Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. Wójt Gminy L., po rozpatrzeniu wniosku R. A. (skarżący) z dnia [...] listopada 2022 r., odmówił wypłaty dodatku węglowego. Organ wskazał, iż pierwszy wniosek strony z [...] sierpnia 2022 r. został pozostawiony bez rozpatrzenia, gdyż był on kolejnym z tego samego adresu (tj. P. gmina L.) wnioskiem o przyznanie dodatku węglowego. Dodatek ten został wypłacony temu wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy z tego samego adresu. Następnie strona w dniu [...] listopada 2022 r. złożyła ponownie wniosek o przyznanie dodatku, który był pozostawiony bez rozpatrzenia. Wskutek wniesionego przez stronę ponaglenia, organ wydał decyzję merytoryczną w sprawie, odmawiając wypłaty dodatku węglowego.
W złożonym odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu dodatku węglowego. Wskazał, że mieszka w starej części domu pod adresem P. [...], do której dobudował się brat z żoną. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada odrębne wejście, odrębne źródło ogrzewania, tj. kuchnię węglową, którą zgłosił do ewidencji CEEB. Obaj bracia wystąpili o dodatek węglowy, który został wypłacony bratu skarżącego. Brat podjął starania o wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i uzyskał osobny adres: P. [...]. Odwołujący podał również, że posiada bardzo niskie dochody, tj. emeryturę w kwocie [...]zł, ponadto choruje przewlekle, a dodatek węglowy byłby dla niego znaczącą pomocą finansową.
Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Na wstępie organ podał mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia [...] sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 – zwanej dalej "u.d.w."). Organ podał, że skarżący w dniu [...] listopada 2022 r. złożył do Wójta Gminy L. wniosek o przyznanie dodatku węglowego. We wniosku wskazano adres: gmina L., P. [...]. Taki adres wynika także z deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw z dnia [...] lipca 2022 r. Po tym adresem zamieszkiwał również brat skarżącego – L. A. wraz z małżonką, który jako pierwszy wystąpił o dodatek węglowy i go otrzymał. Takie działanie było zgodne z art. 2 ust. 3a ustawy o dodatku węglowym, zgodnie z którym jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Organ podał, że na wniosek L. A. doszło do wyodrębnienia nowego adresu, tj. dla nieruchomości zlokalizowanej na działce nr ew. 120/2 został nadany nowy numer porządkowy, tj. P. nr [...]. R. A. pozostał nadal pod adresem dotychczasowym, tj. P. [...], gmina L.. Skoro dodatek węglowy został już uprzednio przyznany dla wnioskodawcy z tego właśnie adresu, organ odwoławczy za słuszne uznał stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonej decyzji. Mimo bowiem, że ustalono prawnie wyodrębniony nowy adres dla osobnego gospodarstwa domowego, to Wnioskodawca ubiega się o dodatek węglowy z adresu pierwotnego (P. [...], gm. L.), na który dodatek węglowy został już uprzednio przyznany.
Zatem, zdaniem organu, brak jest podstaw, aby przyznać dodatek wnioskodawcy zamieszkującemu cały czas pod pierwotnym, dotychczasowym adresem. W przeciwnym bowiem razie, doszłoby do zdublowania przyznania i wypłaty wnioskowanego świadczenia, co stanowiłoby naruszenie art. 2 ust. 3a i 3b ustawy o dodatku węglowym.
W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący wskazał, że nie zgadza się z odmową przyznania mu dodatku węglowego. Podał, że sąsiedzi którzy mieszkają razem pod jednym adresem (jedno wejście, jeden kocioł grzewczy), prowadzący dwa gospodarstwa domowe otrzymali dodatek węglowy, który wypłacono każdej rodzinie. Mieszkanie skarżącego to nie lokal, nie mieszkanie. W ocenie skarżącego został on społecznie wykluczony i potraktowany jako bezdomny. Skarżący zaznaczył, że nie chce wyłudzić bezprawnie dodatku. Niezrozumiałe, zdaniem skarżącego jest tłumaczenie organu, iż na adres P. [...] gmina L. został już wypłacony dodatek węglowy, a system odrzuca i nie pozwala na wypłatę dodatku skarżącemu, mimo że innych mieszkańców nie odrzucał i wypłacono im dodatki węglowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm., dalej: "ustawa o COVID"). Wynika z niego, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny mogą rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona lub uczestnik postępowania wniosą o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wniosek strony lub uczestnika postępowania wiąże sąd. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, wobec braku wniosków stron, zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2023r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości pisemnego wypowiedzenia się w sprawie, w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej zwanej p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Sporną w sprawie pozostaje kwestia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania dodatku węglowego. Przedmiotem kontroli sądowej jest więc ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2023 r. odmawiającą przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Kontrolując w zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga jest zasadna.
Zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość dodatku węglowego, a także właściwość organów w tych sprawach regulują przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022r. o dodatku węglowym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w.
Jednocześnie przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) (ust. 2). Pod pojęciem paliw stałych rozumie się natomiast węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (ust. 3 tego przepisu).
Ustawodawca na podstawie art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Zgodnie z brzemieniem dodanego ust. 3a i 3b - w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b).
Co do zasady, dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem przysługuje więc jeden dodatek węglowy. Jest on wypłacany temu wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. I tak, w myśl art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2).
Dodane ustępy 3c i 3d stanowią wyjątek od reguły przyjętej w art. 2 ust. 3a-3b u.d.w. Zastosowanie tego unormowania i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego jest możliwe wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. W ocenie Sądu wnioskując z przeciwieństwa, przyznanie dodatku węglowego tym bardziej powinno być możliwe w sytuacji, gdy we wskazanym wyżej terminie, tj. do dnia [...] listopada 2022 r. nastąpiło ustalenie odrębnego adresu zamieszkania.
Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia [...] listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu [...] listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). Skarżący w terminie ustawowym, tj. w dniu [...] listopada 2022 r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego (karta nr [...] akt administracyjnych organu I instancji). W tym samym dniu Wójt Gminy L. wystawił również zawiadomienie, że dla budynku mieszkalnego, usytuowanego na nieruchomości położonej w miejscowości P., gmina L. oznaczonej działką o numerze ewidencyjnym [...] został nadany numer porządkowy [...]. Zawiadomienie doręczono bratu skarżącego zamieszkującemu dotychczas pod tym samym adresem co skarżący. Przed upływem ostatecznego terminu na składanie wniosków o przyznanie dodatku węglowego kwestia funkcjonowania pod jednym adresem miejsca zamieszkania więcej niż jednego gospodarstwa domowego – skarżącego oraz rodziny jego brata, której jako pierwszej organ przyznał dodatek węglowy – została zatem jednoznacznie wyjaśniona.
Od dnia [...] listopada 2022 r. skarżący jak i jego brat posługują się odrębnymi adresami zamieszkania. Sytuacja faktyczna skarżącego wskazuje więc, że na dzień złożenia wniosku nie zachodzi określony w art. 2 ust. 3a u.d.w. warunek zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Stosowny dokument potwierdzający podjęcie kroków formalnych, które finalnie doprowadziły do wydzielenia odrębnego adresu zamieszkania znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. W ramach wykładni operatywnej da się zatem wyprowadzić wniosek, że przyznanie dodatku węglowego jednemu z gospodarstw domowych zamieszkującemu pod tym samym adresem ze skarżącym, prowadzącym odrębne gospodarstwo domowe, a następnie wydzielenie i ustalenie odrębnego adresu dla gospodarstwa domowego, które już otrzymało dodatek węglowy, nie powinno wykluczać możliwości przyznania tego dodatku skarżącemu, pozostającemu pod dotychczasowym adresem zamieszkania, jeżeli wniosek o jego przyznanie został złożony w terminie ustawowym tj. do dnia [...] listopada 2022r.
Zarówno w dacie złożenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego (21 listopada 2022r.), jak i wydawania decyzji przez organy obu instancji, skarżący i jego brat tworzyli już odrębne gospodarstwa domowe i zamieszkiwali pod różnymi adresami. Wprawdzie treść art. 2 ust. 3a-3b u.d.w. ustanawia zasadę, że jedno świadczenie przysługuje na jeden adres, niezależnie od tego, ile gospodarstw domowych pod danym adresem zamieszkuje, jednak wyodrębnienie adresu zamieszkania brata skarżącego istotnie zmienia sytuację. Skoro stosownie do art. 2 ust. 3c i ust. 3d u.d.w. – przyznanie dodatku węglowego jest możliwe wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania, to tym bardziej przyznanie świadczenia powinno nastąpić, gdy gospodarstwo domowe obejmuje lokal, z odrębnym już na etapie składania wniosku adresem miejsca zamieszkania.
Należy równocześnie podkreślić, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska w pytaniach i odpowiedziach oraz w Poradniku dla samorządów dotyczącego wypłaty dodatku węglowego (patrz: https://www.gov.pl/web/klimat/poradnik-dla-samorzadow-dotyczacy-wyplaty-dodatku-weglowego) potwierdziło możliwość składania po raz pierwszy lub ponownie wniosków o wypłatę dodatku węglowego po nadaniu nieruchomości nowego, odrębnego adresu (numeru) wyjaśniając przy tym, że mieszkańcy domów/lokali mieszkalnych, po uzyskaniu odrębnych adresów, mogą złożyć indywidualne wnioski o wypłatę dodatku węglowego. Zwrócono przy tym uwagę, że po przyznaniu nowego adresu właściciel/zarządca dokonuje ponownego zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB. Wskazano jednak, że nie stoi to na przeszkodzie do przyznania dodatku węglowego, o ile to istniejące źródło było wpisane/zgłoszone (przed wydzieleniem adresu) do CEEB do [...] sierpnia 2022 r.
Mając powyższe na względzie Sąd doszedł do przekonania, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 oraz ust. 3a i ust. 3b w zw. z ust. 3c i 3d u.d.w. poprzez ich nieprawidłową wykładnię i w rezultacie odmowę przyznania skarżącemu dodatku węglowego. W następstwie tego organy naruszyły również przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak wynika z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Natomiast w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wymienione naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, dotyczyło bowiem ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącego, inicjującego postępowanie administracyjne.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni oceny prawne i wskazania Sądu. Organ przyjmie, że w podanych okolicznościach sprawy skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu dodatku węglowego, zgodnie ze złożonym w tej sprawie wnioskiem.
Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.