Uzasadnienie
Burmistrz N. działając na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz.1692 ze zm., zwanej w skrócie "u.d.w.") odmówił J. K. (tj. Skarżącej) przyznania dodatku węglowego.
Burmistrz wskazał, że powodem odmowy jest brak wpisu lub zgłoszenia do centralnej ewidencji emisyjności budynków (w skrócie "CEEB") źródła ogrzewania uprawniającego do dodatku węglowego do dnia [...] sierpnia 2022 r. Złożona przez
Skarżącą [...] lipca 2021 r. pierwsza deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania zawierała bowiem zgłoszenie kotła na paliwo stałe zasilane innym rodzajem biomasy, co jest sprzeczne z art. 2 ust. 3 u.d.w.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca podniosła, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona we właściwym terminie tj. [...] lipca 2021 r. po wypełnieniu przez nią w Urzędzie Gminy w N. w obecności i przy pomocy urzędnika. Po sprawdzeniu wypełnionej deklaracji przez pracownika gminy została przyjęta. Odwołująca podniosła, że po poinformowaniu urzędnika, że pali eko-groszkiem, zgodnie z jego wskazaniem w deklaracji zaznaczyła jako paliwo "biomasa i inne". Przy składaniu wniosku o dodatek węglowy w sierpniu 2022 r. nie przyjęto wniosku, ponieważ miała ponownie wypełnić deklarację, tj. złożyć korektę tej z lipca 2021 r. wpisując rodzaj paliwa - ekogroszek jako węgiel.
Następnie złożyła wniosek wraz z korektą deklaracji CEEB i okazało się, że została ona złożona po terminie tj. po [...] sierpnia 2022 r. i to jest powód odmowy wydania decyzji przez organ I instancji.
Odwołująca podała, że ma 78 lat stwierdzając, iż z uwagi na swój wiek powinna skorzystać z pomocy urzędnika wypełniając deklarację w Urzędzie Gminy w N., co też uczyniła [...] lipca 2021 r., a konsekwencją błędnej informacji urzędnika gminy uzyskała odmowę przyznania dodatku węglowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] listopada 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium ustaliło, że pierwsza deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw w budynku jednorodzinnym przy ul Zduńskiej 37, 86-170 N. została złożona przez Skarżącą [...] lipca 2021 r. Zadeklarowano w niej, że głównym źródłem ogrzewania domu jest kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) z automatycznym podawaniem paliwa/z podajnikiem. Jako rodzaj stosowanego paliwa stałego wskazano inny rodzaj biomasy.
Natomiast w deklaracji według stanu na dzień [...] sierpnia 2022 r. (korekta wcześniejszej deklaracji) strona wskazała jako rodzaj stosowanych w kotle paliw stałych: węgiel i paliwa węglopochodne.
Kolegium stwierdziło, że art. 2 ust. 1 u.d.w. wymaga, aby źródło ciepła było zgłoszone do dnia [...] sierpnia 2022 r., a po tym dniu wpisane lub zgłoszone po raz pierwszy. Przyjąć zatem należy, że w przypadku, gdy na dzień [...] sierpnia 2022 r. nie została złożona stosowna deklaracja dotycząca źródeł ciepła, świadczenie to nie może być przyznane, gdyż Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W skardze do Sądu J. K. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 2 ust. 1 u.d.w. poprzez dokonanie błędnej interpretacji i w konsekwencji wydanie decyzji odmownej, a także naruszenie naczelnych zasad postępowania administracyjnego tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnjego i wydanie decyzji naruszającej interes obywatela i niezgodnej z zasadą równości wobec prawa.
Skarżąca wskazała, że w związku z ponownym złożeniem wniosku o dodatek węglowy przez jej syna, który mieszka z rodziną pod tym samym adresem, ale w odrębnym mieszkaniu, w ich piętrowym domu w dniu [...] listopada 2022 roku przeprowadzono, zresztą bez uprzedzenia, kontrolę na miejscu pod względem oceny odrębnych gospodarstw domowych jak i źródła ciepła. W wyniku tej kontroli, stwierdzono, że zarówno syn jak i Skarżąca zamieszkują w dwóch odrębnych lokalach, a źródłem ciepła jest piec na eko-groszek.
Skarżąca oświadczyła, że jej dom od 48 lat był i jest opalany węglem, w tym od 4 lat po wymianie pieca - również eko-groszkiem. Zaznaczyła też, że w wyniku postawłej sytuacji, ani jej, ani synowi nie przyznano dodatku węglowego, co jest rażąco krzywdzące i niesprawiedliwe. W jej ocenie doszło do błędu urzędnika pracującego w UG w N., przy pomocy którego wypełniała deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw w 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy w niniejszej sprawie stanowił art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym (w skrócie "u.d.w."), zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia [...] sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Z przytoczonego przepisu wynika, że koniecznym do spełniania warunkiem dla otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ogrzewania) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że źródłem ogrzewania w gospodarstwie domowym Skarżącej jest kocioł na paliwo stałe. Ze znajdującej się w aktach deklaracji z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wypełnionej [...] lipca 2021 r. wynika, że w kotle tym spalany jest "inny rodzaj biomiasty" (pkt B03 deklaracji). Z kolei według deklaracji wypełnionej [...] sierpnia 2022 r. stosowanym przez Skarżącą paliwem jest "węgiel i paliwa węglopochodne".
Organy obu instancji wyszły z założenia, że skoro zgodnie z art. 2 ust. 3 u.d.w. uprawnionymi do dodatku węglowego są osoby prowadzące gospodarstwo domowe, którego głównym źródłem ciepła jest spalanie węgla kamiennego, brykietu lub peletu zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego, zaś w deklaracji CEEB złożonej przed [...] sierpnia 2022 r. wskazano jako rodzaj paliwa "inny rodzaj biomasy", to wnioskowany dodatek się nie należy.
W istocie, zgodnie z art. 2 ust. 15 u.d.w. wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Powyższy przepis nadaje zatem szczególną rolę oświadczeniom strony zawartym w deklaracji CEEB. Organy obu instancji błędnie jednakże uznały, że oświadczenie to, o ile zostało złożone przed [...] sierpnia 2022 r., jest jedynym źródłem ustalania stanu faktycznego i nie może być zmianie lub weryfikowane.
W kontrolowanej sprawie organy nie wzięły pod uwagę przepisów zawartych w art. 2 ust. 15 a-15e u.d.w. Przepisy te zostały dodane mocą art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 - dalej "ustawa zmieniająca"). Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu [...] września 2022 r. W myśl zaś art. 52 ww. ustawy do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą. Dodane nowelizacją przepisy, wobec wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej [...] czerwca 2022 r. miały bez wątpienia zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
Treść powyższego przepisu jednoznacznie zatem wskazuje, że o ile deklaracja CEEB jest podstawowym dokumentem, na podstawie którego organ dokonuje weryfikacji wniosku o przyznanie dodatku węglowego, to nie jest to jedyny dowód w sprawie podlegający uwzględnieniu. Organ może weryfikować wniosek w oparciu o dokumenty wskazane przykładowo w art. 2 ust. 15a u.d.w. Jest to katalog otwarty, nie wyklucza on zatem innych dowodów pozwalających na ustalenie okoliczności istotnych dla wyniku sprawy o przyznanie świadczenia. Takim dowodem z pewnością będzie treść ewentualnych dokumentów przedkładanych przez stronę na okoliczność wykazania, że spełnia ona warunki do przyznania dodatku węglowego.
Druga ważna nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym wprowadzona została mocą ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Weszła ona w życie od 3 listopada 2022 r. i w świetle jej art. 31 ust. 1, podobnie jak ww. nowelizacja z 19 września 2022 r. ma zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a zatem również do sprawy niniejszej, którą zakończono zaskarżoną decyzją wydaną [...] grudnia 2022 r. Na skutek rzeczonej nowelizacji do art. 2 u.d.w. dodano ust. 15f i 15g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową.
W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z [...] listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Zgodnie natomiast z ust. 15g, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia [...] sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23, LEX nr 3555012), że z treści zaprezentowanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Warto przy tym zwrócić uwagę, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f), jak i takiej, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g). W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – wskazała rodzaj paliwa spalanego w głównym źródle ogrzewania w wyniku korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet jeżeli korekta nastąpiła to już po [...] sierpnia 2022 r.
Organy obu instancji, powołując się wyłącznie na treść deklaracji z CEEB sprzed [...] sierpnia 2022 r., całkowicie pominęły twierdzenia Skarżącej co do tego, że paliwem wykorzystywanym w kotle ogrzewającym jej gospodarstwo domowe jest węgiel (eko-groszek). Organy nie wezwały Skarżącej o ewentualne dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie, np. poprzez przedłożenie dokumentacji dotyczącej wykorzystywanego pieca, nie odniosły się także do przedłożonych przez Skarżącą faktur zakupu węgla. W obliczu zasadniczej wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy organy nie przeprowadziły ponadto wywiadu środowiskowego, do czego upoważniał je art. 2 ust. 15b u.d.w. zgodnie z którym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych; przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c), a w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d).
Tak więc ustawa o dodatku węglowym w brzmieniu nadanym powyższymi nowelizacjami obliguje organ do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła (i paliwa w nim spalanego) stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się oświadczenie. Ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tymczasem w rozpoznanej sprawie organy administracyjne - poza naruszeniem norm materialnoprawnych zawartych w art. 2 ust. 15a, ust. 15g i ust. 15f ustawy o dodatku węglowym uchybiły także tej zasadzie wydając negatywne rozstrzygnięcia pomimo posiadania wiedzy o korekcie deklaracji złożonej do ewidencji CEEB i ignorując stanowisko Skarżącej o tym, iż pierwotnie złożona deklaracja rozmijała się ze stanem faktycznym w wyniku omyłki składającego ten dokument.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ustaleń co do przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. W tym zakresie niezbędne będzie powtórne poddanie ocenie twierdzenia Skarżącej oraz znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, a w razie wątpliwości, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w trybie art. 2 ust. 15b u.d.w. celem weryfikacji oświadczeń Skarżącej o wykorzystywanym źródle ogrzewania.