Uzasadnienie
T. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. ([...]) w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego na potrzeby własne w ramach działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą [...] z siedzibą w [...], w wysokości [...] zł. W skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu ze wskazaniem radcy prawnego P. W. oraz o zwolnienie od kosztów sądowych w części w zakresie opłaty sądowej od przedmiotowej skargi – wskazując, iż nie może ponieść kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia wynika jedynie, że miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi około [...] zł (działalność gospodarcza skarżącego oraz wynagrodzenie za prace żony), majątek stanowi dom jednorodzinny [...], brak zasobów pieniężnych oraz innego majątku.
Wobec powyższego na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2015r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej P.p.s.a. poprzez nadesłanie, w terminie 10 dni, od dnia otrzymania wezwania: odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do domu (nr księgi wieczystej), oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę).
Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 30 lipca 2015 r. Skarżący pismem z dnia 5 sierpnia 2015 r. wniósł o przedłużenie terminu uzupełnienia braków wniosku do 31 sierpnia 2015r..
Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 30 lipca 2015 r., oddalił wniosek T. Ś. o przyznanie prawa pomocy oraz odmówił przedłużenia terminu.
W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie wniosków. Skarżący podniósł, iż oczekiwał na rozstrzygnięcie Sądu co do przedłużenia terminu na złożenie wskazanych dokumentów, których nie chciał składać częściami i zwrócił się o wskazanie odpowiedniego terminu na zgromadzenie wszystkich żądanych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną przed tą datą, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.), stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika w istocie, że we wspólnym gospodarstw domowym zamieszkuje z żoną oraz [...]. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni [...] m2. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Dochód gospodarstwa domowego wynosi łącznie [...] zł.
Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, uwzględniając charakter prowadzonej działalności gospodarczej, a na ile znajduje uzasadnienie w obiektywnie postrzeganych okolicznościach faktycznych, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Z tego względu, zarządzeniem z dnia 22 lipca 2015 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, w terminie 10 dni, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny jego faktycznych możliwości finansowych (wezwanie doręczono 30 lipca 2015r.). Skarżący w wyznaczonym terminie nie przedłożył jakichkolwiek wyjaśnień ani dokumentów, a jedynie nadesłał wniosek o przedłużenie wyznaczonego terminu do dnia 31 sierpnia 2015r.
Stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie wykazał skutecznie braku możliwości przedłożenia wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów oraz wyjaśnień dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, w tym wysokości dochodów i wydatków. Podkreślenia wymaga, iż nawet wraz ze sprzeciwem od orzeczenia referendarza – wniesionym 22 września 2015r. - skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 22 lipca 2015 r., zatem nie skorzystał z możliwości wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej. Nie może wobec tego budzić wątpliwości, iż skarżący przez okres kilku miesięcy miał dostateczny czas na zgromadzenie wszelkich żądanych dokumentów, z których tylko niektóre wymagały podjęcia dodatkowych czynności. Większość żądanych dokumentów była w posiadaniu skarżącego, zatem nawet w terminie 10 dni od wezwania mógł je przedłożyć Sądowi, o ile zamierzał skorzystać z dobrodziejstwa przyznania prawa pomocy.
Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14).
W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 22 lipca 2015 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że w toku postępowania skarżący – prowadzący działalność gospodarczą był reprezentowany przez radcę prawnego, co pośrednio wskazuje, że jego sytuacja dochodowa pozwalała na pokrycie związanych z tym kosztów.
Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05).
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.