Wyrok WSA w Bydgoszczy z 30 czerwca 2020 r., II SA/Bd 52/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 30 czerwca 2020 r.

Sprawa

sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Skład

Sędzia WSA Anna Klotz przewodniczący
Sędzia WSA Renata Owczarzak sprawozdawca
Sędzia WSA Joanna Brzezińska
Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński protokolant

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] września 2019 r[...] Burmistrz K., działając na podstawie art. 20 ust. 2 i 3 i art. 3 pkt 11, w związku z art. 17 ust. 1 - 4, art. 24 ust. 2a, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1 - 4 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), rozporządzenia MRPiPS z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2018 r., poz. 1497) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), orzekł o odmowie przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem [...] [...].

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ, po przytoczeniu treści mających w sprawie zastosowanie przepisów prawnych podniósł, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...].07.2008 r., nr [...] zaliczono ojca wnioskodawczyni - [...] M. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym orzeczenie zawiera informację, iż niepełnosprawność istnieje od 2004 r.

Organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem F. [...], jednak dołączone orzeczenie zawiera informację, iż niepełnosprawność istnieje od 2004 r. (gdy ojciec miał 51 lat), co w ocenie organu oznacza, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, a zatem świadczenie pielęgnacyjne z tego powodu nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skoro w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to w ocenie skarżącej organ nie może pomijać tej okoliczności przy rozstrzyganiu sprawy.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium zwróciło uwagę, że spór w niniejszej sprawie dotyczy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce opiekującej się niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w sytuacji, gdy nie ma innych osób lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim.

Kolegium wskazało na ustalone orzecznictwo sądownictwa administracyjnego wyjaśniające sporną w sprawie kwestię: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Wynika to jednoznacznie z treści art. 130 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 kodeksu" (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Ol 456/11, opubl. LEX nr 989608, Wspólnota 2011/37/38).

Zdaniem organu odwoławczego niewątpliwie małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 przytoczonej wyżej ustawy, albowiem jest, poza wymienionymi w 1-3 art. 17 ust. 1 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) - inną osobą, na której, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych.

Wobec powyższego, zdaniem Kolegium uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności, po spełnieniu wymaganych przesłanek ustawowych, jest małżonek osoby niepełnosprawnej w związku z czym odwołująca nie nabyła uprawnień do wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Sądu M. M. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zaskarżonej decyzji zarzucając:

. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako córka niepełnosprawnego [...] [...] nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego,

. art. 7, art. 77 oraz art. 80 KPA poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżąca podniosła, iż istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a autorką skargi jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznać świadczenie pielęgnacyjne córce (skarżąca) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny jest osoba bliższa - żona osoby niepełnosprawnej.

Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r. określa, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca zwróciła też uwagę, że jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Skarżąca wyjaśniła również, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że żona osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym mężem w sposób wystarczający. Tymczasem organ odwoławczy nie tylko w żadnym zakresie nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego, do czego uprawniał go przepis art. 136 KPA, ale i uzasadnił decyzję w sposób bardzo lakoniczny.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o które wnioskowała skarżąca, przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanka wyłączająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określona została m.in. w ustępie 5 pkt 2 lit. a ww. artykułu, określającym że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do kwestii prawidłowej wykładni przytoczonego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i w konsekwencji do oceny, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce (skarżąca) osoby wymagającej opieki w związku z faktycznie sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji gdy wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy przyjął, iż skoro na małżonku ciąży obowiązek alimentacyjny, a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym nie było podstaw do przyznania tego świadczenia skarżącej, albowiem wymagający opieki ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca zarzuciła natomiast organom naruszenie konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także naruszenie godzące w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem skarżącej, doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec nie odwołania się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, a których zastosowanie uprawniałoby ją do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jako zstępnej osoby wymagającej opieki, która faktycznie sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Niewątpliwie z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wprost wynika, że w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Regulacja ta jest konsekwencją tego, że w momencie zawarcia związku małżeńskiego tworzy się szczególna relacja i więź prawna między małżonkami, która wiążę się nie tylko z uprawnieniami, ale również obowiązkami małżonków, w tym z obowiązkiem wzajemnego wsparcia i pomocy (obowiązek alimentacyjny), wyprzedzającym obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27, art. 60, art. 130), z którymi koresponduje art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Pozostawanie więc w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (patrz wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19-dostępny j.w.). Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienia przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi - jak stwierdził to NSA w ww. wyroku - wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.

Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.

W kontrolowanej sprawie bezspornym jest, że żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedłożono do akt jedynie oświadczenie żony, że nie jest w stanie opiekować się swoim mężem ze względu na stan zdrowia i wiek. Nie ma natomiast żadnych dowodów potwierdzających tę okoliczność, a to na wnioskodawcy taki obowiązek spoczywa, skoro chce wywodzić skutki prawne z takiej okoliczności. Skarżąca chce uzyskać korzyść, która nie wynika wprost z obowiązującego przepisu. W takim zaś przypadku, w ocenie Sądu, organ nie ma obowiązku samodzielnie poszukiwać dowodów na okoliczności subiektywne zwłaszcza, że nie tylko skarżąca nie wskazuje na żadne dowody ale również nie podaje żadnych okoliczności przemawiających za twierdzeniem, że matka nie może sprawować opieki nad ojcem. Skarżąca nie podaje jakiego typu problemy zdrowotne matki nie pozwalają na sprawowanie opieki nad ojcem. W tych okolicznościach uznać należy, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., uniemożliwiająca skarżącej, jako krewnej zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności po małżonku, przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, w sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki uzasadniające odstąpienie od wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Na żadną taką okoliczność nie wskazała skarżąca. Wnioskodawczyni uzasadniała swoje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie okolicznością sprawowania faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak podkreślono powyżej, ustawodawca jednoznacznie wskazał, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku przysługuje tylko w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co stanowi obiektywną przeszkodę w możliwości sprawowania opieki nad współmałżonkiem.

Podkreślić należy, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Tylko w sytuacji, gdy nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych, niezależnych od woli współmałżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności niż małżonek. Brak faktycznego, realnego wypełniania obowiązków małżeńskich, będącego wynikiem jakichkolwiek subiektywnych powodów, nie może stanowić podstawy do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych sprawujących faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w sytuacji gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki.

Zauważyć należy przy tym, że jedynie w sytuacji, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek mimo, że formalnie nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie był zdolny tej opieki wykonywać ze względu na swój stan zdrowia czy wiek, dotyczył występujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd o zasadności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (parz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 254/19 i przywołane w nim orzeczenia - dostępny j.w.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca takich okoliczności nie wykazała. Nie wynikają one również z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Nie było więc w sprawie żadnych przesłanek do odstąpienia od wprost wynikających z treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dyrektyw wykładni językowej, a ich zastosowanie do okoliczności sprawy nie stanowi - wbrew stanowisku skarżącej - naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, ani też nie świadczy o niezapewnieniu rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych i pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że organ prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Sąd orzekł o jej oddaleniu.