Uzasadnienie
W dniu [...] marca 2022 r. do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. wpłynęło zażalenie na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2022 r., złożone przez B. K., a dotyczące wyegzekwowania obowiązku poddania syna - M. R., urodzonego [...] lipca 2019 r., szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podał, że oczywistym jest fakt, że postępowanie dotyczy M. R., syna B. K., ponieważ wierzyciel wskazał dane osobowe małoletniego w upomnieniu z dnia [...] czerwca 2021 r. oraz ponownym upomnieniu z dnia [...] lipca 2021 r., wystawionym z powodu zmiany miejsca zamieszkania. Ponadto wierzyciel w sposób jasny i szczegółowy przedstawił stronie nie tylko podstawy prawne dotyczące wymagalności obowiązku szczepień, ale wskazał również na przesłanki epidemiologiczne uzasadniające przestrzeganie terminów ich realizacji. Organ podniósł, iż obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w granice wiekowe określone przez rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane celem uniknięcia zakażenia chorobą zakaźną. Ponadto ze względów klinicznych i epidemiologicznych, szczepienie powinno być przeprowadzone zgodnie z zaleceniami określonymi w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że niezaprzeczalnym jest fakt niewykonania u małoletniego M. R. wskazanych szczepień obowiązkowych. Skarżąca, jako rodzic będący prawnym opiekunem M. R., nie dopełniła obowiązku poddania syna szczepieniom ochronnym. Tym samym doprowadziła do uniemożliwienia korzystania przez dziecko ze świadczeń medycznych jakimi są szczepienia ochronne celem profilaktyki zdrowotnej. Jak wynika z akt sprawy, w związku z niezrealizowaniem przez stronę obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego, przychodnia [...] w B. przekazała do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. informacje w tej sprawie. Po otrzymaniu upomnienia z dnia [...] lipca 2021 r. strona nadal nie stawiła się na wizytę w celu poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu w kierunku szczepień ochronnych. Zgodnie z komunikatem wspólnym Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej i Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2020 r., niestawienie się na badanie kwalifikacyjne dziecka z winy osoby zobowiązanej, nie zwalnia z obowiązku szczepień ochronnych.
W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny zwrócił się do Wojewody [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec B. K. w celu wyegzekwowania realizacji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu M. R. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Po wydaniu postanowienia z dnia [...] listopada 2021 r. o nałożeniu grzywny przez Wojewodę [...] na stronę, zobowiązana w dniu [...] listopada 2021 r. udała się z synem do lekarza specjalisty chirurgii dziecięcej, który w wyniku przeprowadzonego ogólnego badania lekarskiego stwierdził konieczność odroczenia obowiązku szczepień ochronnych. Lekarz nie doprecyzował, jak długo i jaka forma szczepienia czy rodzaj preparatu szczepionkowego stanowi zagrożenie dla zdrowia syna skarżącej.
W ocenie organu w przypadku, kiedy stawienie się z dzieckiem, u świadczeniodawcy celem realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych było z uzasadnionych przyczyn niemożliwe, strona powinna była o tym fakcie powiadomić podmiot leczniczy Podstawowej Opieki Zdrowotnej i dostarczyć stosowną dokumentację medyczną celem ustalenia nowej daty realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zgodnie z pismem wysłanym do pełnomocnika strony z dnia [...] marca 2022 r. poinformował o konieczności uzupełnienia dokumentacji medycznej celem skutecznego odroczenia szczepień ochronnych syna skarżącej. Dokumentacja ta nie została uzupełniona we wskazanym do tego terminie, zatem na podstawie materiałów zgromadzonych w aktach sprawy, w których brak jest chociażby terminu, który odroczenie miałoby obejmować, odroczenie szczepień ochronnych nie jest wykonalne. Elementy konieczne do skutecznego odroczenia szczepień ochronnych wskazuje § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Organ odwoławczy wskazał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny podejmował działania w celu wyegzekwowania obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z regulacjami wynikającymi z przepisów powszechnie obowiązującego prawa zawartymi w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r., o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej: "u.z.z.z."). Ponadto zdaniem organu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca została poinformowana o obowiązku szczepień. Dowodem na to jest zarówno sam "Formularz zgłoszenia", w którym widnieje adnotacja o spotkaniu edukacyjnym na temat szczepień z lekarzem Podstawowej Opieki Zdrowotnej w dniu [...] sierpnia 2019 r., czy e-mail z dnia [...] września 2021 r. z przychodni [...] w B. informujący o braku stawiennictwa na obowiązkowych szczepieniach ochronnych pomimo kolejnych telefonów i korespondencji listowej (poleconej). Organ podkreślił, że rodzice małoletniego M. R. w ogóle nie zgłosili się na lekarskie badanie kwalifikujące celem podjęcia obowiązkowych szczepień ochronnych u syna, co skutecznie uniemożliwia ustalenie indywidualnego kalendarza szczepień, a także wykluczenie przeciwskazań do szczepień ochronnych w późniejszym terminie.
Wprawdzie skarżąca dostarczyła dokumentację medyczną, w której lekarz zaleca odroczenie jakichkolwiek szczepień. Nie doprecyzowano w niej jednak okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju preparatów szczepionkowych przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej, świadczącej o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych.
Z uwagi na powyższe, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał pogląd organu I instancji i utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego.
W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oraz utrzymującego go w mocy postanowienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z przez zaliczenie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,
- 2) art. 5 ust. 1 pkt 1b u.z.z.z w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego M. R. w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,
- 3) art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a.") w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,
- 4) art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,
- 5) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP przez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,
- 6) art. 33 § 1 pkt 8 u.z.z.z przez uznanie, iż nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 239, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego aktu.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego naruszają prawo.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). Z powyższych względów Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie rozprawy.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie stawiła się z synem - małoletnim M. R. (ur. [...] lipca 2019 r.), w punkcie szczepień w [...] (wezwania pisemne z dnia [...] września 2019 r. i [...] grudnia 2020 r., wezwania telefoniczne). Rodzice nigdy nie zgłosili się na badanie kwalifikacyjne w celu przeprowadzenia badania dziecka pod kątem szczepień.
W związku z tym [...] poinformowało Państwowego Powiatowy Inspektor Sanitarnego w B. o uchylaniu się rodziców od obowiązku szczepień ochronnych (por. "Formularz zgłoszenia" z dnia [...] marca 2021 r.). W konsekwencji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wystosował do strony upomnienia wzywające do stanienia się z dzieckiem w punkcie szczepień. Z uwagi na brak reakcji strony na te upomnienia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. w dniu [...] października 2021 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu i zwrócił się do Wojewody [...] z wnioskiem o wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] listopada 2021 r. skarżąca zgłosiła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wskazując na niedoręczenie upomnienia, brak wymagalności obowiązku szczepień oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka, tj. wymierzenie grzywny w celu przymuszenia.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zgłoszone przez stronę zarzuty w całości, a Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy to postanowienie.
Należy zwrócić uwagę, że w związku z licznymi nowelizacjami, w tym dokonanymi ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uległa istotnym zmianom. Rozpatrując wniesioną skargę, w pierwszej kolejności należy więc ustalić właściwy stan prawny sprawy, determinujący sposób załatwienia zarzutów zgłoszonych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.
Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
- 1) nieistnienie obowiązku;
- 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
- 3) błąd co do zobowiązanego;
- 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
- 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
- 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Nie można nie zauważyć, że w przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., okoliczność ta mogła być podstawą zarzutu, lecz od dnia 30 lipca 2020 r. nie może już stanowić tej podstawy.
W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.), a organ ten wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala skargę na czynność egzekucyjną;
2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę (art. 54 § 4 u.p.e.a.). Należy także zauważyć, że skarżącej przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2021 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Jak wynika z akt sprawy skarżąca skorzystała z możliwości wniesienia tego środka zaskarżenia do Ministra Zdrowia.
Wobec tego zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być obecnie podstawą prawną zarzutu. Tymczasem treść postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2022 r., w tym zwłaszcza podjęte rozstrzygnięcie, wskazuje na stosowanie przez organ przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w nieaktualnym brzmieniu. Wydane przez wierzyciela postanowienie narusza art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a., albowiem organ oddalił zarzut, który w istocie podstawą zarzutu nie jest. Rozpatrując sprawę w wyniku wniesionego zażalenia Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. winien uwzględnić aktualny stan prawny. Tymczasem organ ten nie dostrzegł, że organ pierwszej instancji. oddalając w całości zgłoszone zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym i odnosząc się merytorycznie w uzasadnieniu postanowienia do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w sposób nieuprawniony i z naruszeniem art. 34 § 2 pkt 1 i art. 33 § 2 u.p.e.a. wypowiedział się w sprawie, która w ogóle nie może być przedmiotem zarzutu, i niezasadnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy (w całości) zaskarżone postanowienie. W konsekwencji organy obydwu instancji naruszyły prawo w stopniu mającym wpływ na wydane przez nich postanowienia.
W odniesieniu do zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych, z uwagi na to, że komunikat Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, Sąd podziela stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa.
Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Zważyć więc trzeba, że zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.
Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.
Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawny obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych i jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu.
To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku prawnego, ponieważ podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., II OSK 2547/18). W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Ogłoszenie tego komunikatu nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym wynikającego z mocy przepisów ustawy (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r., II OSK 3130/19)
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że M. R. nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że wierzyciel nie ustalił, czy lekarz wzywał skarżącą do przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Z "Formularza zgłoszenia" wynika, że wezwania były kierowane do rodziców w dniach [...] września 2019 r. i [...] grudnia 2020 r. Ponadto z adnotacji służbowej z dnia [...] lutego 2022 r. znajdującej się w aktach sprawy wynika, że rodzice M. R. nigdy nie stawili się z dzieckiem w placówce świadczeń medycznych celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Niemożliwym jest zatem, aby lekarz nie dopełnił swoich obowiązków podczas rzekomego badania, co podnosi strona w skardze. Jedyną dokumentacją medyczną dostarczoną przez skarżącą jest zaświadczenie lekarskie z [...] sp. z o.o.
z dnia [...] listopada 2021 r. W zaświadczeniu tym lekarz chirurgii dziecięcej umieścił adnotację o ryzyku szczepienia wobec nasilonych i postępujących reakcji alergicznych u dziecka, jednak nie ma w niej żadnych informacji o terminie odroczenia szczepień ochronnych, jak również informacji na temat rodzaju substancji, która może wywoływać reakcję alergiczną u dziecka. W toku postępowania organ wniósł o uzupełnienie dokumentacji medycznej o brakujące informacje. Strona jednak nie skorzystała z tej możliwości.
W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z dnia 18 stycznia 2022 r., II OSK 459/19).
Dodać należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badania takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne i odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. Obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci obowiązek poddania dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżąca jako matka M. R. nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań, stwierdzających konieczność odroczenia szczepień syna ze względu na jego stan zdrowia. Wskutek tego M. R. nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych.
Obowiązek poddania osoby, nad którą sprawuje się prawną pieczę, szczepieniu ochronnemu wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Nie sposób z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wnioskować, że osoby które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą. Podzielenie w tym względzie poglądu zobowiązanej zniweczyłoby bowiem cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. To bowiem zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych powyższą ustawą.
Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka skarżącej, od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez nią, niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka skarżącej, ale również dla innych osób.
Sąd nie podziela również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Należy zauważyć, że w art. 8 ust. 1 Konwencji sformułowano prawo każdego do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz mieszkania i korespondencji. Konwencja dopuszcza jednak ingerencję w te prawa w art. 8 ust. 2, w wypadkach "przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób". W rozpatrywanej sprawie chodzi o ingerencję z uwagi na ochronę zdrowia.
Co do zarzutów naruszenia Konstytucji wskazać trzeba, że wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m. in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że – jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska w art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r., II GSK 3542/15).
Z uwagi na to, że Sąd uchylił wydane w sprawie postanowienia brak jest podstaw do występowania z pytaniami do Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o treści wskazanej w skardze. Dlatego w tym zakresie Sąd oddalił wniosek strony, jak i wniosek o zawieszenie postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., Sad uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2022 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, kwota [...]zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa oraz uiszczony wpis od skargi w wysokości [...] zł.