Uzasadnienie
Orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej Nr [...] w B. z dnia [...] 1997 r. poborowy Marek P. został uznany za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju jako posiadający kategorię D. W dniu 9 października 2006 r. Marek P., już jako żołnierz rezerwy, zwrócił się z prośbą o zmianę kategorii zdrowia, wskazując że aczkolwiek w roku 1997 r. nie sprzeciwił się wydanemu orzeczeniu, jednakże obecnie orzeczenie to uniemożliwia mu dalszą karierę zawodową, tj. uzyskanie zatrudnienia jako pracownika służby więziennej.
Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. decyzją z dnia [...] 2006 r. odmówił skierowania do wojskowej komisji lekarskiej w celu orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej. Powołując się na przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416; z późn. zm.) organ wskazał, że wnioskodawca może być skierowany do wojskowej komisji lekarskiej wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Obecnie potrzeb taka nie występuje.
Pismem z dnia 12 marca 2007 r. skarżący zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. o wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 "ustęp" 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł, że wbrew wskazanej w orzeczeniu z 1997 r. kwalifikacji stanu jego zdrowia z § 72 pkt 1, nie jest osobą ociężałą umysłowo. Przed tym orzeczeniem nie był kierowany na żadne badania, obserwację szpitalną, nie przedkładał żadnych dokumentów medycznych, wobec czego dokonana kwalifikacja nie ma podstaw. Jednocześnie skarżący wskazał na dołączone dokumenty potwierdzające bardzo dobry stan jego zdrowia, jak też zaświadczenie wskazujące, że przed orzeczeniem w roku 1997 nie był kierowany na badania specjalistyczne.
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. decyzją z dnia [...] 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z dnia [...] 2006 r. o odmowie skierowania skarżącego do wojskowej komisji lekarskiej.
Biorąc pod uwagę, że treść pisma skarżącego z dnia 12 marca 2007 r. nawiązuje w sposób bezpośredni do treści jego wniosku z dnia 9 października 2006 r. i jest kierowane do organu, który został wskazany w pouczeniu decyzji z dnia 11 października 2006 r., należało zdaniem organu odwoławczego uznać je za odwołanie od tej decyzji. Z kolei mając na uwadze treść art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej dalej "k.p.a.") fakt, że organ I instancji nie posiada zwrotnego poświadczenia odbioru swojej decyzji przez skarżącego, a tym samym nie wiadomo kiedy rozpoczął bieg termin do wniesienia odwołania - przemawia za uznaniem, że odwołanie zostało wniesione w terminie.
Rozpatrując pismo skarżącego jako odwołanie Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego podkreślił, że skarżący, jako żołnierz rezerwy, może być zgodnie z art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP skierowany do wojskowej komisji lekarskiej wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Skierowanie skarżącego do komisji byłoby możliwe gdyby wojskowy komendant uzupełnień przewidywał możliwość nadania wnioskodawcy konkretnego przydziału mobilizacyjnego, na określone stanowisko przewidziane w etacie konkretnej jednostki wojskowej na czas ogłoszenia mobilizacji i czas wojny, i to wyłącznie w sytuacji kiedy nie ma w zasobach ewidencyjnych innych żołnierzy spełniających wymagania. Wobec braku takiej potrzeby stwierdzonej przez wojskowego komendanta uzupełnień, skierowanie skarżącego do wojskowej komisji lekarskiej jest niedopuszczalne.
W skardze do sądu administracyjnego Marek P. ponownie, wskazując na wyniki aktualnych badań lekarskich, kwestionował prawidłowość orzeczenia z dnia [...] 1997 r. i domagał się ponownego rozstrzygnięcia jego sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rolą sądu administracyjnego jest zatem jedynie kontrola, tj. usuwanie z obrotu prawnego wadliwych orzeczeń organów administracji - czy to przez ich uchylenie, czy poprzez stwierdzenie nieważności. Dopiero skutkiem takiej eliminacji jest ponowne rozpoznanie przez organy administracji sprawy strony skarżącej, przy czym ponownie rozpatrując sprawę organy są zobowiązane wyeliminować wskazane przez sąd błędy, uwzględnić zawartą w uzasadnieniu orzeczenia sądu ocenę prawną oraz zastosować się do wskazań odnośnie dalszego postępowania (art. 141 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd administracyjny nie jest natomiast "trzecią instancją" merytoryczną, organem, który jeszcze raz na podstawie zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego, jak również w toku postępowania przed sądem dowodów (zeznań, pism itd.) dokonuje oceny sytuacji skarżącego i podejmuje decyzję merytoryczną – tak jak by to uczynił organ administracji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zatem władny, jak sugeruje to treść skargi, wydać decyzji merytorycznej o zdolności skarżącego do służby wojskowej.
Należy także wskazać, że działając w wyżej opisany sposób, sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem z urzędu, tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, obowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich dostrzeżonych w toku kontroli legalności decyzji naruszeń prawa.
Działając w powyższy sposób Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ administracji dopuścił się istotnego naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.
W razie wszczęcia postępowania na wniosek - obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. Treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Jeśli organ, do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek - obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 1091/99, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 78924). Zgodnie z art. 104 k.p.a. organ jest zobowiązany załatwić sprawę przez wydanie decyzji, rozstrzygając w tej formie co do jej istoty. Nie można uznać, że organ rozstrzyga o istocie sprawy, jeżeli orzeka z przekroczeniem zakresu postępowania, wyznaczonego żądaniem strony.
W przedmiotowej sprawie skarżący w piśmie z dnia 12 marca 2007 r. rzeczywiście, podobnie jak w swoim poprzednim piśmie z dnia 9 października 2006 r., wypowiadał się w tej samej kwestii, tj. podważał prawidłowość orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej z dnia [...] 1997 r. Jednakże zdaniem Sądu tym razem skarżący w sposób wyraźny określił tryb postępowania, który ma być uruchomiony, aby osiągnięty został zamierzony przez niego cel. Mianowicie w celu podważenia rozstrzygnięcia wojskowej komisji lekarskiej skarżący wyraźnie domaga się wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...] 1997 r. Świadczy o tym zarówno sama nazwa ww. pisma, jak też wyraźne powołanie się w jego treści na przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (skarżący najwyraźniej w skutek oczywistej pomyłki, której dopuszczają się często także organy administracji, odczytał zapis "5" jako "ustęp 5" zamiast "punkt 5"), formułujący jedną z przesłanek wznowienia postępowania. W tej sytuacji brak było zatem podstaw, aby to żądanie strony utożsamić z odwołaniem od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. decyzją z dnia [...] 2006 r. Naruszenie to niewątpliwie miało wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy.
Ponowne postępowanie należy przeprowadzić stosownie do żądania strony, po uprzednim ustaleniu organu właściwego do rozpoznania sprawy.
Ze względu na powyższe, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 sentencji.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.