Uzasadnienie
Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w S. (TWKL) działając na podstawie art. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593), dalej powoływanej w skrócie jako: "ustawa" oraz rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80), dalej powoływanego w skrócie jako: "rozporządzenie", a także rozporządzenie MON z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określania ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151 z 2004 r., poz. 1594), w orzeczeniu z dnia [...] ustaliła u skarżącego R. Z. cechy nerwicowe (§ 66 pkt 1), niezborność krótkowzroczną obu oczu (§ 13 pkt 2), bliznę wargi górnej (§ 3 pkt 1) oraz braki w uzębieniu (§ 24 pkt 1) i uznała go za niezdolnego jako kandydata do zawodowej służby wojskowej.
TWKL stwierdziła, że na podstawie przeprowadzonego badania specjalistycznego i psychiatrycznego schorzenie w postaci cech nerwicowych czyni skarżącego niezdolnym jako kandydata do zawodowej służby wojskowej.
W odwołaniu od tego orzeczenia skarżący stwierdził, że się z nim nie zgadza i prosi o ponowne powołanie komisji lekarskiej.
Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. (RWKL) orzeczeniem z dnia [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie TWKL. Uzasadniając swoje stanowisko RWKL wskazała, że specjalista psychiatra na podstawie opinii psychologicznej i po przeprowadzeniu badania własnego rozpoznał u skarżącego cechy nerwicowe, co kwalifikuje się do § 66 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia i w sposób jednoznaczny powoduje niezdolność skarżącego jako kandydata do zawodowej służby wojskowej. Podniesiono także, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które pozwoliłby na zamianę orzeczenia wydanego przez TWKL, a rozpoznanie schorzenia będącego powodem niezdolności do zawodowej służby wojskowej zostało ustalone po badaniu właściwych w tym względzie specjalistów (psycholog, psychiatra) i jest to miarodajne oraz wystarczające do zajęcia stanowiska w sprawie. Z tych też względów RWKL nie dostrzegła konieczności ponownego badania komisyjnego.
W skardze na powyższe orzeczenie RWKL skarżący wniósł o ponowne badania komisyjne i podał, że nie wiedział, iż wymagane jest przedstawienie dowodów przy prośbie o ponowne badanie. Do skargi załączył kserokopię orzeczenia psychologicznego Wojskowej Pracowni Psychologicznej w S. z dnia [...], w którym stwierdzono brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Wskazał także, że w latach 2005-2006 odbył służbę wojskową zgodnie z orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] PKL P. - otrzymał kategorię A oraz że nigdy się nie leczył psychiatrycznie, nie był pod opieką psychologa ani terapeuty, a w miejscu zamieszkania i w pracy cieszy się nieposzlakowaną opinią.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podał, że uwzględniając treść skargi poddano skarżącego szczegółowej ocenie psychologicznej i psychiatrycznej. Wyniki tych badań potwierdziły istnienie zaburzeń natury psychiatrycznej, chociaż ustalono inny charakter tych zaburzeń, a mianowicie osobowość o cechach niedojrzałości emocjonalnej, co skutkuje kategorią zdrowia "N." Odnośnie przedstawionego przez skarżącego orzeczenia psychologicznego wydanego przez Wojskową Pracownię Psychologiczną w S., organ stwierdził, że wydana jest ona w innym trybie i obejmuje inny zakres badań i dlatego jest nieporównywalna z orzeczeniem RWKL.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega uwzględnieniu.
Na wstępie warto podkreślić, że orzekanie o zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej przez wojskowe komisje lekarskie (WKL) odbywa się według reguł postępowania administracyjnego i że WKL stanowią organy administracji publicznej, których orzeczenia w sprawie zdolności do służby wojskowej są decyzjami administracyjnymi. Wobec tego WKL tak, jak organy administracji publicznej zobligowane są przestrzegać określonych zasad postępowania administracyjnego, a przede wszystkim zasad ogólnych wynikających z art. 7, 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: "kpa". Zgodnie z tymi przepisami organy administracji w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa).
Organy administracji obwiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 kpa). Ponadto organy administracji są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy zobowiązane są także do czuwania na tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa).
Ponadto prowadząc postępowanie dowodowe organy powinny kierować się zasadami w tym postępowaniu obowiązującymi, a wynikającymi m.in. z art. 75, 77, 78 i 80 kpa. Zgodnie z tymi przepisami organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Jako dowód powinien zaś dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 kpa). Ponadto organ administracji ocenia czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa).
Wskazać także należy na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 kpa. Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna (a taką jest niniejsza sprawa) rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji (TWKL) podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji (RWKL). Sprawa administracyjna powinna być zatem dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w I instancji, a następnie w II instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Przy czym granice postępowania dowodowego prowadzonego przez organ odwoławczy wyznaczają zasady ogólne postępowania administracyjnego przedstawione powyżej. Podkreślić należy także, że orzeczenie WKL zawierające rozstrzygnięcie w przedmiocie zdolności do służby wojskowej, jak każda decyzja administracyjna powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 kpa).
Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie zarówno zaskarżone orzeczenie jak i orzeczenie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem powyższych zasad postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
TWKL orzekając jako organ I instancji i ustalając niezdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej oparła się na wynikach badań specjalistycznych psychiatrycznych i psychologicznych. Jak wynika z karty badań lekarsko-specjalistycznych z dnia [...] psycholog po badaniu w dniu [...] stwierdził u skarżącego podwyższony poziom lęku i obniżenie odporności na stres. Natomiast lekarz psychiatra wynik swojego badania z dnia [...] wpisał w karcie w sposób uniemożliwiający jego odczytanie w całości. Odczytać można jedynie zwrot: "... bez dolegliwości, spowolniały, cech nerwicowe" oraz wskazanie na § 66 pkt 1. Skarżący w odwołaniu podkreślił, że nie zgadza się z takim określeniem jego stanu zdrowia i prosił o ponowną komisję lekarską. Nie przedstawił żadnych własnych wyników badań i prawdopodobnie głównie z tego powodu RWKL nie przeprowadziła ponownych badań lekarsko - specjalistycznych przed wydaniem swojego orzeczenia z dnia [...] RWKL uznając badanie z dnia [...] za miarodajne utrzymało w mocy orzeczenie TWKL z dnia [..].
Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z § 25 ust. 4 i § 30 ust. 2 rozporządzenia (cyt. na wstępie), WKL wyższego stopnia tylko w razie potrzeby może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i specjalistyczne. W niniejszej sprawie RWKL uznała zapewne, że takiej potrzeby nie ma. Jeżeli jednak tak, jak w tej sprawie orzeczenie o niezdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej oparte jest wyłączenie na wynikach badań specjalistycznych lekarskich i psychologicznych, to w ocenie sądu wyniki te powinny być przedstawione przez tych specjalistów w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, a więc przede wszystkim czytelny jasny, logiczny i przekonujący. Powinno z nich jednoznacznie wynikać to, jakie schorzenie i na jakiej podstawie ustalono, tak aby mogło to być przedmiotem oceny zarówno przez badanego, jak i przez WKL i przez sąd. Tymczasem sposób przedstawienia wyników badań przez psychologa jest bardzo lakoniczny i nie wiadomo czy i jakie badania przeprowadził i jak doprowadziły go do takiej oceny stanu psychicznego skarżącego.
Także wynik badania psychiatrycznego, jak to już wyżej wskazano, jest nieprzekonujący choćby z powodu trudności w jego odczytaniu. W tej sytuacji nie przeprowadzenie ponownych badań przez RWKL, nie dopytanie skarżącego o posiadane wyniki badań oraz o przebieg ewentualnego leczenia lub ustalenie czy na dolegliwości psychiczne w ogóle się leczył, jest naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, które doprowadziło do wydania orzeczeń o niezdolności do służby wojskowej w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Potwierdzeniem słuszności tej tezy są badania psychologiczne i psychiatryczne z dnia [...], przeprowadzone po wniesieniu skargi przez skarżącego. Psycholog obszernie, logicznie i czytelnie opisał wyniki badań. Na ich podstawie lekarz psychiatra zwięźle, ale czytelnie stwierdził u skarżącego osobowość o cechach niedojrzałości emocjonalnej z 68 § pkt 1, co także powoduje konieczność uznania za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej, ale z innych powodów niż stwierdzone w zaskarżonych orzeczeniach.
Zgodnie z § 68 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia stwierdzono u skarżącego zaburzenia osobowości nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne, a nie jak dotychczas zaburzenia nerwicowe nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne (§ 66 pkt 1). To jakie ostatecznie rozpoznanie zostało ustalone ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, ponieważ stosownie do treści § 24 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jest ono ważnym elementem orzeczenia WKL. Także więc i z powodu rozpoznania koniecznym było uchylenie orzeczeń WKL obu instancji. Nie wystarczy bowiem ustalenie, że skarżący jest niezdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej, ważne jest także to, z jakiego ostatecznie powodu niezdolność ta jest ustalona. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane będą uwzględnić powyżej poczynione uwagi odnośnie sposobu prowadzenia postępowania dowodowego i wydać orzeczenie w sprawie zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej w oparciu o wyniki badań przedstawione przez specjalistów w sposób czytelny, jasny, niebudzący wątpliwości.
Orzeczenie sądu o uchyleniu orzeczeń WKL obu instancji oparte zostało o przepis art. 145 § pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O wstrzymaniu zaskarżonego orzeczenia orzeczono zaś na podstawie art. 152 tej ustawy.