Uzasadnienie
Wyrokiem z [...] grudnia 2016 r. (sygn. XI K 781/16) Sąd Rejonowy w B. XI Wydział Karny, po rozpoznaniu sprawy M. W., oskarżonego o to, że w dniu [...] czerwca 2016 r. jechał jako kierujący motocyklem marki BMW w stanie nietrzeźwości, będąc wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w B. (sygn. XVI K 565/11) – uznał oskarżonego za winnego, skazał go na karę grzywny, a ponadto na podstawie art. 42 § 3 Kodeksu karnego orzekł środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których uprawnia prawo jazdy kategorii A. Decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Prezydent M. B., po rozpatrzeniu wniosku z [...] stycznia 2019 r. na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978 ze zm., zwanej dalej "u.k.p.") odmówił skarżącemu M. W. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B i wydania prawa jazdy.
Odwołując się skarżący zarzucił organowi I instancji błędną wykładnię art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. poprzez uznanie, że skarżący jest osobą ubiegającą się o przywrócenie uprawnień, kiedy w istocie nie żąda on zwrotu uprawnień, ponieważ uprawnienia kategorii B nigdy nie zostały mu odebrane – dlatego organ powinien zwrócić dokument z uprawnieniami w tym zakresie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Mając zatem na względzie powyższe brzmienie przepisów oraz fakt, że w wyroku z [...] grudnia 2016 r. Sądu Rejonowy w B. orzekł wobec skarżącego środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii A prawa jazdy – organ uznał, że prawo jazdy w zakresie żądanym przez skarżącego nie może być zwrócone.
Odnosząc się do argumentacji odwołania Kolegium zwróciło uwagę, że powyższe stanowisko jest zgodnie z dominującym orzecznictwem sądowo – administracyjnym.
W skardze do sądu administracyjnego M. W. zarzucając:
- 1) naruszenie art. 42 § 2 kodeksu karnego, art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. poprzez błędne przyjęcie, iż pomimo orzeczenia przez Sąd powszechny wobec skarżącego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju – tj. kat. A z wyłączeniem spod tego zakazu kategorii B, na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. orzeczony zakaz może być modyfikowany i rozszerzony także na pojazdy do kierowania którymi wymagane jest prawo jazdy kat. B,
- 2) naruszenie art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. w związku z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawia skarżącego prawa do odzyskania zatrzymanego uprawnienia (uzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie określonych uprawnień) w sytuacji, w jakiej nie został on tych uprawnień pozbawiony,
- 3) naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady praworządności oraz zasady równorzędności interesu społecznego i słusznego interesu indywidualnego, albowiem w zaistniałym stanie faktycznym przy zakazie prowadzenia pojazdów kat. A dożywotnio, dodatkowy faktyczny zakaz prowadzenia pojazdów kat. B jest skrajnie dotkliwy i rażąco niesprawiedliwy,
- - wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i zobowiązanie do zwrotu prawa jazdy, poprzez wydanie prawa jazdy kategorii B. W uzasadnieniu skarżący na poparcie swoich zarzutów przytoczył obszerne fragmenty wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12 czerwca 2013 r. (sygn. II SA/Ol 337/13) oraz WSA w Poznaniu z 8 marca 2017 r. (sygn. II SA/Po 1034/16).
Skarżący, nie kwestionując że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko przedstawione przez Kolegium, podniósł, że wyjątkowość niniejszej sprawy polega na tym, że w stosunku do skarżącego został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A dożywotnio. Sąd karny mądrze zważył, że w stosunku do skarżącego stosowanie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B dożywotnio byłoby sankcją zbyt dotkliwą. Tak drastyczny wymiar kary powinien bowiem być stosowany wyłącznie w najbardziej ekstremalnych przypadkach. Jakkolwiek skarżący dopuścił się recydywy w zakresie prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, nie doprowadził w ten sposób do żadnej kolizji ani uszczerbku na zdrowiu lub życiu innych osób. Nigdy wcześniej na skutek prowadzenia przez niego pojazdów nikt nie doznał uszczerbku na zdrowiu. W dniu [...] czerwca 2016 r. po prostu jego motor pośliznął się na rondzie na piasku. Po ustaleniu okoliczności faktycznych przez organy ścigania skarżący dobrowolnie poddał się karze i wyrażał skruchę.
W ocenie skarżącego aktualne faktyczne rozszerzenie sankcji do braku możliwości zwrotu dokumentu prawa jazdy w zakresie kategorii B dożywotnio jest konsekwencją skrajnie dotkliwą i rażąco niesprawiedliwą.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Kolegium podkreśliło, że jeden z powołanych w skardze wyroków i postanowienie Sądu Najwyższego dotyczyło stanu prawnego sprzed zmiany art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. W obecnym stanie prawnym organy administracji nie mogą zwrócić prawa jazdy zgodnie z wnioskiem strony i odmówić zastosowania art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. w aktualnie obowiązującym brzmieniu, gdyż działałyby wbrew normie prawnej wynikającej z art. 6 k.p.a. stanowiącej, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organy administracji nie mogą także dokonywać oceny zgodności z Konstytucją obowiązujących przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Podstawą prawną poddanej kontroli Sądu decyzji są przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (w skrócie "u.k.p."), a w szczególności art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1.
Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei, w myśl art. 12 ust. 2 pkt 2 przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że prawo jazdy nie może być zwrócone w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B (art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1) w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. W stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie ma więc cytowany powyżej art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., albowiem skarżący domaga się "zwrotu" i "wydania" prawa jazdy kategorii B (tak zakreślono w formularzu wniosku z 23 stycznia 2019 r.), a jak wynika z akt sprawy wobec niego wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z 20 grudnia 2016 r. (sygn. XI K 781/16) orzeczony został środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A dożywotnio.
Wobec jednoznacznej treści przepisów, stwierdzić należy, iż z woli ustawodawcy okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy, określona w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., w zakresie kategorii prawa jazdy wynikająca z treści prawomocnego wyroku karnego, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, aniżeli objęte orzeczonym przez sąd zakazem. Z brzmienia art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. wynika także, że prawo jazdy owej innej kategorii nie może być ani wydane, ani zwrócone. Brzmienie powyższych przepisów w ocenie Sądu nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, użyte w nich sformułowania pozwalają na proste ich rozumienie - stąd wykładnia językowa jest już wystarczająca dla odczytania zawartych w nich norm.
Skarżący w złożonej skardze w istocie przekonuje o niekonstytucyjności art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 jako naruszających autonomię sądu karnego co do prawa ograniczenia zakazu do określonego rodzaju pojazdów, a także jako wprowadzenia dodatkowej dolegliwości za czyn osądzony prawomocnie, poprzez rozciągnięcie zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nie objęte wyrokiem karnym.
W tym względzie Sąd - tak jak NSA w wyroku z 30 stycznia 2019 r. (sygn. I OSK 2834/17, publ. CBOSA) – zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowane zostało stanowisko, w myśl którego treść art. 12 ust. 2 nie prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakazu orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, albowiem skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam jednak fakt skazania osoby i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych niż prawo karne gałęzi prawa. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej, poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi.
Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów przemawia bowiem nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego, ale służy to ochronie wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie. Za takim rozumieniem kwestionowanych przepisów przemawia także art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Bez systemu sankcjonowania działań godzących w tę wartość, jej ochrona nie byłaby możliwa
Powyższe stanowisko znajduje zastosowanie także w niniejszej sprawie.
W ślad za NSA należy także stwierdzić, że organ działający na podstawie wskazanych wyżej przepisów nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. Przeciwnie, to właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii, leży u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Zastosowanie tego przepisu opiera się na zupełnie innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję, lecz o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące (również wobec skarżącego) zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego.
Sąd nie podziela stanowiska wyrażanego w literaturze oraz niektórych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, że orzeczenie organu administracji publicznej niejako rozszerza zakres dolegliwości wynikających z zastosowanego środka karnego przez sąd powszechny. Możliwe jest ograniczenie w zakresie korzystania z prawa jazdy kategorii nie objętej zakresem orzeczonego zakazu w drodze regulacji ustawowej. W takim przypadku nie dochodzi do rozszerzenia sankcji karnej, lecz z uzasadnionym względami prewencyjnymi rozstrzygnięciem w sferze administracyjnoprawnej o niemożności wykonywania posiadanych przez jednostkę uprawnień w zakresie prowadzenia pojazdów. (por. wyrok ww. wyrok NSA z 30 stycznia 2019 r.)
Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Sąd oddalił skargę.