Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący zwrócił się do MOPS w L. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazując na trudną sytuację materialną.
Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz I. K. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności, bowiem nie zostały spełnione warunki z art. 30 ust. 1 pkt 3 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał na przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego, wymienione w art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ podał, że z zaświadczeń komornika wynika, iż wyegzekwowane kwoty nie odpowiadają miesięcznej kwocie zasądzonych alimentów. Stanowi to o braku możliwości umorzenia należności w trybie art. 30 ust. 1 ww. ustawy przez organ właściwy dłużnika. Odnosząc się do przesłanki z art. 30 ust. 2 wskazanej ustawy organ podał, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zapada w ramach uznania administracyjnego. Kolegium, oceniając w tym zakresie sytuację wnioskodawcy, zauważyło, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną. Dochód strony stanowi emerytura w wysokości [...] zł brutto.
Skarżący otrzymuje także zasiłek pielęgnacyjny. Po potrąceniach komorniczych miesięczne dochody wynoszą [...] zł. Kwota należności na dzień wydania decyzji stanowiła [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł.
Organ stwierdził, że z powyższych okoliczności wynika bezsprzecznie trudna sytuacja wnioskodawcy zarówno pod względem materialnym, jak i stanu zdrowia. Jednakże okoliczności te nie czynią same w sobie podstawy do zastosowania tak daleko idącej pomocy o jaką wnioskuje skarżący. Strona, mimo znamionujących jej sytuację uciążliwości, winna wykazać aktywność w poprawie swojej sytuacji. Posiadana niepełnosprawność nie dyskwalifikuje do podjęcia pracy przystosowanej do osób niepełnosprawnych. Aktywność w spłacie zobowiązań alimentacyjnych winien wykazać dłużnik alimentacyjny i to skarżący winien czynnie uczestniczyć w ustaleniu sposobu dokonania spłaty długu adekwatnie do swoich możliwości finansowych, a nie biernie oczekiwać całkowitego zwolnienia go z tego obowiązku. Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie wskazane przez skarżącego okoliczności nie można uznać za szczególne okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Taką okolicznością nie jest w szczególności fakt uzyskiwania niskich dochodów. W tych okolicznościach organ stwierdził, że złożony wniosek co do umorzenia należności nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze skarżący wniósł o umorzenie długu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Nie zgadzając się z wydaną decyzją zarzucił, że organ nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy. Podniósł, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, niezdolność powstała przed 16 rokiem życia. Wskazał, że posiadana niepełnosprawność nie rokuje żadnej nadziei na podjęcie pracy. Podał, że mieszka sam w lokalu o pow. 30 m2, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Osiągane dochody nie pozwalają mu na przeżycie całego miesiąca, brakuje na żywność, leki, opłaty i inne podstawowe potrzeby. Skarżący leczy się na kręgosłup, schorzenia reumatologiczne, zapalenie stawów oraz serce.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia [...] r. strona przedstawiła opis swojej sytuacji życiowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a, gdyż organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżący we wskazanym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym).
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.
Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do tego, czy organ zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: "u.p.o.u.a."), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a u.p.o.u.a.).
W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, w łącznej wysokości:
- 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z zaświadczeń przekazanych przez komornika o wyegzekwowanych kwotach wynika, iż kwoty te nie odpowiadają miesięcznej kwocie zasądzonych alimentów. Stanowi to o braku możliwości umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.
Natomiast zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Powyższy przepis wskazuje kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy), ale uwzględnienie wniosku pozostawia do uznania organu, zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego. Art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Z treści tego przepisu wynika, że ze stosownym wnioskiem może wystąpić dłużnik alimentacyjny, którym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a.). Oznacza to, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych.
Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłaca należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń.
W rezultacie sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady, jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych.
Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, że zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają charakter obligatoryjny. Należy podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo, zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taką wyjątkową, nadzwyczajną sytuację nie może być natomiast uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji.
Wskazać także należy, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku świadczeń alimentacyjnych względem dziecka winny uwzględniać, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2022 r., I OSK 1096/20).
Podkreślić także należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Wskazuje na to użycie w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wyrazu "może". Organ administracji dokonuje zatem wyboru alternatywnego rozstrzygnięcia polegającego na udzieleniu bądź odmowie udzielenia ulgi. Mając jednak pozostawiony wybór takiego lub innego rozstrzygnięcia, organ ma zawsze obowiązek wytłumaczenia się w uzasadnieniu decyzji, dlaczego podjął właśnie takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Ze względu na uznaniowy charakter wydawanej decyzji, kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc - w ujęciu procesowym - kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto, tak zakreślona formuła decyzji wymaga dokładnego odniesienia się w jej uzasadnieniu do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonującego wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia, co wynika z art. 107 § 3 k.p.a.
Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] r., skarżący złożył wniosek o umorzenie długu wobec funduszu alimentacyjnego, uzasadniając to trudną sytuacją finansową i swoim stanem zdrowia. Organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od 2007 r. pozostaje w formalnej separacji z żoną, mieszkają jednak w tym samym domu. Każdy ma oddzielne wejście. S. P. zajmuje dwa pomieszczenia o powierzchni 30 m2. Ma dostęp do łazienki i toalety. Korzysta z centralnego ogrzewania (według złożonego oświadczenia przekazuje żonie [...] zł na opał rocznie).
Skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. brutto, od której odprowadzana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł. Świadczenie pomniejszone jest o kwotę [...]zł (potrącanie należności alimentacyjnych). Otrzymuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Po potrąceniach miesięczny dochód stanowi kwotę [...]zł. Z kolei miesięczne wydatki wynoszą [...] zł, tj.: światło [...] zł, gaz [...] zł (80 zł na trzy miesiące), środki czystości [...] zł, leki [...] zł, żywność [...] zł, telefon [...] zł, woda [...] zł. Z trzynastej i czternastej emerytury opłaca zakup opału. Jak wyliczył organ pierwszej instancji różnica pomiędzy dochodami a wydatkami wynosi [...] zł. Strona legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy (data powstania całkowitej niezdolności do pracy przed [...] r.). S. P. przewlekle choruje na reumatoidalne zapalenie stawów. Z zaświadczenia lekarskiego wydanego przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w R. z dnia [...]. wynika, iż jest na stałe leczony i w okresie zaostrzenia choroby wymaga opieki.
W świetle powyższego należy podzielić stanowisko organu, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Organ nie kwestionuje także jego problemów zdrowotnych. Zła jednak sytuacja życiowa skarżącego nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Obowiązek spłaty zadłużenia obciąża dłużników także wtedy, gdy mają problemy zdrowotne i finansowe. Co istotne, skarżący mimo osiągania niskich dochodów ([...] zł) - regulując swoje zobowiązania (w drodze egzekucji) wobec funduszu alimentacyjnego - jest w stanie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby bytowe, co wynika z zestawienia ponoszonych przez niego wydatków i osiąganych dochodów. W tym kontekście należy też zauważyć, że według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji w 2022 r. (na podstawie danych średniorocznych) dla osoby samotnie gospodarującej w wieku emeryckim wynosiło [...] zł (por. ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2023/04/ME-średnioroczne-2022-30-03-2023.pdf).
W skardze i w piśmie z dnia [...] r. skarżący podnosi, że z powodu braku pieniędzy nie jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby. Organ uwzględnił jednak wszystkie wskazane przez stronę wydatki i porównał z osiąganym przez nią dochodem. Wykazanie sytuacji dochodowej, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., obciąża skarżącego.
Nie można także nie zauważyć, że skarżący nie spłacał zadłużenia z tytułu alimentów, jak wynika z kart rozliczeniowych przesłanych przez komornika, od 2007 r. Oznacza to, że zadłużenie to istniało jeszcze w czasie, gdy jego możliwości zarobkowe nie doznawały tak znacznego uszczerbku z powodu choroby. Choć skarżący twierdzi, że nigdy nie był w "dobrym stanie zdrowia", jednak w odwołaniu przyznał, że w przeszłości mógł pracować (w niepełnym wymiarze czasu). Dzięki temu mógł więc zwiększyć swoje dochody. Nie zastanawiał się jednak, co zrobi z powstałym zadłużeniem, gdy stan jego zdrowia się pogorszy. Tym samym zasadne jest stwierdzenie, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący, przynajmniej częściowo jest wynikiem jego zaniechań mających miejsce w przeszłości.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zgromadzono wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który rozpatrzono w wyczerpujący sposób. Ustalono sytuację finansową skarżącego i jego stan zdrowia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy został prawidłowo oceniony przez organ. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanej decyzji odmawiającej umorzenia przedmiotowych należności. Podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie przekracza granic uznania administracyjnego.
Do pisma z dnia [...] r. skarżący załączył wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r., IV U 129/22, w którym orzeczono, że niepełnosprawność wnioskodawcy powstała przed ukończeniem przez niego 16 roku życia. Dokumentu tego nie ma w aktach administracyjnych. Natomiast sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy na moment wydania zaskarżonej decyzji (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Dokument ten nie może być zatem podstawą dokonywania przez sąd ustaleń faktycznych.
Na koniec należy zauważyć, że negatywne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie wyklucza składania kolejnych wniosków o umorzenie w przypadku zmiany sytuacji życiowej skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.