Uzasadnienie
Decyzją z [...] lutego 2016 r. [...] po rozpatrzeniu wniosku W. G. (dalej zwanego skarżącym) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza M. N. z dnia [...] października 2013 r. sygn. [...] o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W uzasadnieniu SKO podało, że w dniu [...] grudnia 2015 r. do SKO skarżący złożył wniosek o stwierdzenie nieważności między innymi - decyzji Burmistrza M. N. z dnia [...] października 2013 r. ([...]) o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Według SKO Burmistrz M. N. był umocowany do wydania decyzji z dnia [...] października 2013 r. uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Ostatecznie, organ rozpoznający sprawę nie stwierdził wad określonych w art. 156 § 1 Kpa, w szczególności zarzucanego rażącego naruszenia prawa. Kolegium nie stwierdziło ponadto, by na gruncie rozpoznawanej sprawy wystąpiła którakolwiek z pozostałych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 Kpa a nie wskazanych przez wnioskującego.
Decyzją z [...] lutego 2016 r. znak [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że zachowując ustawowy termin, skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie m.in. sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z [...].10.2013 r., twierdząc, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
SKO przytoczywszy treść przepisu art. 156 § 1 Kpa podzieliło rozważania przytoczone w decyzji z [...] lutego 2016 r.
SKO podało, że w rozpoznawanej sprawie skarżący przede wszystkim kwestionuje legitymację Burmistrza M. N. do wydania decyzji o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. SKO wskazało, że zgodnie z kwestionowaną decyzją Burmistrza M. N., materialno-prawną podstawą uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych były art. 1a ust. 1 pkt 1, art. 2 pkt 1,9-11, art. 4, art. 5 ust. 3, 3a,3b i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r.. poz. 1228 ze zm.) - zwanej dalej ustawą. Szczególną uwagę SKO zwróciło na art. 5 ust 3 ustawy, określający zarówno organ właściwy do wydania decyzji dotyczącej uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jak również przesłanki wydania decyzji w tym przedmiocie.
W ocenie SKO, analiza akt postępowania zwykłego prowadziła do wniosku, że na dzień [...] października 2013 r. organem właściwym w badanej sprawie był Burmistrz M. N. i brak było dowodów pozwalających ustalić właściwość innego organu.
Odnośnie zarzutu rażącego naruszenia prawa przez Burmistrza M. N., poprzez wydanie decyzji w sytuacji braku przesłanek do uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, SKO wskazało, że zgodnie z art. 5 ust 3 ustawy, wszczęcie postępowania następuje - w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych.
Zdaniem SKO określone w powyższym przepisie przesłanki nie muszą zaistnieć łącznie, by organ wszczął postępowanie. Przeciwnie, zaistnienie co najmniej jednej z nich, uprawnia organ do wszczęcia postępowania. Tym samym, Burmistrz M. N. - wbrew stanowisku skarżącego - nie musiał przed wszczęciem postępowania: zobowiązywać skarżącego do zarejestrowania w urzędzie pracy, zwracać się do starosty w celu aktywizacji zawodowej skarżącego, czy proponować mu pracę, skoro w rozpoznawanym przypadku przesłankami wszczęcia z urzędu postępowania i w efekcie wydania decyzji było uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odmowa złożenia oświadczenia majątkowego. Akta postępowania zwykłego potwierdzają, że mimo prawidłowego wezwania (odebranego osobiście przez skarżącego).
Skarżący jako dłużnik alimentacyjny nie stawił się do organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. W tej sytuacji, zgodnie z powołanym wyżej art. 5 ust 3 ustawy, organ właściwy dłużnika miał prawo wszcząć z urzędu postępowanie dotyczące uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
SKO podało, że skarżący nie stawiając się na wezwanie przed organem uniemożliwił temu organowi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i nie złożył w związku z tym również oświadczenia majątkowego.
Ponadto SKO wskazało, że na dzień orzekania przez Burmistrza M. N. z materiału dowodowego nie wynikało, aby w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a ustawy). Wskazywało na to zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. K. z dnia [...] sierpnia 2013 r.
W tych warunkach Burmistrz M. N. w ocenie SKO był uprawniony do uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Na powyższą decyzję skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę, wnosząc o jej uchylenie z powodów formalnych. Stwierdził, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie wpłynął jego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w związku z decyzją wydaną w dniu [...] lutego 2016 r. Podał, że wniosek taki wysłał w czasie 14 dni od dnia jej otrzymania tj. w dniu [...] marca 2016 r. wskazał również, że zaskarżona decyzja została wydana przed otrzymaniem wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez SKO.
W odpowiedzi na skargę SKO wyjaśniło, że organ rozpoznał sprawę w oparciu o wniosek skarżącego (wpływ do organu odwoławczego [...] lutego 2016 r.). Rozstrzygając sprawę organ kierował się przy tym jednoznacznym wskazaniem przez skarżącego istoty żądania jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc wniosku regulowanego w art. 127 § 3 Kpa, nadto skierowanym do właściwego organu i wprost określającym, jakiej sprawy dotyczy-[...].
SKO nadmieniło, że kolejny wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, który wpłynął do organu [...] marca 2016 r., był przez skarżącego sformułowany w analogiczny sposób (co do treści żądania w zakresie objętym postępowaniem, co do adresata oraz oznaczenia pisma) jak wniosek, w oparciu o który wydano zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a. sąd, dokonując oceny zaskarżonego aktu, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy zauważyć, że tryb postępowania, w którym rozpoznawany jest wniosek skarżącego, jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego (postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności), a dodatkowo - postępowaniem przedmiotowo odrębnym od postępowania zwykłego, zakończonego decyzją o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przedmiot postępowania nadzwyczajnego był ograniczony do zbadania, czy kwestionowana decyzja Burmistrza M. N. jest obarczona którąkolwiek z wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 Kpa. Zgodnie z podanym przepisem, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;
została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa wprowadza konieczność wyeliminowania aktu administracyjnego z obrotu prawnego z racji istnienia w nim wad o szczególnie ciężkim ciężarze gatunkowym. Wady te powstają w wyniku naruszenia prawa w toku czynności zmierzających do wydania decyzji lub w wyniku załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Można powiedzieć, że czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie następuje nie w odniesieniu do stanu prawnego sprawy i jego elementów, lecz jak gdyby do kontratypów, do zanegowanych w całości lub w części treści przepisów regulujących stan prawny sprawy. Te ogólne wnioski dają się odnieść w pełnym zakresie do postanowień i to zarówno czysto procesowych, jak i wywołujących skutki szersze, poza czynności postępowania (v. Borkowski (w:) Adamiak/Borkowski, Kpa Komentarz, 6. wyd. Warszawa 2004, art. 156 Nb 36).
W świetle powyższego uzasadniony jest pogląd, że rażące naruszenie prawa następuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.
Jak wynika z akt sprawy, w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2015 r., decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. [...] r. SKO, na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 Kpa, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza M. N. z dnia [...] października 2013 r. sygn. [...] o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W decyzji tej organ zawarł pouczenie o prawie strony do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania.
Należy zauważyć, że przepis art. 127 § 3 Kpa stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine Kpa.
W przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w ustawowym terminie organ był zobowiązany do ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. i wydania rozstrzygnięcia zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 Kpa w związku z art. 127 § 3 Kpa.
Orzekając z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy SKO, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 127 § 3 Kpa, wydało w dniu [...] lutego 2016 r. decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że wniosek będący podstawą do wydania zaskarżonej decyzji został nadany przez skarżącego w placówce pocztowej w dniu [...] lutego 2016 r., zaś do SKO wpłynął w dniu [...] lutego 2016 r. Natomiast decyzja z dnia [...] lutego 2016 r. wydana przez SKO w I instancji została doręczona skarżącemu w dniu [...] lutego 2016 r. Właśnie ten fakt kwestionuje skarżący, zarzucając tym samym naruszenie prawa przez SKO, ponieważ w jego ocenie bieg terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoczął się dopiero z dniem, kiedy on otrzymał decyzję.
W rozpatrywanej sprawie nie można jednak podzielić argumentacji skarżącego, ponieważ w dniu nadania przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy została również wydana decyzja. Tym samym decyzja ta znalazła się w obrocie prawnym i wywierała skutki w niej zawarte.
Z treści wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego w dniu [...] lutego 2016 r. ponadto wynika, że nie tylko wskazał on prawidłowo numer samej decyzji, ale bardzo dobrze zidentyfikował samą treść decyzji, odniósł się wprost do argumentów w niej zawartych, polemizując z nimi oraz formułując żądania wniosku.
Poza tym, jak słusznie zauważyło SKO w odpowiedzi na skargę, kolejny wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, który wpłynął do organu [...] marca 2016 r., był przez skarżącego sformułowany w analogiczny sposób (co do treści żądania w zakresie objętym postępowaniem, co do adresata oraz oznaczenia pisma) jak wniosek, w oparciu o który wydano zaskarżoną decyzję.
W tym stanie faktycznym brak jest podstaw do stwierdzenia, że poprzez rozpoznanie wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego w dniu wydania decyzji, w jakikolwiek sposób zostały naruszone prawa skarżącego, a w szczególności, aby decyzja z dnia [...] lutego 2016 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa i tym samym posiadała wadę kwalifikowaną określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, że decyzja również z powodów merytorycznych winna zostać uchylona należy podzielić stanowisko organu, że zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o "organie właściwym dłużnika" oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, w tym wypadku - skarżącego.
W ocenie Sądu organ właściwie uznał, że na dzień [...] października 2013 r. organem właściwym w badanej sprawie był Burmistrz M. N. i brak było dowodów pozwalających ustalić właściwość innego organu. Jak wskazał organ z akt administracyjnych wynika, że Prezydent M. T. (jako organ właściwy wierzyciela) wystąpił do Burmistrza M. N. (jako organu właściwego dłużnika) o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego (skarżącego). We wniosku Prezydent M. T. podał adres zamieszkania dłużnika (N.) oraz poinformował, że dłużnik osobiście odbiera korespondencję pod ww. adresem, w korespondencji zwrotnej również wpisuje ten adres jako miejsce zamieszkania. Na potwierdzenie tego dołączona została decyzja Prezydenta M. T. z [...] lutego 2013 r. w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru podpisanym osobiście przez dłużnika.
Organ zwrócił uwagę, że skarżący został też w tej decyzji pouczony o obowiązku zawiadomienia organu administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego (art. 41 Kpa).
Ponadto organ prawidłowo powołał się na przepis art. 5 ust. 3 ww ustawy. Zauważyć, bowiem należy, że określone w powyższym przepisie przesłanki nie muszą zaistnieć łącznie, by organ wszczął postępowanie. Tym samym, Burmistrz M. N. - wbrew stanowisku skarżącego - nie musiał przed wszczęciem postępowania: zobowiązywać go do zarejestrowania w Urzędzie Pracy, zwracać się do Starosty w celu aktywizacji zawodowej skarżącego, czy proponować mu pracę, skoro w rozpoznawanym przypadku przesłankami wszczęcia z urzędu postępowania i w efekcie wydania decyzji było uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odmowa złożenia oświadczenia majątkowego. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że mimo prawidłowego wezwania (odebranego osobiście przez skarżącego), skarżący jako dłużnik alimentacyjny nie stawił się do organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Podkreślić należy, że skarżący zapoznał się z treścią ww. wezwania do stawienia się przed organem, na co wskazuje jego pismo skierowane do MOPS w N. nawiązujące do wezwania.
Słusznie, zatem organ uznał, że skarżący nie stawiając się na wezwanie przed organem uniemożliwił temu organowi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i nie złożył w związku z tym również oświadczenia majątkowego, jak wyżej wspomniano.
Poza tym jak wskazał organ, na dzień orzekania przez Burmistrza M. N. z materiału dowodowego nie wynikało, aby w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a ustawy). Wskazywało na to zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. K. z dnia [...] sierpnia 2013 r.
Biorąc zatem pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.