Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Burmistrz M. odmówił przyznania J. D. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – G. D..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pracownik socjalny Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. dwukrotnie udawał się pod adres wskazany przez skarżącego w celu przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego i dwukrotnie nie został wpuszczony do mieszkania. Za drugim razem został za pośrednictwem domofonu poinformowany przez dziecko, że rodziców nie ma w domu. Pracownik socjalny bezskutecznie próbował telefonicznie skontaktować się ze skarżącym.
W związku z powyższym nie było możliwości weryfikacji oświadczeń skarżącego w zakresie faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawna matka i prawidłowości tej opieki. Kolegium stwierdziło także, że nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania może oznaczać, że opieka nie jest świadczona przez skarżącego w sposób wymagany przez ustawodawcę, czyli tak, że opiekun nie jest w stanie podjąć pracy. Organ odwoławczy podkreślił też, że pracownik socjalny już we wrześniu 2022 r. nie został wpuszczony do mieszkania, nie był także w stanie nawiązać kontaktu telefonicznego ze skarżącym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję skarżący zarzucił jej:
- 1) naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był fakt dwukrotnego niedojścia do skutku wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, podczas gdy skarżący pisemnie wyjaśnił przyczyny swojej nieobecności;
- 2) naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacja przez wnioskodawcę z zatrudnienia a opieką nad matką.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie wskazując, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje
W pierwszej kolejności należało odnieść się do wniosku organu o odrzucenie skargi w związku z przekroczeniem przez skarżącego terminu na wniesienie skargi.
Jak wskazał organ, skarżący kwestionowaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odebrał w dniu [...] marca 2023 r., co oznacza, że termin do wniesienia skargi, określony w przepisie art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej jako "p.p.s.a.", upływał dla niego z dniem [...] kwietnia 2023 r. Skarżący skargę do Sądu wniósł zaś w dniu [...] kwietnia 2023r., co zdaniem organu oznacza, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi.
Wniosek organu nie zasługiwał na uwzględnienie. Obliczając termin do wniesienia skargi Kolegium pominęło bowiem treść przepisu art. 83 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Powyższy przepis ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem [...] kwietnia 2023 r., przypadał na Niedzielę Wielkanocną, zaś [...] kwietnia 2023 r. to Poniedziałek Wielkanocny. Oba z tych dni świątecznych są dniami ustawowo wolnymi od pracy. Tym samym ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był dla skarżącego [...] kwietnia 2023 r. i w tym też dniu skarżący wniósł do Sądu skargę (data stempla pocztowego na kopercie - karta 8 akt sprawy).
Przechodząc zaś do meritum sprawy stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką.
Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia było uznanie przez organy obu instancji, że dwukrotna nieobecność skarżącego w domu w czasie, gdy pracownik socjalny próbował przeprowadzić z nim niezapowiedziany wywiad środowiskowy, uniemożliwia dokonanie weryfikacji oświadczenia strony co do sprawowania osobistej opieki nad matką i rezygnacji z aktywności zawodowej, a zatem, że nie zachodzi określona w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022, poz. 615, ze zm.) podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dokumentem, na którym oparły się organy swoje rozstrzygnięcia była notatka służbowa pracownika socjalnego z dnia [...].12.2022 r. Wynika z niej, że zarówno w dniu [...].12.2022 r., jak i [...].12.2022 r. pracownik nie został wpuszczony do miejsca zamieszkania G. D.. Skarżący nie odebrał telefonu. W dniu [...].12.2022 r. za pomocą domofonu pracownik socjalny uzyskał informację od dziecka, że "rodziców nie ma w domu". W notatce zaznaczono również, że w trakcie wcześniejszego wykonywania obowiązków zawodowych, we wrześniu 2022 r. pracownik socjalny również nie został wpuszczony pod wspomniany adres.
W ocenie Sądu powyższa notatka nie stanowi wystarczającego materiału dowodowego do podjęcia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji. Nie można bowiem uznać, żeby nieobecność skarżącego w chwili próby złożenia niezapowiedzianej wizyty przez pracownika socjalnego świadczyła o tym, że skarżący w dniach 19 i [...] grudnia 2023 r. nie sprawował opieki nad matką. Nie można bowiem uznać, że skarżący jako opiekun osoby niepełnosprawnej nie może opuszczać w ogóle miejsca zamieszkania matki.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22).
Z akt sprawy nie wynika by organ I instancji próbował ustalić przyczyny nieobecności skarżącego podczas niezapowiedzianych wizyt. W szczególności zaś organ nie skorzystał z możliwości przesłuchania strony skarżącej, jaka wynika z przepisu art. 86 k.p.a., by wyjaśnić dlaczego skarżącego nie było w domu matki.
Zwrócić należy uwagę, że skarżący w odwołaniu zawarł wyjaśnienia co do przyczyn swojej nieobecności w dnia 19 i 20 grudnia 2022 r. Wskazał mianowicie, że zasadniczo w tych dniach opiekował się matką, jednak w dniu 19 grudnia 2022r., z uwagi na okres przedświąteczny, poszedł na zakupy, zaś w dniu 20 grudnia 2023 r., ze względu na odczuwane objawy przeziębienia, wyszedł do ośrodka zdrowia by zarejestrować się do lekarza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło jednak całkowicie powyższe wyjaśnienia skarżącego, poprzestając na powołaniu się na argumentację organu I instancji.
Brak dokonania ustaleń w opisanym wyżej zakresie świadczy o naruszeniu przez organ II instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, a także o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 §1, art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego zaskarżona decyzja, a także decyzja organu I instancji, podlegały uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.