Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2023 roku, znak: [...], Wójt Gminy B., działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 127, art. 127a, art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.) w związku z art. 3, pkt 11, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 2, art. 27, art. 29, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 390), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r., poz. 1481), orzekł o odmowie przyznania H. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem F. P..
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wydane rozstrzygnięcie spowodowane jest brakiem spełnienia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem F. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (niezdolnością do samodzielnej egzystencji) z dnia [...] marca 2002 r., wydanym na stałe przez lekarza orzecznika ZUS, jednak zgodnie z przedstawionym orzeczeniem, nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność.
Ponadto ustalono, że H. P. nie podejmuje żadnego zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - mężem F. P. oraz ma ustalone prawo do emerytury z K. R. U. S.. Wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie jest także uprawniona do żadnych świadczeń rentowych, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego ani rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż H. P. sprawuje stałą, osobistą i całodobową opiekę nad chorym mężem (przygotowuje i podaje leki, posiłki, utrzymuje kontakty z personelem medycznym, zapewnia opiekę podczas wyjazdów do lekarzy, pomaga w dbaniu o higienę osobistą - mycie, przebieranie pieluchomajtek, ubieranie; ćwiczenia fizyczne, masaże, oklepywanie, mierzenie ciśnienia, cukru, utrzymywanie porządku w domu, robienie zakupów, załatwianie wszelkich spraw urzędowych, wyjścia na spacery, jak również czuwanie podczas snu) oraz potwierdzono, iż F. P., który jest osobą niesamodzielną - niepełnosprawną ruchowo (w wyniku poważnego wypadku w dniu [...].05.1999 r.) oraz chorą na cukrzycę, wymaga stałej i osobistej opieki ze strony żony H. P..
W odwołaniu od powyższej decyzji H. P. wniosła o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze od dnia [...].01.2023 r.
Zaskarżonej w całości decyzji zarzuciła naruszenia mające istotny wpływ na jej wydanie tj.:
. przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.,
. przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem F. P..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., znak sprawy [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wyrokiem z dnia [...] października 2014 roku (sygn. akt: K 38/13) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej co oznacza, że od dnia [...] października 2014 roku, w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2017 roku, sygn. akt: I OSK 1079/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej: CBOSA).
W ocenie Kolegium moment powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie stanowi relewantnej przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2021 roku, sygn. akt: I OSK 786/21, CBOSA).
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Jak wynika ze znajdującej się w aktach niniejszej sprawy decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2022 roku, znak: [...], H. P. ma od dnia [...] marca 2022 roku ustalone prawo do emerytury rolniczej w kwocie [...]zł i pobiera świadczenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze dostrzegło, że problem jednoczesnego pobierania emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego zajmuje poczesne miejsce w orzecznictwie sądów administracyjnych. [...] jednak organ II instancji wyraził pogląd, iż odstąpienie od wykładni literalnej wyżej wymienionego przepisu nie jest uzasadnione.
Wyjaśniono stronie, że może mieć to miejsce wyłącznie i wyjątkowo wówczas, gdy językowe rozumienie danego przepisu prowadzi do skutków rażąco niesprawiedliwych lub niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia państwa prawa. W rozpatrywanym przypadku (jak i jemu podobnych) sytuacja taka nie zachodzi, gdyż zbliżamy się tutaj do istoty świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia opiekuńczego, którego istotą jest rekompensata finansowa kierowana do opiekuna osoby niepełnosprawnej wówczas, gdy rezygnuje on z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wsparciem z zakresu pomocy społecznej sensu stricto. Nie stanowi ono również swoistego wynagrodzenia za opiekę sprawowaną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jest natomiast przede wszystkim częściowym zamiennikiem wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy dana osoba obiektywnie nie może jej wykonywać. Ustawodawca powiązał zatem zaniechanie aktywności zawodowej z tymże wsparciem finansowym. Dlatego też Kolegium wyraziło pogląd, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego emerytowi pobierającemu emeryturę byłoby działaniem contra legem (przeciwko prawu).
W skardze do Sądu H. P. zaskarżonej w całości decyzji organu odwoławczego zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez H. P. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zdaniem strony skarżącej, organ II instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r., gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Narusza bowiem zasadę równości taka wykładnia tego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tej normie, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni omawianej normy, pozwalającej na realizację zasad, równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art.
2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.
Skarżąca wskazała, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 353/21 z dnia 22 lipca 2021 r. osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury(renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty.
Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 i art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego.
Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 430/21 w dniu 15 lipca 2021 r. uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.
W ocenie strony skarżącej prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku emerytury, wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty.
Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wyraża gotowość do zawieszenia pobieranej przez siebie emerytury, jako jedynej negatywnej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Wstępnie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej "p.p.s.a.") skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. W niniejszej sprawie obie strony złożyły wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Sąd kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie jest zasadna.
Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny legalności odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, jeżeli ma ona ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (...).
Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że F. P. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział w G. z dnia [...] marca 2002 r., nr akt: 778821. Na podstawie art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r. przez "znaczny stopień niepełnosprawności" na gruncie tej ustawy należy rozumieć całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy, w tym kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika również, że wnioskodawczyni sprawuję stałą i należytą opiekę nad swoim mężem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) dalej zwanej: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki.
Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest, że mąż skarżącej spełnia powyższy warunek. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca - w niniejszej sprawie skarżąca - musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest w szczególności "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
Ponadto w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż skarżąca pobiera emeryturę rolniczą), to ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).
Zgodnie jednak z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 i z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na posiadaniu prawa do emerytury.
W niniejszej sprawie skarżąca została pouczona przez organ I instancji o konieczności zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca tego jednak nie uczyniła. Trafnie więc zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy uznał, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., który wyłącza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie i wprowadza zasadę wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń. Dlatego też, jeżeli skarżąca nie zawiesi wypłaty emerytury rolniczej, to prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie uzyska.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1413/22; wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty/emerytury od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa.
Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku stwierdził, że zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką, można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku).
Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje zatem w swoim orzecznictwie (por. np. wyroki: z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1345/21 oraz z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1716/21), że w odniesieniu do osób, które są uprawnione do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ww. wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do emerytury/renty. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, a stanowisko to Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), który stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany jest pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyroki NSA: z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20). Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
Emerytura jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak podkreśla Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie, istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta wynikająca z powyższego przepisu, winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca w piśmie z dnia 27 stycznia 2023 r. została przez organ I instancji poinformowana, że chcąc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne powinna dokonać wyboru, poprzez rezygnację z pobierania emerytury. Organ przy tym wyjaśnił, że wybór ten można zrealizować przez złożenie wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury. W reakcji na powyższe skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika od początku prowadzonego postępowania, w piśmie z dnia [...] lutego 2023 r. przedstawiła stanowisko podtrzymywane na dalszym etapie postępowania (w tym również w skardze do Sądu), że złoży wniosek o zawieszenie świadczenia emerytalnego, ale w przypadku, gdy będzie to stanowić jedyną negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Będąc pouczona i jednocześnie reprezentowana przez pełnomocnika znającego przepisy i orzecznictwo sądów w podobnych sprawach, nie spełniła warunku w postaci zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego, stąd zasadnie organ uznał, że występuje przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z powyższych przyczyn, w związku z brakiem jednoznacznej zgody skarżącej na zawieszenie prawa do emerytury, organ zasadnie uznał, że w tej sprawie została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponieważ zarzut podniesiony w skardze nie odniósł zamierzonego skutku, skargę należało oddalić, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze zm.).