Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].10.2025 r. znak. SR.5232.1246.1.2025 Prezydent G., działając na podstawie art. 20, art. 24, art. 26 i art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, dalej u.ś.r.), § 1, § 2, § 9 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1340), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2024 r. poz. 1238), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) - orzekł o odmowie przyznania M. S. (dalej określany jako Skarżący) świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że zgodnie z art. 16 ust. 1-3 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia.
Skarżący nie spełnia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż do wniosku o zasiłek pielęgnacyjny nie dołączono aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na powyższe Skarżący przedłożył kserokopię wyroku sądu, którym orzeczono o przyznaniu mu prawa do renty socjalnej.
Organ I instancji dodatkowo ustalił, że Skarżący nie figuruje w elektronicznym krajowym systemie monitorowania i orzekania o niepełnosprawności.
Mając na uwadze powyższe, w związku z brakiem podstawowego dokumentu, a więc orzeczenia o stopniu niepełnosprawności bądź orzeczenia o niezdolności do pracy, organ I instancji uznał, że nie ma możliwości przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący oświadczył, że nie zgadza się z jej treścią, wskazując, że jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia było nieuznanie wyroku sądu z [...] maja 2025 r., którym orzeczono o przyznaniu mu renty socjalnej do [...] czerwca 2026 r. Jak poinformował, ZUS nie chce wydać orzeczenia lekarskiego, uzasadniając to tym, że do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego potrzebny jest tylko wyrok sądu. Zdaniem Skarżącego otrzymanie decyzji o przyznaniu renty socjalnej samo w sobie stwierdza niepełnosprawność osoby, która otrzymuje rentę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2025 r. znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w wyroku WSA w Poznaniu w sprawie IV SA/Po 800/06 jednoznacznie stwierdzono, że "obowiązujące przepisy nie pozwalają uczynić podstawą uznania niepełnosprawności (w stopniu umiarkowanym) innych dokumentów, aniżeli wymienione w art. 3 pkt 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednoznaczne brzmienie art. 16 ust. 3 w zw. z art. 3 pkt 20 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych skłoniło Sąd do przekonania, iż podstawą przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w tym trybie może być tylko orzeczenie wydane na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, określające datę powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku przed ukończeniem 21 roku życia. Ustawodawca pośrednio odsyła do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin jedynie w przypadku osób legitymujących się zaświadczeniem o zaliczeniu do II grupy inwalidztwa (art. 3 pkt 20 lit. c ustawy).
Jest to uzasadnione, bowiem analogicznie do art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do tej grupy zaliczano osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (art. 24 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin)".
Z akt sprawy, a zwłaszcza z wyroku Sądu Okręgowego w S. z [...] maja 2025 r. sygn. akt VI U 1333/24 i decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z [...].08.2025 r. zdaniem Kolegium wynika, że Skarżący jest uprawniony do renty socjalnej, lecz dokumenty te nie potwierdzają stopnia oraz daty powstania niepełnosprawności. Na tej podstawie Kolegium stwierdziło, że nie kwalifikuje się on do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem nie posiada orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, o w którym mowa w art. 16 u.ś.r., zaś wyrok sądu o przyznaniu renty socjalnej, zmieniający decyzję ZUS w tym zakresie, nie zastępuje orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący. W jej uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując swą decyzję brakiem aktualnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Jednocześnie wyrokiem Sądu z dnia [...].05.2025 r. jego prawo do renty socjalnej zostało przedłużone do września 2026 r. wraz z utrzymaniem opinii o całkowitej niezdolności do pracy. Na podstawie tej samej opinii o całkowitej niezdolności do pracy od lipca 2022 r. do lipca 2024 r. przyznawane mu było świadczenie pielęgnacyjne przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie we S.. Obecnie, mimo że stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie, a całkowita niezdolność do pracy została ponownie potwierdzona w opinii lekarza biegłego sądowego, świadczenie to nie zostało przyznane z uwagi na brak wymaganego dokumentu (orzeczenia wydanego przez ZUS).
W ocenie skarżącego, na podstawie obowiązującej opinii lekarza biegłego sądowego, z której wynika umiarkowany stopień niepełnosprawności, spełnia on przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a odmowa jego przyznania, pomimo przedłużenia renty socjalnej i utrzymania statusu całkowitej niezdolności do pracy, stawia stronę w poczuciu nierównego i krzywdzącego traktowania w porównaniu do lat ubiegłych.
Skarżący zwrócił też uwagę na to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołuje się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1456/19, z którego wynika, że całkowita niezdolność do pracy jest równoznaczna z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności oraz dawnym orzeczeniem o zaliczeniu do II grupy inwalidzkiej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 16 ust. 3 u.ś.r., według którego zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.
Podkreślenia przy tym wymaga, że zgodnie z art. 3 pkt 20 cyt. ustawy, umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów.
Ponadto na podstawie art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2026 poz. 884), orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Z dołączonych do akt administracyjnych dokumentów wynika, że do wniosku o zasiłek pielęgnacyjny Skarżący załączył kserokopię orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS ważnego do [...] lipca 2024 r., kserokopię decyzji ZUS o przyznaniu renty socjalnej do [...] czerwca r. oraz kserokopię decyzji S. dotyczącą przyznania dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego. W związku z powyższym organ wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stosownego orzeczenia sądowego. W odpowiedzi na powyższe Skarżący dostarczył kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w S. z [...].05.2025 r., którym orzeczono o przyznaniu mu prawa do renty socjalnej do września 2026 r. w związku z uzyskaniem opinii biegłego o całkowitej niezdolności Skarżącego do pracy. Na podstawie tej samej opinii o całkowitej niezdolności do pracy od lipca 2022 r. do lipca 2024 r. przyznane zostało Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne.
Skarżący postąpił zgodnie ze skierowanym do niego wezwaniem i dostarczył kserokopię ww. wyroku Sądu z 20.05.2025 r., którym orzeczono o przyznaniu mu prawa do renty socjalnej do września 2026 r., jednak w aktach administracyjnych nie ma zarówno uzasadnienia tego wyroku, jak i opinii biegłej sądowej sporządzonej dla potrzeb postępowania przed sądem powszechnym w przedmiocie orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 377), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało 1) przed ukończeniem 18. roku życia;
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia;
- 3) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy – osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1, przysługuje renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała. Ponadto na podstawie art. 5 tej ustawy, ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem", na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1749, zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach z FUS). Jedną z przesłanek przyznania renty socjalnej unormowanej w art. 4 ustawy o rencie socjalnej jest całkowita niezdolność do pracy. Natomiast zgodnie z art. 107 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do którego w sprawach nieuregulowanych w ustawie o rencie socjalnej, odsyła art. 15 pkt 1 tej ustawy – prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie.
Orzecznictwo sądowoadministracyjne stoi na stanowisku, że jako równoważne z wymienionym w art. 5 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy uznać należy ustalenie prawomocnym wyrokiem sądu, wydanym w wyniku rozpoznania środka zaskarżenia od decyzji ZUS, że osoba jest całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA w Gliwicach w sprawie IV SA/Gl 782/15).
Wobec tego jako spełnione mogą zostać warunki zastosowania art. 5 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, według których przedmiotowe orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest jednym z warunków zastosowania art. 16 ust. 3 u.ś.r., stanowiącego podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.
Z wezwania organu skierowanego do Skarżącego (k. 2 akt adm.) wynika, że został on zobowiązany do przedłożenia aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności bądź też innych dokumentów (wyrok sądu) potwierdzających jego niepełnosprawność. W odpowiedzi Skarżący, który nie posiadał ww. orzeczenia, przedłożył zgodnie z wezwaniem cyt. wcześniej wyrok Sądu Okręgowego w S.. W takiej sytuacji organ winien uzupełnić postępowanie i wezwać Skarżącego do przedłożenia np. uzasadnienia ww. wyroku czy też sporządzonej na jego potrzeby opinii biegłego, czego organ niewątpliwie nie uczynił.
W konsekwencji Sąd uznał, że organ naruszył art. 7, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej powoływana jako "k.p.a.") poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz brak pouczenia Skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw będących przedmiotem postępowania. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ dotyczą zasadniczej przesłanki z art. 16 ust. 3 u.ś.r., tj. ustalenia stopnia niepełnosprawności, warunkującego spełnianie przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym organ powinien dokonać ustalenia stanu faktycznego na podstawie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia środków dowodowych, wszechstronnie je ocenić, a następnie po przeprowadzeniu wskazanych czynności organ będzie uprawniony do dokonania ponownej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod art. 16 ust. 3 u.ś.r., z uwzględnieniem tego, czy Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, mając na uwadze wcześniejsze rozważania Sądu w tym zakresie, oraz czy niepełnosprawność Skarżącego powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.
Mając wszystko to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) uchylił decyzje organów obu instancji.