Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], którą Prezydent Miasta B., w wyniku rozpatrzenia wniosku J. N. z dnia 6 września 2010 r. o pomoc finansową na pokrycie kosztów związanych z pochówkiem zmarłego 20 marca 2009 r. nie posiadającego ubezpieczenia brata strony, na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania w/w wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazując, że odwołująca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w domku jednorodzinnym, którego jest właścicielką oraz, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 563,71 zł i posiada zarejestrowaną działalność gospodarczą, z której w 2009 roku nie osiągnęła żadnych dochodów, stwierdził że wskazany dochód strony (563,71 zł) przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (477 zł) i, że w związku z tym nie posiada ona uprawnień do ubiegania się o pomoc pieniężną w formie zwykłego zasiłku celowego. Dlatego też, jak wyjaśnił, wniosek strony rozpatrzono w trybie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który w szczególnie uzasadnionych przypadkach stwarza możliwość przyznania osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m.in. specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny.
Jednocześnie organ zaznaczył, że specjalny zasiłek celowy jest przyznawany w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet przy zaistnieniu ustawowych przesłanek do jego otrzymania, nie każda osoba musi go otrzymać. Zdaniem organu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazuje, aby w sytuacji odwołującej się zachodziła szczególna okoliczność uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów pogrzebu, zmarłego w 2009 roku brata. Ze złożonych przez stronę dokumentów i oświadczenia o stanie majątkowym wynika bowiem, że wnioskodawczyni jest osobą majętną, posiadającą na terenie Poznania własnościowe mieszkanie o pow. 90 m2, w Bydgoszczy dom o pow. 120 m2 oraz około 5 ha gospodarstwo rolne. Z informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego w B., X Wydział Ksiąg Wieczystych wynika, że strona jest właścicielką lub współwłaścicielem nieruchomości dla których Sąd ten prowadzi 7 ksiąg wieczystych.
Osobą majętną był również, jak zaznaczył organ, zmarły brat strony, który udzielił odwołującej pełnomocnictwa do darowania sobie samej przysługujących mu udziałów we własności działek położonych w B. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że w sprawie nie wystąpiła szczególna okoliczność, stanowiąca warunek możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego. Okoliczność, że zmarły brat strony posiadał osoby bliskie, zaś majątek swój przekazał odwołującej, wskazuje, że to na niej w świetle art. 17 ust. 1 pkt 15 i art. 93 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ciążył obowiązek sprawienia bratu pogrzebu i że pokrycie kosztów pogrzebu powinno nastąpić z masy spadkowej. Stwierdzając, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, że w sposób wyczerpujący przedstawił okoliczności, które przesądziły o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, że zaskarżona decyzja wydana została w granicach uznania administracyjnego, a także że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, organ odwoławczy uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za odpowiadające prawu.
Na powyższą decyzję J. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy nie uzasadniając jej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo.
Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15, to jest: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp.
Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który może mieć postać zwykłego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 – art. 41 ustawy o pomocy społecznej). W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zwykły zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Możliwość przyznania wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego.
W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 127, poz. 1055), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i ze złożonych przez stronę dokumentów oraz oświadczenia o stanie majątkowym bezsprzecznie wynika, iż skarżąca otrzymuje comiesięczne świadczenie emerytalne w wysokości 563,71 zł. Świadczenie to, stanowiące dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przekracza w/w kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (477 zł). Z uwagi więc nie niespełnienie w sprawie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, jako warunku możliwości otrzymania pomocy w formie zwykłego zasiłku celowego, organy obu instancji zobligowane były odmówić skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej.
W tej sytuacji w sprawie rozważono możliwość przyznania skarżącej pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej (specjalny bezzwrotny zasiłek celowy). Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, iż możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej uzależniona jest od stwierdzenia czy w konkretnej sprawie, zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W tym miejscu należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego, tak samo zresztą jak i zwykłego zasiłku celowego, mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego.
Uznanie to nie oznacza dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami finansowymi, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Rozważenie jednak sprawy z punktu widzenia wskazanych okoliczności, stanowiących granice uznana administracyjnego, winno być poprzedzone stwierdzeniem, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Dopiero po ustaleniu, że w sprawie zachodzi taki wyjątkowy przypadek, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu.
Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych, że w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do sytuacji skarżącej, nie zachodzi taka szczególna sytuacja, uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów pogrzebu, zmarłego w marcu 2009 r. brata strony. Zdaniem Sądu, szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada na terenie Poznania własnościowe mieszkanie o pow. 90 m2, w Bydgoszczy zaś dom o pow. 120 m2 na działce o powierzchni 380 m2 oraz około 5 ha gospodarstwo rolne.
W świetle informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w B., X Wydział Ksiąg Wieczystych strona jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości dla których Sąd ten prowadzi łącznie 7 ksiąg wieczystych. Wskazane okoliczności faktyczne świadczą, że skarżąca nie jest osobą biedną, znajdującą się bardzo ciężkiej sytuacji życiowej i wymagającą w związku z tym wsparcia ze strony odpowiednich organów państwowych. Posiada ona bowiem majątek w postaci kilku nieruchomości, mających znaczną wartość materialną.
Istotne znaczenie ma jednak przede wszystkim fakt, że koszty pogrzeby brata mającego miejsce w marcu 2009 r., a więc półtora roku przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia, w wysokości 1599 zł(1099,96 zł plus na rzecz parafii 500 zł, za usługę; dodatkowe 1100 zł to opłata za miejsce na cmentarzu do 2009 r.) zostały przez skarżącą pokryte, a więc posiadała na ten cel środki finansowe, a od organu domaga się jedynie zwrotu powyższych wydatków. Wsparcie finansowe ze strony organów pomocy społecznej ma natomiast służyć zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy, względnie potrzeb związanych z zaistniałym aktualnie szczególnie uzasadnionym przypadkiem, a więc nie mającym miejsca wiele czasu wstecz.
Nadto, gdyby nawet uznać, że refinansowanie dawno poniesionych wydatków mieści się w regulacji określonej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to nie można byłoby pominąć przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji okoliczności, że zbycie choćby części z posiadanych nieruchomości pozwoliłoby skarżącej zaspokoić ewentualne potrzeby wynikłe z poniesienia kosztów pochówku brata i posiadanego zadłużenia oraz przy wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego umożliwiałoby zapewnienie jej wyższego standardu poziomu życia.
Brak aktualności szczególnie uzasadnionego przypadku, a dodatkowo ilość i wysokość posiadanych przez skarżącą nieruchomości nie pozwala przyjąć, że wyczerpane zostały przesłanki wymienione w art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. uprawniające do wsparcia państwa w postaci specjalnego zasiłku celowego. Przepis art. 41 pkt 1 wskazanej ustawy w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza zaś o zupełnie wyjątkowym charakterze tego rodzaju zasiłku.
Na marginesie należy zaznaczyć, że z uwagi na treść omawianego przepisu kwota przyznanej skarżącej pomocy finansowej nie mogłaby przekroczyć 477 zł oraz, że z akt sprawy wynika, iż brat skarżącej był również osobą majętną (m.in. w 1998 r. zbył na rzecz Gminy Miasto B. udział w nieruchomości za kwotę 280.500 zł).
Uznając, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy w świetle przepisów art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, Sąd stwierdził, iż zaskarżona jaki i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Wnioskodawczyni nie przysługuje zwykły zasiłek celowy, z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zaś specjalny zasiłek celowy, ze względu na brak przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.