwencji, z punktu widzenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.) jest, by takie a nie inne świadome ukształtowanie własnej sytuacji życiowej wpływało na istnienie obowiązku alimentacyjnego. Odmienny pogląd w tym zakresie prowadziłby do niemożliwego do akceptacji wniosku, że obowiązek alimentacyjny względem najbliższych jest zasadniczo kategorią subiektywną, którą można modyfikować zgodnie z wolą zobowiązanego.

Przywołana przez czworo z dzieci niepełnosprawnej argumentacja nie stanowi z pewnością o szczególnej i wyjątkowej sytuacji, wymagającej szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej w interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., a która to interpretacja miałaby prowadzić do uznania obowiązku alimentacyjnego po stronie wnuka niepełnosprawnej. Podkreślić, że zobowiązane nie tylko prawnie, ale i moralnie dzieci niepełnosprawnej powinny współdziałać w takim zorganizowaniu własnych warunków życiowych, aby niepełnosprawna matka miała zapewnioną opiekę. Nie musi łączyć się to od razu z urządzeniem wspólnego gospodarstwa domowego z matką, ale może przybrać formę swego rodzaju dyżurów opiekuńczych w miejscu zamieszkania matki w określonych dniach lub godzinach (zwrócić tu należy uwagę na dużą liczbę zstępnych pierwszego stopnia, która z pewnością taki zabieg czyni łatwiejszym w realizacji).

Wreszcie, jak już nadmieniono, opieka może przybrać formę sfinansowania, w częściach równych lub w zależności od potencjału zarobkowego każdego z dzieci niepełnosprawnej, opieki wykonywanej przez podmiot profesjonalny (zawodowy opiekun osób starszych). Jeżeli zaś – ta jak w niniejszej sprawie - najbliżsi krewni tworzą sytuację, że opiekę nad swoim bliskim sprawuje osoba niezobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji (wnuk), to oni, jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. Pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem skierowana do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Decyduje o tym przepis prawa. Powtórzyć należy, że sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców i tylko uzasadnione, obiektywnie występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych w pierwszej kolejności. Taką przeszkodą nie jest z pewnością wykonywanie pracy w innej miejscowości, czy też zamieszkiwanie w dużym oddaleniu od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej.

Z innego powodu za niemającą wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego Sąd uznał argumentację H. K.. Z jej oświadczenia wynika, że co prawda zamieszkuje obok niepełnosprawnej, ale na przeszkodzie w wykonywaniu stałej opieki nad matką stać ma jej stan zdrowia. Z treści art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika, że ocena, czy osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, winna być rozstrzygana na podstawie jednoznacznie określonego w ustawie środka dowodowego, jakim jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. To z woli ustawodawcy dokonywanie oceny, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego - ale też i obciążona w tejże kolejności obowiązkiem alimentacyjnym - nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Ani organ administracji, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W obliczu jasnej treści art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. stwierdzić należy, że okoliczności zdrowotne towarzyszące zobowiązanym w pierwszej kolejności, uniemożliwiające sprawowanie opieki, powinny być stwierdzone orzeczeniem o niepełnosprawności, i to nie jakimkolwiek, ale o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Córka niepełnosprawnej nie przedstawiła takiego orzeczenia. Nie wpływa na ocenę powyższego zalegające w aktach zaświadczenie lekarskie, wydane na prośbę zainteresowanej, w której stwierdza się konieczność przyjmowania leków i zakaz dźwigania.

Niezależnie od powyższych rozważań stwierdzić należy, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającym z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować osobistą konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej.

Wyjaśnić też należy, że legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza automatycznie, że zakres wykonywanej i sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się takim orzeczeniem wyklucza możliwość wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Ograniczenia samodzielności wynikające ze schorzeń kwalifikujących osobę jako niepełnosprawną w stopniu znacznym podlegają stopniowaniu - sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie.

W inny sposób upośledzone zostaną zdolności do samodzielnej egzystencji osoby doświadczonej ciężką chorobą genetyczną, pozbawiającą możliwości komunikacji i poruszania się, a w inny sposób funkcjonować będzie – tak jak w niniejszej sprawie - osoba co prawda sędziwa, ale samodzielnie poruszająca się, doświadczona chorobami typowymi dla podeszłego wieku (głuchota, zaćma, osteoporoza, nadciśnienie). Nie zawsze osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym będzie wymagać opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską jakiegokolwiek i w jakimkolwiek wymiarze zatrudnienia. Jedynie konieczność całodobowej opieki, względnie całodobowej gotowości do niezwłocznego świadczenia tej opieki, może być oceniana jako sprawowanie opieki stałej i długotrwałej.

Jak wynika z przeprowadzonego na potrzeby postępowania wywiadu środowiskowego, czynności wykonywane przez skarżącego mają raczej charakter typowych czynności dnia codziennego w gospodarstwie domowym realizowanych częstokroć wobec członków rodziny w dojrzałem wieku. Skarżący pomaga napalić w piecu, nosi wodę ze studni, w razie konieczności dowozi do lekarza, zabezpiecza leki, dawkuje je, przywozi obiady, wspomaga w przygotowaniu śniadania i kolacji. Czynności te nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, również przyrządzają posiłki, sprzątają, dbają o prawidłowe funkcjonowanie ogrzewania i dostępność wody. Umawiają też dla chorego wizyty lekarskie i towarzyszą choremu domownikowi w tych wizytach, załatwiają sprawy urzędowe itp.

Czynności wykonywane przez skarżącego nie polegają co do zasady na obsłudze podopiecznej w zakresie podstawowych czynności: karmieniu, asyście przy wykonywaniu czynności higienicznych i przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, masażów, ćwiczeń rehabilitacyjnych. Niepełnosprawna nie wymaga całodobowej stałej opieki skarżącego, na co wskazuje również to, że skarżący nie mieszka z babcią – w postępowaniu jako adres zamieszkania wskazuje P., ul. [...]. Powyższe świadczy zatem o tym, że podopieczna skarżącego cechuje się takim stopniem samodzielności, który zasadniczo pozwala jej zadbanie o własne podstawowe potrzeby, chociażby przez kilka godzin w ciągu doby, względnie zadbanie o nie przy pomocy zamieszkującej obok córki (z wywiadu środowiskowego wynika, że pomaga ona w pielęgnacji matki w zakresie utrzymania higieny osobistej). Nie uniemożliwia to zatem skarżącemu podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

Resumując, po pierwsze całokształt okoliczności sprawy nie wskazuje, by w sprawie należało odejść od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. i uznać pierwszeństwo alimentacyjne skarżącego względem jego babci. Ukształtowanie sytuacji skarżącego w ten sposób, że to on sprawuje opiekę nad babcią, a nie jej dzieci, rozpatrywać zatem należy w kategorii wewnętrznej umowy w rodzinie skarżącego, z pewnością niewywierającej wpływu na materialnoprawne uprawnienie do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanka podmiotowa do jego przyznania w okolicznościach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona. Po drugie, nie została również spełniona przesłanka przedmiotowa, albowiem wymiar sprawowanej opieki, potwierdzonej wywiadem środowiskowym, nie wskazuje, by była to opieka stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust 1 u.ś.r.

Sąd wyjaśnia też końcowo, że prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Co do zasady wnuk osoby niepełnosprawnej nie został wykluczony z możliwości ubiegania się o taką pomoc, natomiast ustawowo wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie przez niego świadczenia. W niniejszej sprawie kryteria te nie zostały spełnione. Żyją bowiem dzieci, które zdolne są (również zdrowotnie, co wynika z braku przedłożenia orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności) do świadczenia opieki nad niepełnosprawną matką. Jeszcze raz podkreślić należy, że opieka ta nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązanych alimentacyjnie – może przybrać postać sfinansowania stosownej usługi.

W tak określonym stanie faktycznym pozostaje skarżącemu rozważenie, czy właściwszym będzie zdobycie zatrudnienia i wynajęcie osoby pomagającej babci w czynnościach dnia codziennego (samodzielnie lub wespół z dziećmi niepełnosprawnej, w tym matką skarżącego), czy też kontynuowanie sprawowania opieki nad babcią zamiast zobowiązanych alimentacyjnie w pierwszej kolejności.

Biorąc pod uwagę powyższe, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.