Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] marca 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza C. z [...] stycznia 2023 r. nr [...], którą to decyzją Burmistrz odmówił B. W. (tj. Skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. W..
Kolegium ustaliło, że mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] czerwca 2022 r., wydanym do [...] czerwca 2025 r.
Kolegium uznało jednakże, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 – dalej "u.ś.r."), tj. że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. Kolegium podkreśliło, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z [...] czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 tylko w przypadku osób z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy (bez jednoczesnego ustalenia takiej osobie prawa do emerytury) istnieje możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na powyższą decyzję B. W. wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.
Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez nią prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, podczas gdy organ dokonując wykładni prokonstytucyjnej ww. przepisu powinien przyznać Skarżącej wnioskowane świadczenie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
W sprawie nie jest sporne, że mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie jest także sporne, że Skarżąca jest uprawniona do emerytury.
Istotą sprawy jest natomiast rozstrzygnięcie, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy wnioskodawca posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Sąd podziela pogląd zgodnie z którym uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą świadczenie emerytalno-rentowe wymaga dokonania przez tę osobę wyboru któregoś z konkurencyjnych świadczeń. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna zatem dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania drugiego świadczenia. Swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia.
Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem jakoby wnioskodawca nie miał możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobieraną emeryturą. Prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonywana w kontekście art. 17 ust. 1 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku odmiennego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji Skarżącej jest możliwe, jeżeli dokona ona wyboru jednego konkurencyjnego świadczenia kosztem drugiego. Stanowisko to jest dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2023r., sygn. I OSK 1280/22, LEX nr 3504843).
W konsekwencji powyższych wywodów stwierdzić należy, że na organie administracji publicznej ciążył obowiązek poinformowania Skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwania do złożenia wymaganych dokumentów, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Obowiązek ten wynika z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a."), zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
W realiach niniejszej sprawy organy, ograniczając się do językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zaniechały poinformowania Skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały Skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emeryturę złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. (przede wszystkim odnośnie istnienia braku możliwości podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką) wezwanie nie powinno być do strony kierowane. Należy zauważyć, że organ w przedmiotowej sprawie nie wypowiedział się co do pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 poz. 329) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę stosując się do powyższego stanowiska Sądu tj. w szczególności powinien wypowiedzieć się, czy spełnione są pozostałe, poza brakiem pobierania emerytury, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować Skarżącą o możliwości i trybie wyboru świadczenia i wydać rozstrzygnięcie po ewentualnym przedłożeniu decyzji o zawieszeniu emerytury.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).