Wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 sierpnia 2023 r., II SA/Bd 655/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] marca 2023 r., znak [...].

Skład

sędzia WSA Jarosław Wichrowski przewodniczący
sędzia WSA Renata Owczarzak sprawozdawca
sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] marca 2023 r., nr [...] JBW Burmistrz M. i Gminy N. nad Notecią, działając na podstawie art. 20 ust. 3, art. 17 ust. 1, la, 1b, 3 i 4, 5 pkt 1a i ust. 5 pkt 2a, art. 23, art. 24 ust. 2a ust. 4, i art. 25, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 t.j.), art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 559), oraz w powiązaniu z ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. u. z 2014 r., poz. 567), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 t.j.), orzekł o odmowie przyznania W. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką - M. N..

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ I instancji podniósł, iż na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w związku z czym, nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przewidziane w art. 17 ust. 1b u.ś.r. zróżnicowanie sytuacji prawnej według kryterium wieku powstania niepełnosprawności było przedmiotem oceny TK, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (LEX nr 1523271) orzekł, że przepis ten jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Podkreślił jednak, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. D. zakwestionowała rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z [...].10.2014 r., sygn. akt K 38/13. Podała, że od śmierci ojca w 2011 r. opiekuje się matką, a z pracy, którą podjęła w 2012 r. musiała zrezygnować z uwagi na tę opiekę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do wskazanej jako przyczyna odmowy przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, Kolegium wskazało, iż w obecnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Uznał on bowiem za niekonstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do tego świadczenia osób sprawujących opiekę w zależności od momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Bezpośrednim skutkiem ww. wyroku jest utrata przez art. 17 ust. 1b u.ś.r. we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw. W aktualnym stanie prawnym organy orzekające, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

Kolegium zauważyło jednakże, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy sformułował jedną z zasadniczych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, strona pracowała 13 lat temu (tak wywiad), z pracy podjętej w 2012 r. musiała zrezygnować z uwagi na opiekę nad matką (tak odwołanie), natomiast z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność matki strony w stopniu znacznym datuje się od [...].10.2022 r.

Brak jest zatem w ocenie Kolegium związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad matką, której niepełnosprawność w stopniu znacznym datowana jest od dnia [...].10.2022r., a strona nie pracuje od 13 lat (tak wywiad).

Organ odwoławczy powołał się na wyrok NSA z dnia 23.10.2020 r., sygn. akt

I OSK 1148/20 zgodnie z którym, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (podobnie NSA w wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Co prawda "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale także oznacza niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, to jednak w rozpoznawanej sprawie, jak wskazano powyżej, skarżąca nie zrezygnowała, ani nie podejmowała pracy w związku z opieką nad matką, której niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała dopiero w dniu [...].10.2022 r. Wnioskowane świadczenie przysługuje w sytuacji rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie za sam fakt jej sprawowania, bowiem opieka nad rodzicem należy do obowiązków prawnych i moralnych.

W skardze do Sądu W. D. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie tj.

. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie tj. przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do jego zastosowania, gdy tymczasem wnioskodawczyni spełnia wszystkie wymagane warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności;

. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię tj. przyjęcie, iż data powstania niepełnosprawności winna nastać nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25. roku życia.

. art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na dokonane ustalenia faktyczne, a w konsekwencji wydanie decyzji,

. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca podniosła, iż organ odwoławczy wskazał w treści uzasadnienia istotne okoliczności, które zostały ustalone w toku postępowania; przede wszystkim to, iż matka wnioskodawczyni - M. N. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...] lutego 2023 r., a wnioskodawczyni jeszcze przed uzyskaniem przez matkę wymienionego orzeczenia musiała zajmować się schorowaną matką, która wymaga od lat stałej opieki. Z tego też tytułu zaprzestała poszukiwania pracy i tym samym zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej "ustawą"), którego ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,
2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

• jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W tej sytuacji ocenie należało przede wszystkim poddać stanowisko organu odwoławczego, który za zasadniczy powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznał brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad matką, bowiem niepełnosprawność matki w stopniu znacznym datowana jest od dnia [...].10.2022 r., a skarżąca nie pracuje od 13 lat, a z pracy podjętej w 2012 r. musiała zrezygnować, jak twierdzi, z uwagi na opiekę nad matką. Organy orzekające w sprawie nie kwestionują tego, że matka skarżącej wymaga opieki osoby trzeciej oraz faktu sprawowania opieki nad matką przez skarżącą.

Zdaniem Sądu, przedstawiona argumentacja organu na tle okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy dotycząca braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, jest przynajmniej przedwczesna. Przesłanka braku związku przyczynowo-skutkowego pojawiła się jako jedyna przeszkoda do wydania pozytywnej decyzji na etapie rozpoznawania sprawy przez organ odwoławczy. Tym samym strona pozbawiona została instancji w rozpoznaniu swojej sprawy, gdyż wyłącznym powodem odmowy przyznania świadczenia przed organem I instancji była data powstania niepełnosprawności, a tę okoliczność słusznie zakwestionował organ odwoławczy. Należy mieć na uwadze, że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Ponadto, ze względu na zasadę dwuinstancyjności, wyrażoną w art. 15 K.p.a., z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego, powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego, jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Działanie organu drugiej instancji jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji. Oznacza to, że zakwestionowanie jako jedynej przesłanki przemawiającej za określonym sposobem rozstrzygnięcia i wydanie orzeczenia w oparciu o nową przeszkodę w uwzględnieniu żądania strony, prowadzi do naruszenia zasady prawa do dwukrotnej oceny okoliczności wpływających na ukształtowanie sytuacji prawnej podmiotu. W konsekwencji, nie tylko doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności ale to naruszenie miało wpływ na naruszenie norm procesowych dotyczących oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Swobodna ocena dowodów - zgodna z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. - może mieć miejsce dopiero jako realizacja prawidłowego zastosowania zasady dwuinstancyjności.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia, ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne.

Niebudząca wątpliwości wykładnia powyższego przepisu prowadzi zatem do wniosku, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać zarówno w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, jak również w przypadku rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r., II SA/Gd 745/22 i powołane tam orzecznictwo). Mimo że ustawodawca nie definiuje pojęć "niepodejmowania" ani "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", to nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając co najmniej potencjalną możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową podjąć.

W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., III SA/Gd 87/22 i wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 stycznia 2023 r., III SA/Kr 1194/22).

W niniejszej sprawie te okoliczności nie były badane a należało zobowiązać skarżącą co wykazania, że była gotowa do podjęcia zatrudnienia, lecz odstąpiła od podejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką.

Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca przed złożeniem wniosku o świadczenie, nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad matką, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki.

W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20).

Nie tylko zatem rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskująca nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym powołany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Rezygnacja z zatrudnienia nie musi więc nastąpić dokładnie w momencie, w którym niezbędne jest sprawowanie opieki. Okoliczności, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w 2012 r., tj. przed orzeczeniem znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącej oraz, że nie była aktywna zawodowo przez kilka lat przed złożeniem wniosku, nie wyklucza, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22).

Wymaga to jednak wykazania tych okoliczności przez wnioskodawcę i taką szansę procesowo należy stworzyć.

Zadaniem organów była też ocena, czy zakres sprawowanej opieki stanowi w niniejszej sprawie oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, powodując faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyroki NSA: z dnia 28 sierpnia 2019 r., I OSK 940/19 i z dnia 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). Nie każda więc rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak zatrudnienia musi pozostawać w ścisłym i bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czyli stanowić wyłączną przyczynę niepodejmowania zatrudnienia lub z niego rezygnacji.

Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo-skutkowy.

Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21). Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W opisanych okolicznościach należy uznać, że organy administracji przy wydawaniu kontrolowanych decyzji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy w sprawie nie jest pełny, co skutkuje uznaniem, że nie został prawidłowo oceniony. Ustalenia organów budzą wątpliwości, co czyni podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcia wadliwym, a co najmniej przedwczesnym. Dopiero ustalenia poczynione na podstawie pełnego materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego wnikliwie wywiadu środowiskowego, przy możliwości wykazania przez skarżącą okoliczności niepodejmowania zatrudnienia pozwolą na właściwe zastosowanie w sprawie prawa materialnego.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.).