Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 3 października 2022 r. (data wpływu do organu) A. G. (skarżący) zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy Chodecz o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, o którym mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967 – dalej "ustawa z 15 września 2022 r.").
Decyzją z dnia 20 października 2022 r., nr 4603.45.2022, Burmistrz Miasta i Gminy Chodecz odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego dodatku.
Decyzję powyższą organ skierował na adres zamieszkania strony wynikający z wniosku o przyznanie dodatku – [...]. Decyzję dwukrotnie awizowano, a wobec jej niepodjęcia przez adresata w przeciągu 14 dni w dniu 10 listopada 2022 r. dokonano zwrotu przesyłki do organu.
Pismem z dnia 7 marca 2023 r. (data wpływu do organu 13 marca 2023 r.) skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku, za pośrednictwem organu I instancji, odwołanie od decyzji z 20 października 2022 r., nr 4603.45.2022. Zawarty w odwołaniu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący uargumentował tym, że adres podany we wniosku nie jest jego adresem korespondencyjnym, ale adresem zamieszkania w rozumieniu takim, jak wyjaśniono w samym formularzu, tj. "adres gospodarstwa domowego, którego głównym źródłem ciepła jest źródło wskazane we wniosku". Podniósł, że dotychczas wszelka korespondencja urzędowa kierowana była na jego adres zamieszkania, tj. [...]. Wskazał, że informację o wydaniu decyzji powziął dopiero na prośbę przesłaną za pośrednictwem poczty e-mail.
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr KO.411.1145.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, wskazując, że zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. decyzję uznano za doręczoną w dniu 10 listopada 2022 r., tj. w dniu jej zwrócenia do organu po dwukrotnym awizowaniu.
Jednocześnie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr KO.411.899.2023, organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku własnej winy w uchybieniu terminu, albowiem we wniosku o przyznanie dodatku wskazał adres zamieszkania taki, na jaki wysłano decyzję, strona nie zawiadomiła organu o zmianie adresu, a podany we wniosku adres e-mail służył jedynie do ewentualnego przesłania informacji o przyznanym dodatku. W ocenie organu skarżący nie wykazał, że po doręczeniu przesyłki wystąpiła niezależna od skarżącego, niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda do złożenia odwołania w terminie.
W skardze na powyższe postanowienie A. G. podtrzymał argumentację wskazaną we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, złożonym wraz z tym odwołaniem. Przywołał przepisy prawne definiujące pojęcie miejsca zamieszkania wskazując, że jego miejsce zamieszkania znajduje pod adresem [...], i na ten adres od 28 lat kierowana jest korespondencja urzędowa. Wskazał, że pod adresem wskazanym we wniosku znajduje się domek letniskowy ogrzewany kominkiem opalanym drewnem, który nie może być miejscem pobytu stałego, ale obiektem wykorzystywanym do pobytu czasowego w celach rekreacyjno-wypoczynkowych. Przywołał, że wniosek został sporządzony w jego miejscu zamieszkania, co potwierdza wpisanie "[...]" w polu "miejscowość", obok podpisu wnioskodawcy i daty wypełnienia wniosku, a nadto adres nadawcy uwidoczniony na potwierdzeniu nadania przesyłki.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii procesowej - skuteczności doręczenia skarżącemu decyzji I instancji, od której złożył on odwołanie, a który to środek został przez organ odwoławczy zakwalifikowany jako wniesiony z uchybieniem terminu i wobec którego nie jest możliwe zastosowanie instytucji przywrócenia tego terminu. Skarżący wywodzi
W niniejszej sprawie nie podlega ocenie Sądu zasadność odmowy przyznania skarżącemu dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, o którym mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (publ. jak wcześniej wskazano)
Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. W przypadku, gdy stroną postępowania administracyjnego jest osoba fizyczna pisma doręcza się w jej mieszkaniu lub miejscu pracy, albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 k.p.a.).
Termin powyższy jest terminem ustawowym, niepodlegającym przedłużeniu lub skróceniu. W przypadku uchybienia takiemu terminowi strona ma prawo ubiegać się o jego przywrócenie w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Przywrócenie terminu następuje na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). Przesłankę braku winy, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy.
W niniejszej sprawie skarżący wywodzi, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło z jego winy, albowiem przesyłka zawierająca decyzję w przedmiocie dodatku węglowego nie została doręczona na jego adres zamieszkania w rozumieniu k.p.a., ale na adres wskazany we wniosku o przyznanie dodatku węglowego, który nie jest jego adresem zamieszkania. Skarżący wskazuje, że rozbieżność spowodowana była objaśnieniem zawartym w formularzu wniosku o przyznanie dodatku węglowego, z którego wynika, że adresem zamieszkania jest adres, na który wnioskowany jest dodatek węglowy.
W ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy.
Wyjaśnić należy przede wszystkim, że najwłaściwszym i jednocześnie podstawowym miejscem doręczeń pism osobie fizycznej jest mieszkanie adresata. Przez pojęcie mieszkania należy rozumieć rzeczywiste, faktyczne (a nie prawne, czyli wynikające z zameldowania) mieszkanie. Mieszkaniem takim jest więc każde miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego - a nie wyłącznie krótkotrwałego - pobytu, którego okres jest na tyle długi, że umożliwia on dokonanie doręczeń pism (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 120/09, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Miejsce zamieszkania (tj. mieszkanie, o który mowa w art. 42 k.p.a.) należy definiować jako miejsce, w którym osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Takie rozumienie zgodne jest z definicją ustawową miejsca zamieszkania wynikającą z art. 25 Kodeksu cywilnego ("miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu), która spójna jest z definicją stałego pobytu wynikającą z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ("pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania").
W formularzu wniosku o przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, Minister Klimatu i Środowiska – określając wzór tego formularza na podstawie upoważnienia z 24 ust. 29 ustawy z 15 września 2022 r. – zdefiniował użyte w tym formularzu pojęcie adresu miejsca zamieszkania jako "adresu gospodarstwa domowego, którego głównym źródłem ciepła jest źródło wskazane w niniejszym wniosku". Wprowadzenie ww. wyjaśnienia nie jest spójne z ustawowym rozumieniem miejsca zamieszkania, albowiem eliminuje ono element pobytu stałego jako czynnika definiującego miejsce zamieszkania, a wprowadza do definicji element utożsamiający miejsce zamieszkania z miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego ogrzewanego określonym źródłem ciepła. Zabieg ten jest zrozumiały z punktu widzenia przepisów ustawy i celu, w jakim ustawę tę wprowadzono (pomoc finansowa państwa w pokryciu kosztów ogrzewania gospodarstw domowych wykorzystujących konkretne źródła ciepła, a więc gospodarstw domowych zamieszkujących pod adresem wskazanym we wniosku).
Powoduje jednak to, że w przypadku wnioskujących o przyznanie dodatku, którzy ubiegają się o jego przyznanie na lokal inny niż ten, w którym mają oni miejsce zamieszkania z zamiarem stałego pobytu (Sąd abstrahuje w tym miejscu od tego, czy wniosek w tej sytuacji powinien być rozpatrzony pozytywnie), wnioskodawcy wypełniający wniosek z tak sformułowanym wyjaśnieniem mogą powziąć wątpliwość, jaki adres należy wpisać w odpowiedniej rubryce wniosku. Nie jest w takich przypadkach uzasadniony automatyzm, jaki w sprawie niniejszej zaprezentowały organy obu instancji, utożsamiający adres zamieszkania wnioskodawcy, o którym mowa we wniosku, z adresem zamieszkania w rozumieniu ustawowym.
W niniejszej sprawie we wniosku wskazano jako adres zamieszkania adres inny niż ten wynikający z miejsca wypełnienia i nadania wniosku do organu. Wskazują na to:
- - wskazanie miejscowości "[...]" obok podpisu wnioskodawcy oraz
- - dane na potwierdzeniu nadania przesyłki z wnioskiem o przyznanie dodatku.
Powyższe wprowadza uzasadnioną wątpliwość, czy miejsce zamieszkania strony wnioskującej jest tożsame z "miejscem zamieszkania" wskazanym we wniosku.
Zwrócić uwagę ponadto należy na argumentację skarżącego co do tego, że dotychczas wszelka korespondencja urzędowa kierowana była do niego na adres zamieszkania znajdujący się w [...]. Do powyższej okoliczności organ odwoławczy się nie odniósł, choć bez wątpienia w zakresie jego możliwości dowodowych była weryfikacja, czy w istocie dotychczasowa korespondencja Urzędu Gminy i Miasta Chodecz kierowana była na adres w [...]. Potwierdzenie powyższego niejasnym uczyni, dlaczego przedmiotową przesyłkę skierowano na adres w miejscowości Chodecz, skoro – jak utrzymuje skarżący – zamieszkuje on z zamiarem stałego pobytu w [...] i tam od wielu lat odbiera korespondencję urzędową.
Organ przemilczał również tę istotną okoliczność, że sam organ I instancji ustalił, iż adres zamieszkania właściciela nieruchomości to [...]. Powyższe wynika z notatki urzędowej z dnia 18 października 2022 r. (w aktach sprawy). Świadomość pracowników organu I instancji co do odmiennego (niż wskazany we wniosku) adresu zamieszkania skarżącego potwierdza korespondencja pomiędzy Urzędem Miasta i Gminy Chodecz oraz Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Chodczu (pisma z dnia 15 i 16 marca 2023 r., w aktach sprawy).
Wskazać należy, że normy k.p.a. nie zawierają szczegółowych postanowień regulujących zasady ustalania adresów stron, zatem adresy te ustala się na podstawie wszelkich informacji możliwych do uzyskania przez organ (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. II OSK 593/07, dostępny jw.).
Sąd zauważa, że w deklaracji CEEB z dnia 29 marca 2022 r., dołączonej do wniosku, dane adresowe osoby wypełniającej deklarację (skarżącego) nie różnią się od adresu, pod którym zlokalizowany jest budynek będący przedmiotem deklaracji (ten sam, na który skarżący zawnioskował o przyznanie dodatku). Wynika to z braku wskazania w deklaracji innego adresu korespondencyjnego składającego deklarację. Powyższe, w kontekście całokształtu przywołanych okoliczności, nie może jednak samodzielnie stanowić o stwierdzeniu, że mieszkanie skarżącego, o którym mowa w art. 42 § 1 k.p.a., znajduje się pod adresem wskazanym w tej deklaracji i we wniosku o przyznanie dodatku.
Mając to wszystko na uwadze Sąd stwierdził, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącego i że uprawdopodobnił on tę okoliczność we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek ten złożony został w opisanym w art. 58 § 2 k.p.a. terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (tj. 7 dni od powzięcia informacji o wydaniu decyzji o dodatku węglowym – vide: pismo informacyjne organu I instancji z dnia 1 marca 2023 r. oraz stempel na kopercie, w której nadano odwołanie, z datą 7 marca 2023 r., w aktach sprawy). Zaskarżone postanowienie wydane zostało zatem w warunkach błędnej oceny spełnienia okoliczności, o których mowa w art. 58 § 2 k.p.a., co wynikało z nieprawidłowo ocenionej skuteczności doręczenia skarżącemu decyzji I instancji.
W konsekwencji Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe stanowisko Sądu.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 § 3 p.p.s.a.