Uzasadnienie
II SA/Bd 71/05
Decyzją nr [...] z dnia [...] 2004 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] 2004 r. którą, powołując się na przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmówił H. G. umorzenia nienależnie przez nią pobranej renty rolniczej w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu Prezes stwierdził, że wnioskodawczyni nie jest osobą pozbawioną środków utrzymania, a ponadto nie zachodzą szczególne przypadki powodujące trudną sytuację materialną i rodzinną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. G. zarzuciła Prezesowi brak zrozumienia dla jej sytuacji oraz długotrwałość postępowania. Opisując swoją sytuację osobistą, w tym zdrowotną i majątkową oraz wskazując na orzeczenie o rozwodzie z dnia 13 stycznia 2003 r. podniosła, że nie wiedziała, iż po rozwodzie nie może pobierać renty. Wskazała również, że obecnie, po orzeczeniu rozwodu toczy się proces o podział majątku małżeńskiego, w toku którego w maju 2004 r. sąd w celu zabezpieczenia przydzielił jej część gruntów gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła. Dzierżawa ta została jednakże wypowiedziana w grudniu 2004 r., jak przypuszcza, za sprawą byłego męża.
W odpowiedzi na skargę Prezes stwierdził, iż decyzja jest prawidłowa i uzasadniona. Wskazał, że prawomocną decyzją z dnia [...] 2003 r. ustalono nadpłatę części uzupełniającej renty rolniczej za okres od 1 marca 2003 r. do 30 listopada 2003 r. Ponieważ skarżąca wniosła o umorzenie nienależnie pobranej renty, organ rentowy zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Po zebraniu wymaganej dokumentacji organ rentowy uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności.
Ponadto Prezes poinformował, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,05 ha. Grunty te zostały wydzierżawione na podstawie umowy z dnia 27 maja 2004 r. na okres 10 lat. Skarżąca jest też współwłaścicielką (z byłym mężem) działki o powierzchni 0,65 ha fizycznych (1,11 ha przeliczeniowych). W związku z tym istnieje możliwość egzekucji z majątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Będący podstawą materialnoprawną kwestionowanej decyzji art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga wydania decyzji o charakterze uznaniowym, stanowi on bowiem, iż Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy "może" umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Możliwość wydania decyzji uznaniowej oznacza przyznanie organowi, na podstawie przepisu ustawy, możliwości dokonania wyboru jednego z dopuszczonych prawem rozstrzygnięć w indywidualnej sprawie administracyjnej. W przedmiotowej sprawie oznacza to, iż Prezes ma swobodę wyboru, czy umorzy przypadające Kasie od skarżącej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, a jeżeli tak – czy umorzy je w części czy w całości. Jednakże ta swoboda wyboru nie może przerodzić się w dowolność działania organu tzn. nie może powodować zwolnienia z obowiązku dochodzenia prawdy obiektywnej i z obowiązku uzasadnienia faktycznego oraz prawnego podjętej decyzji (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 stycznia 2003 r. sygn. akt I SA 1320/01, opubl. w elektronicznym zbiorze orzecznictwa LEX pod nr 137809). Zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie decyzji, w tym także decyzji uznaniowej, powinno zawierać wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi organ kierował się przy podejmowaniu decyzji, a w szczególności winno ono zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. (tak NSA w wyroku z 23 października 1998 r. sygn. akt. I SA/Ka 225/97, opubl. w "Biuletynie Skarbowym" nr 1 z 1999 r. s. 20 oraz w LEX pod nr 35556).
Zaskarżona decyzja nie spełnia wskazanych wymogów.
Mając na uwadze określone w art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przesłanki wydania decyzji o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności Prezes Kasy winien zbadać i rozstrzygając sprawę, poprzez uzasadnienie decyzji, wypowiedzieć się: czy istnieje uzasadniony interes zainteresowanej w umorzeniu należności, jakie są możliwości płatnicze wnioskodawczyni oraz jaki jest, w momencie wydawania decyzji, stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. Tymczasem w uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Kasy ograniczył się tylko do ogólnych stwierdzeń, iż wnioskodawczyni nie jest osobą pozbawioną środków utrzymania, a ponadto nie zachodzą szczególne przypadki powodujące trudną sytuację materialną i rodzinną. Ta wypowiedź nie zawiera ani oceny zebranego materiału dowodowego, ani wykładni stosowanego przepisu, ani też oceny, ustalonego na podstawie zgromadzonych i zweryfikowanych dowodów, stanu faktycznego pod kątem występowania wyżej wskazanych przesłanek.
Powyższe uchybienia nie mogą być przez organ naprawiane poprzez bardziej szczegółowe niż w skarżonej decyzji ustalenie sytuacji materialnej skarżącej zawarte w odpowiedzi na skargę. Sąd administracyjny, sprawując zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, nie rozstrzyga merytorycznie sprawy w taki sposób, jak to czynią organy administracji czy sądy powszechne w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale jedynie stwierdzając istotne uchybienie przez organ administracji przepisom prawa eliminuje z obrotu prawnego jego rozstrzygnięcie powodując w konsekwencji konieczność prowadzenia ponownego postępowania administracyjnego i ponownego rozstrzygania sprawy. Przy tak prowadzonej kontroli postępowanie dowodowe przed sądem nie może zastępować postępowania dowodowego, do którego przeprowadzenia są zobowiązane organy administracji przed wydaniem decyzji. W przedmiotowej sprawie należy jedynie zauważyć, że zawarte w odpowiedzi na skargę twierdzenia co do stanu majątkowego skarżącej nie są poparte wskazaniem dowodów zawartych w aktach administracyjnych. Co więcej zaświadczenie Burmistrza T. z [...] 2004 r. (k. 10 akt administracyjnych) informujące, że skarżąca H. G., tak jak podano w odpowiedzi na skargę, jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,05 ha, a ponadto, iż na działce o powierzchni 0,67 ha znajdują się zabudowania i sad (bez wskazania, czy wchodzi ona w skład gospodarstwa, czy też jest dodatkową, oddzielną działką) nie podaje, czy oprócz tego skarżąca jest współwłaścicielką działki o powierzchni 0,65 ha, natomiast wydany trzy dni później tj. 16 lipca 2004 r. wypis z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w G. (k. 11 akt administracyjnych) stwierdza, że skarżąca wraz z J. G. jest współwłaścicielką gruntów o powierzchni 11,74 ha (w tym działek – a nie działki - o powierzchni 0,67 ha, na których znajdują się zabudowania i sad).
Mając na względzie powyższe uchybienia przepisom postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.145 § 1 ust. 1 pkt c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji.
W ponownym postępowaniu Prezes Kasy powinien dokonać oceny zgromadzonych dowodów, w przypadku konieczności (w celu rozstrzygnięcia sprzeczności) uzupełnić go w niezbędnych zakresie, a wydając decyzję zawrzeć w niej zgodne z wymogami art. 107 § 1 i 3 kpa uzasadnienie faktyczne i prawne, wypowiadając się w szczególności w kwestii przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.