Uzasadnienie
Decyzją z 31 stycznia 2022 r. nr MGOPS.ŚR.5241.490.21.22, Burmistrz Kruszwicy odmówił J. R. (skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną: babcią skarżącej W. K.. W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.ś.r.") organ stwierdził, że w orzeczeniu o niepełnosprawności nie określono daty powstania tej niepełnosprawności, co stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia wobec treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ stwierdził, że pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K38/13 przepis ten nie został uchylony i organy są zobowiązane go stosować.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła błędne zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście treści ww. wyroku TK.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, decyzją z 18 marca 2022 r. znak SKO-4111/264/22, na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 1b u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu SKO przywołało stan faktyczny oraz argumentację organu I instancji, poszerzoną w piśmie przekazującym odwołanie. Organ odwoławczy opisał okoliczności istotne w sprawie:
- - niepełnosprawna jest wdową legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - niepełnosprawna ma córkę, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
- - skarżąca nie mieszka z podopieczną, ale codziennie do niej przychodzi,
- - wywiad środowiskowy wskazuje, że niepełnosprawna ma problemy z poruszaniem się, pamięcią, funkcjonowaniem w życiu codziennym, musi przyjmować regularnie leki, skarżąca sprawuje nad nią systematyczną i regularną opiekę, całą dobę jest pod telefonem, w razie konieczności zostaje na noc.
Po przywołaniu treści art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 1b u.ś.r. SKO zakwestionowało zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego na jego kanwie. Błędna ocena sprawy w aspekcie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie miała jednak w ocenie SKO wpływu na zasadność rozstrzygnięcia. Organ wskazał, że skarżąca, jako wnuczka niepełnosprawnej, nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjnie do opieki nad babcią, żyje bowiem jej matka (córka niepełnosprawnej) nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec tego nie została spełniona przesłanka umożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia osobie spokrewnionej w dalszym niż pierwszy stopniu opisana w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Organ stwierdził jednocześnie, że zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną nie uniemożliwia sprawowania jej przez córkę (matkę skarżącej), albowiem opieka ta polega na pomocy przy ubieraniu, toalecie, podawaniu leków i insuliny, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, asekuracji przy poruszaniu się. Powyższe w ocenie SKO nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego po stronie wnuczki niepełnosprawnej, utrzymuje się zatem warunek z art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Dalej organ stwierdził, że o ile Burmistrz Kruszwicy w ogóle nie przeanalizował kolejności osób zobowiązanych do alimentacji oraz zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki, jednak okoliczności sprawy potwierdzają, iż opieka nad niepełnosprawną nie wykracza poza możliwości jej córki (matki skarżącej), nie ma więc podstaw dla uznania, że obowiązek alimentacyjny przechodzi na wnuczkę (skarżącą).
J. R., działając przez adwokata, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenie na rzecz skarżącej wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Decyzji zarzuciła rażącą obrazę art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dziecko niepełnosprawnej, które nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami tej ustawy oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W jej ocenie świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W zaskarżonym rozstrzygnięciu uznano, że wnuczka osoby wymagającej opieki nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, w sytuacji, gdy żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z niepełnosprawną (córka) i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że zakres sprawowanej nad niepełnosprawną opieki nie wskazuje, by nie mogła być ona wykonywana przez jej córkę (matkę skarżącej) w ramach obowiązku alimentacyjnego obciążającego ją względem niepełnosprawnej matki.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżąca jest bezspornie osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako wnuczka niepełnosprawnej, jest jej krewną w linii prostej w stopniu drugim. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, stanowi w art. 132, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z powyższymi unormowaniami k.r.o. koresponduje przywołany art. 17 ust. 1a, pkt 2 u.ś.r.
Przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (vide: wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wyraźnie wynika, że jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że córka niepełnosprawnej (matka skarżącej) żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona skarżąca w toku postepowania administracyjnego, ani tez w skardze nie wykazała, aby istniały obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad babcią przez jej córkę, a matkę skarżącej. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. powyższa okoliczność stanowiła dostateczną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2022 r. sygn. I OSK 1810/21, WSA w Gdańsku w wyroku z 9 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Gd 127/22, w Krakowie z 23 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 114/22, w Poznaniu z 24 maja 2022 r. sygn. II SA/Po 205/22.
Mając jednak na uwadze, że matka skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, za zasadne Sąd uznał rozpatrzenie sprawy również pod kątem tego, czy w sprawie zaistniały takie okoliczności, które w istocie wyłączałyby możliwość sprawowania przez matkę skarżącej opieki nad niepełnosprawną babcią, a co równałoby się z przejściem obowiązku alimentacyjnego ze spokrewnionej w pierwszym stopniu matki skarżącej, na spokrewnioną z babcią w drugim stopniu skarżącą. Sąd dostrzega bowiem, że w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów, w zgodnie z przepisami Konstytucji RP. Może się zdarzyć, że życiowa sytuacja osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną spowoduje, że nie może ona jej sprawować.
Wymienić tu można chociażby niedołężność starczą, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej lub w zakładzie karnym. Z realiów sprawy musi wynikać, że z ww. powodów osoba spokrewniona z niepełnosprawną w pierwszej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki nad wymagającym tej opieki członkiem rodziny.
W ocenie Sądu prawidłowo oceniło SKO, że stwierdzony w wywiadzie środowiskowym zakres sprawowanej opieki nie wyklucza tego, że opiekę tę może sprawować matka skarżącej. W wywiadzie wskazano, że opieka nad niepełnosprawną polega na wykonywaniu czynności gospodarczych, załatwianiu spraw urzędowych, podwożeniu do lekarzy, kupowaniu i podawaniu leków, mierzeniu cukru i podawaniu insuliny, wykonywaniu czynności pielęgnacyjno-higienicznych (myciu i ubieraniu), robieniu zakupów i podawaniu posiłków. Nie są to zatem czynności wykraczające poza zakres czynności wykonywanych w typowym gospodarstwie domowym, w którym jeden z członków rodziny wymaga nie jest osobą w pełni samodzielną. Nie stwierdzono, by podopieczna była osobą leżącą (w wywiadzie wskazano, że porusza się samodzielnie, choć przy pomocy tzw. balkonika), wymagającą asekuracji przy wykonywaniu czynności fizjologicznych, wymagającą ćwiczeń rehabilitacyjnych lub masażów.
Nic nie wskazuje zatem na to, by zobowiązana nie tylko prawnie, ale i moralnie córka niepełnosprawnej nie była w stanie wykonywać tych czynności, które aktualnie w jej zastępstwie wykonuje skarżąca. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym matki skarżącej (w wieku 69 lat), gdzie jako przyczynę niepełnosprawności wskazuje się jednostkę o symbolu 05-R, tj. upośledzenie narządu ruchu. Umiarkowane upośledzenie narządu ruchu nie stanowi w ocenie Sądu przeszkody w wykonywaniu w domu czynności dnia codziennego, a w stosunku do niepełnosprawnej matki: czynności polegających na podawaniu jej leków i posiłków, załatwianiu spraw urzędowych i lekarskich (z istoty rzeczy niecodziennych), robieniu zakupów itd. Na pewno zaś czynności te mogą być przez córkę niepełnosprawnej wykonywane przy niewielkiej asekuracji aktualnie sprawującej opiekę nad babcią skarżącej (np. w godzinach po powrocie z pracy).
Zaznaczyć również należy, że orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wydane zostało okresowo - do 30.09.2023 r., co pozwala zakładać, że zespół orzeczniczy nie wykluczył poprawy stanu zdrowia matki skarżącej.
Zauważyć zresztą należy, że w skardze nie zostały podniesione jakiekolwiek okoliczności mające świadczyć o tym, że w istocie matka skarżącej nie jest w stanie wykonywać opieki nad niepełnosprawną zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem. Skupiono się na zagadnieniu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną, pomijając w ogóle zasadniczą w sprawie kwestię kolejności zobowiązania alimentacyjnego wynikającego ze stopnia pokrewieństwa z niepełnosprawną (art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.), jak i pomijając wskazanie okoliczności mających uzasadnić odejście od literalnej wykładni tego przepisu.
Ponadto stwierdzić należy, niejako w konsekwencji wcześniejszych rozważań, że wymiar sprawowanej opieki nie uzasadnia twierdzenia, jakoby skarżąca zmuszona była z tego powodu zrezygnować z zatrudnienia (niepodejmować go). Zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającym z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej.
Mając powyższe na uwadze wyjaśnić należy, że legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza automatycznie, że zakres wykonywanej i sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się takim orzeczeniem wyklucza możliwość wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Ograniczenia samodzielności wynikające ze schorzeń kwalifikujących osobę jako niepełnosprawną w stopniu znacznym podlegają stopniowaniu - sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie.
W inny sposób upośledzone zostaną funkcje życiowe osoby doświadczonej ciężką chorobą genetyczną, pozbawiającą możliwości komunikacji i poruszania się, a w inny sposób funkcjonować będzie osoba z zaburzeniem głosu, mowy, chorobą słuchu czy wzroku, ale i – jak w niniejszej sprawie - chorobą układu oddechowego i krążenia lub chorobą neurologiczną (w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazuje się symbole 07-S i 10-N). Nie zawsze osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym będzie wymagać opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską jakiegokolwiek i w jakimkolwiek wymiarze zatrudnienia. Jedynie konieczność całodobowej opieki, względnie całodobowej gotowości do niezwłocznego świadczenia tej opieki, może być oceniana jako sprawowanie opieki stałej i długotrwałej.
Jak już wskazano, wykonywane przy niepełnosprawnej czynności mają charakter typowych czynności dnia codziennego. Czynności takie jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, ale też inne takie jak, sprzątanie, dowożenie do lekarza, załatwianie spraw urzędowych, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego (a nawet i niekoniecznie codziennego), wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, również przyrządzają posiłki i sprzątają. Umawiają też dla chorego wizyty lekarskie i towarzyszą choremu domownikowi w tych wizytach, załatwiają sprawy urzędowe itd. Co już wcześniej stwierdzono, czynności wykonywane przez skarżącą nie polegają co do zasady na obsłudze podopiecznej w zakresie podstawowych czynności: karmieniu, asyście przy wykonywaniu czynności higienicznych i przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, masażów, ćwiczeń rehabilitacyjnych.
Niepełnosprawna jest osobą samodzielnie się poruszającą. Nie wymaga całodobowej stałej opieki, na co wskazuje fakt, że skarżąca nie mieszka z babcią i opiekę sprawuje tylko przez część doby. Powyższe świadczy zatem o tym, że podopieczna skarżącej cechuje się takim stopniem samodzielności, który zasadniczo pozwala jej zadbanie o własne podstawowe potrzeby, chociażby przez kilka godzin w ciągu doby. Nie uniemożliwia to zatem skarżącej podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.
Resumując, po pierwsze całokształt okoliczności sprawy nie wskazuje, by w sprawie należało odejść od językowej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. i uznać pierwszeństwo alimentacyjne skarżącej względem jej babci. Ukształtowanie sytuacji skarżącej w ten sposób, że to ona sprawuje opiekę nad babcią, a nie jej matka (córka niepełnosprawnej) rozpatrywać zatem należy w kategorii wewnętrznej umowy w rodzinie skarżącej, z pewnością niewywierającej wpływu na materialnoprawne uprawnienie do ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanka podmiotowa do jego przyznania w okolicznościach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona. Po drugie, nie została również spełniona przesłanka przedmiotowa, albowiem wymiar sprawowanej opieki, potwierdzonej wywiadem środowiskowym, nie wskazuje, by była to opieka stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust 1 u.ś.r.
W tak określonym stanie faktycznym pozostaje skarżącej rozważenie, czy właściwszym będzie zdobycie zatrudnienia i wynajęcie osoby pomagającej babci w czynnościach dnia codziennego (samodzielnie lub wespół z matką skarżącej), czy też kontynuowanie sprawowania opieki nad babcią zamiast zobowiązanej w pierwszej kolejności matki.
Biorąc pod uwagę powyższe, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.