Uzasadnienie
W dniu 18 listopada 2013 r. (uzupełniony 13 grudnia 2013 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wpłynął wniosek (formularz PPF) E.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada niewykończony dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Utrzymuje się z pomocy rodziny, która miesięcznie wynosi około [...] zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Podał, że działki rolne sprzedał w celu spłacenia zadłużenia. Wskazał, że w listopadzie 2013 r. uzyskał dochód z tytułu sprzedaży obrazów na łączną kwotę [...] zł. Saldo końcowe rachunku bankowego na dzień [...] listopada 2013 r. wynosiło [...] zł. Jak wynika z kserokopii wypisu aktu notarialnego z dnia [...] marca 2013 r. wnioskodawca dokonał sprzedaży nieruchomości, z której uzyskał kwotę [...] zł. Według zeznania podatkowego PIT-39 za 2012 r. uzyskał dochód z tytułu zbycia nieruchomości w wysokości [...] zł zaś w 2011 r. [...] zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak i ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w swoim utrzymaniu.
Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżący obecnie ma zdeponowaną na rachunku bankowym kwotę w wysokości [...] zł (na dzień [...] listopada 2013 r.), otrzymuje pomoc od rodziny, która miesięcznie wynosi około [...] zł oraz uzyskał w 2013 r. kwotę [...] zł z tytułu sprzedaży nieruchomości. Biorąc pod uwagę tylko kwotę z tytułu sprzedaży nieruchomości w bieżącym roku oraz kwotę jaką otrzymuje cyklicznie od rodziny należy wskazać, że dysponuje kwotą dochodu w wysokości około [...] zł miesięcznie. Jest to kwota, która przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013r., która wynosi [...] zł miesięcznie (vide: § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1026)). Poza tym we wniosku zostały podane typowe wydatki, które ponosi każde gospodarstwo domowe i ich ponoszenie nie jest przesłanką do tego aby stronę wnioskującą zwolnić od kosztów sądowych, ponieważ trzeba by to czynić w każdym przypadku. Nie taka jest jednak istota prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinna wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości wskazanej powyżej – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie.
Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Strona zaś posiada środki pieniężne.
Kolejną kwestią jest wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W tym przypadku również pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy a nie czynnik skomplikowania sprawy. Podobnie jak w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów w celu ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w swoim utrzymaniu.
Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Na marginesie należy wskazać, że skarżący dotychczas ponosił koszty sądowe tj. uiścił wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz opłatę kancelaryjną w wysokości również 100 zł. W przypadku ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej wpis sądowy również wynosi 100 zł. Czyli jak wynika z powyższego koszty sądowe w przedmiotowej sprawie nie są wysokie i kształtują się na stałym poziomie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.