Uzasadnienie
Działający z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Główny Specjalista, decyzją z dnia [....] odmówił skarżącej – Ł. S. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu tej decyzji podkreślił, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej... (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa o świad. pieniężnych", zgodnie z którym uprawnienie do świadczenia jest przyznawane (...) na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy, w ocenie organu nie jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej w sprawie.
Skarżąca nie przedstawiła bowiem, w określonym terminie wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji, co oznacza, że nie został spełniony warunek określony w zacytowanym powyżej przepisie ustawy.
Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, załączając uzupełnione dokumenty – protokół z przesłuchania strony. W uzasadnieniu wniosku podała, że jako mała dziewczynka została w czasie II wojny światowej wbrew własnej woli wywieziona z miejsca zamieszkania, do innego miejsca na L. – oddalonego o około 480 km. Tam rozdzielono ją z rodzicami i siostrą i wywieziono do pracy w C. W tym czasie rodzina mieszkała w B., w odległości około 20 km od C. Mieszkała w baraku, w złych warunkach. Pracowała w niemieckim kinie jako bileterka, a po godzinach pracy w ogrodnictwie. Podała, że doznała tam wielu różnorodnych cierpień i krzywd, których nie da się naprawić. Wniosła o przyznanie świadczenia pieniężnego przedstawiając swoją aktualną trudną sytuację materialno – bytową.
Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego. Uzasadniając swoje stanowisko zacytował główne tezy z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K49/57), a następnie stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca została wysiedlona wraz z rodziną z gospodarstwa rolnego mieszczącego się w m. W. do B. Rodzice pozostali w tej miejscowości, a skarżąca została skierowana do pracy jako bileterka w niemieckim kinie w C. Pracowała więc w niewielkim oddaleniu od miejsca, w którym zamieszkiwała jej rodzina po wysiedleniu w grudniu 1941 r. Następnie organ stwierdził, że jego zdaniem skarżąca nie przedstawiła dowodów na okoliczność wywiezienia do pracy przymusowej w kinie w C. Podsumowując organ stwierdził, że przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy.
Skarżąca złożyła skargę na powyższe rozstrzygnięcie, wnosząc o jego uchylenie lub zmianę poprzez przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że Kierownik Urzędu błędnie ocenił jej życie w okresie poprzedzającym wywiezienie do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy i że spełnia wszystkie warunki wynikające z art. 1 i art. 2 ustawy o świad. pieniężnych, co skutkować powinno uznaniem przez organ, że podlegała represji w postaci deportacji i co za tym idzie przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Podkreśliła, że jako mała dziewczynka została wywieziona z rodzinnej wsi na K., aż na L., to jest na odległość ponad 400 km i że na deportacji ciężko pracowała i doznała wielu cierpień fizycznych i psychicznych. Jej zdaniem sytuacja, w jakiej znalazła się w czasie wojny odpowiada tej, o jakiej mowa w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się organ w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć.
Skarżąca podniosła ponadto, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu co do tego, że nie przedstawiła dowodów na okoliczność wywiezienia jej do pracy przymusowej w kinie w C. Wskazała, że przedstawiła dowody z zeznań świadków, które dotychczas były honorowane przez urzędy, a innych dowodów nie posiada. Zarzuciła organowi, że nie wskazał powodów, dla których odmówił wiarygodności przedstawionym przez nią dowodów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego.
Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Przy czym wskazać należy, także że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.," Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych reguł Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy prawa w sposób skutkujący koniecznością jej uchylenia. Naruszenie to dotyczy przepisów postępowania administracyjnego, co wiąże się także pośrednio z naruszeniem przepisów prawa materialnego.
Wskazać należy, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.), dalej powoływanej jako "kpa," organy administracji w toku postępowania obowiązane są stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organy administracji obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 kpa).
Ponadto organy administracji są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). Ponadto prowadząc postępowanie dowodowe organy powinny kierować się zasadami w tym postępowaniu obowiązującymi, a wynikającymi z art. 75, 77, 78 i 80 kpa. Zgodnie z tymi przepisami organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Żądanie strony dotyczące przeprowadzenie dowodu organ powinien uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 kpa).
Jako dowód powinien zaś dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opnie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 kpa). Ponadto organ administracji ocenia czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). W niniejszej sprawie powyższych zasad postępowania organ administracji nie przestrzegał.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia I - instancyjnego organ stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła w określonym terminie wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji, co uniemożliwia wydanie pozytywnej decyzji w sprawie. Z akt administracyjnych nie wynika jednak, aby organ wzywał skarżącą do przedstawienia jakiś dokumentów, wyznaczając w tym celu termin. Poza kontrolą Sądu pozostaje więc to, czy żądania organu były uzasadnione okolicznościami sprawy - to po pierwsze, ale także i to czy skarżąca rzeczywiście nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku i dlaczego. Rozpoznając sprawę ponownie, po złożeniu przez skarżącą wniosku i załączeniu do niego protokołu z przesłuchania strony z dnia 25 marca 2010 r., organ opisał co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzając, że skarżąca została wysiedlona wraz z rodziną z W. do B., a następnie skierowana do pracy w niemieckim kinie w C., przy czym skonstatował, że nie przedstawiła dowodów na okoliczność wywiezienia do pracy przymusowej w C. Z tak skonstruowanego uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie sposób zorientować się czy organ nie dał wiary przedstawionym przez skarżącą dowodom i z jakich powodów, czy też dowody te choć wiarygodne dla organu, to jednak nie potwierdzają deportacji skarżącej, ponieważ pracowała w niewielkim oddaleniu od miejsca, w którym zamieszkiwała jej rodzina po wysiedleniu w grudnia 1941 r. Stwierdzić więc należy, że organ poza naruszeniem przytoczonych na wstępnie rozważań zasad postępowania administracyjnego dopuścił się także naruszenia przepisu art. 107 § 3 kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Powyżej przedstawione naruszenie zasad postępowania administracyjnego w ocenie Sądu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie wyraźnie wskazać na jakich dowodach oparł się ustalając stan faktyczny sprawy, a jakim odmówił wiarygodności i z jakich powodów, a także wyjaśnić i dać temu wyraz w treści uzasadnia decyzji, czy wywiezienie z W. na K. do B. na L. połączone następnie ze skierowaniem do pracy przymusowej w C. jest deportacją do pracy przymusowej w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świad. pieniężnych, czy też nie i dlaczego.
Mając powyższe na uwadze orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa, jak w pkt 1 sentencji wypadku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ppsa, jak w pkt 2 sentencji wyroku.