Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy D. odmówił przyznania skarżącemu G. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na brata P. O., legitymującego się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2007 r. [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z uwagi na to, iż zgodnie z ww. orzeczeniem niepełnosprawność P. O. istnieje od kwietnia 2003 r., a więc powstała, gdy P. O. miał 41 lat, co stanowi o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr" oraz "ustawa o świadczeniach rodzinnych").
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie podnosząc, że nie zgadza się z wydaną decyzją, ponieważ sprawuje bezpośrednią opiekę nad bratem, co zostało potwierdzone w wywiadach środowiskowych oraz złożonych do akt sprawy oświadczeniach. Skarżący wniósł o wydanie pozytywnej decyzji z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO wskazało, że nie było w sprawie podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 17 ust. 1b uśr, podnosząc że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13) i, że w związku z tym przepis ten w zakresie zawartego w nim kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później należy pominąć.
Jednocześnie SKO stwierdziło, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne ze względu na niespełnienie wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr warunku niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres wykonywanej przez skarżącego opieki (dwukrotny w ciągu dnia przyjazd do brata i wykonywanie czynności dnia codziennego - pomoc w myciu, przygotowaniu posiłków, załatwianiu spraw urzędowych, robienie zakupów i zawożenie do lekarza) nie stanowi stałej, całodobowej opieki i nie wykracza poza podstawowe obowiązki wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, a tym samym nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, biorąc też pod uwagę możliwość zapewnienia usług opiekuńczych przez osoby trzecie.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący podkreślił, że zaskarżona decyzja SKO jest dla niego krzywdząca, niezrozumiała i subiektywna. Podniósł, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zadośćuczynienie, symboliczne wynagrodzenie opiekunowi za sprawowaną przez niego opiekę nad osobą niepełnosprawną. Wskazał, że jego brat jest osobą wymagającą stałej, a nie doraźnej opieki, że taką stałą opiekę sprawuje nad bratem, co wynika z oświadczeń rodzeństwa, że jest do dyspozycji brata przez 24 godziny na dobę, że przyjeżdża do niego dwa razy dziennie na kilka godzin celem zapewnienia mu stałej opieki (pomaga w myciu, przyrządza posiłki, robi zakupy, kupuje leki, wyprowadza na spacer, załatwia sprawy urzędowe, wozi do lekarza, robi pranie), że często od brata wyjeżdża około godziny dwudziestej, że brat jego mieszka na wsi w odległości od sklepu, lekarza, środków transportu i sąsiadki która mogłaby zapewnić mu opiekę oraz, że jest jedyną osobą, która poprzez rezygnację z poszukiwania pracy sprawuje stałą i ciągłą opiekę nad bratem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazując na możliwość sprawowania opieki (także w formie dostarczenia środków finansowych dla osoby trzeciej - opiekuna) częściowo przez rodzeństwo osoby wymagającej opieki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, mając na względzie treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38 /13, uznającego art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, że Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji, iż przepis art. 17 ust. 1b uśr nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Przepis ten bowiem w następstwie ww. wyroku TK we wskazanym zakresie utracił przymiot konstytucyjności i wobec tego kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie należy pominąć.
Przechodząc zaś do głównej osi sporu, która w niniejszej sprawie dotyczy kwestii spełnienia w sprawie podstawowej przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dyspozycja przytoczonej regulacji odwołuje się do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Stan faktyczny niniejszej sprawy odnosi się do pierwszego przypadku, ponieważ skarżący nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskazując na sprawowaną opiekę nad bratem.
Należy jednak mieć na uwadze, iż art. 17 ust. 1 uśr mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku pojęć ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z treści i celu przepisu art. 17 ust. 1 uśr wynika, iż aby można było mówić o opiece musi ona być stała, lub długoterminowa, biorąc pod uwagę, że jest ona związana z koniecznością niewykonywania pracy zarobkowej. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki, wymaga zatem zaistnienia sytuacji całkowitego braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej.
Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 uśr było zapewnienie pomocy finansowej osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie z powodu sprawowania samej opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do całkowitego niepodejmowania czy rezygnacji z pracy zarobkowej.
Z akt sprawy wynika, że skarżący przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne był zatrudniony od [...] czerwca 2018 r. do [...] listopada 2018 r. w Urzędzie Gminy D., natomiast do [...] stycznia 2019 r. pobierał świadczenie rehabilitacyjne. Skarżący nie mieszka razem z wymagającym opieki bratem, lecz w innej miejscowości. Przyjeżdża natomiast do niepełnosprawno brata, który ma amputowaną nogę, dwa razy dziennie i pomaga mu w czynnościach higienicznych, załatwianiu spraw urzędowych, posiłkach, robi zakupy, zawozi do lekarza i sprząta. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika również, że osoba wymagająca opieki ma poza skarżącym siedmioro rodzeństwa, z czego czworo z nich ma świadczenia emerytalne, a troje pracuje zawodowo. Rodzeństwo to nie sprawuje stałej opieki nad bratem.
Zdaniem Sądu, przytoczone okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wskazują, że skarżący nie spełnia przesłanki niepodjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym bratem, ponieważ zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Rację ma SKO, że zakres wykonywanej przez skarżącego opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr, nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez niego pracy zarobkowej i można uznać, iż nie wykracza on poza obowiązki domowe wykonywane w gospodarstwie domowym przez osoby wykonujące pracę zawodową (sprzątanie, robienie zakupów, zawożenie do lekarza, pomoc w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, załatwianie spraw urzędowych). Zakres udzielanej bratu pomocy przez skarżącego, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem brata, w ocenie Sądu nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż zasady logiki i doświadczenia życiowego nie wskazują, że wykonywane przez skarżącego czynności, mieszkającego w innej miejscowości i prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe z żoną i jej córką, zajmują mu cały dzień.
Ponadto biorąc pod uwagę, że pozostałe rodzeństwo P. O., obciążone również obowiązkiem alimentacyjnym względem brata, posiada stały dochód czy to z pracy zarobkowej czy z emerytury, oceniając okoliczności sprawy, należało również uwzględnić możliwość świadczenia przez nich pomocy P. O. poprzez dostarczenie mu środków finansowych celem zapewnienia mu możliwości skorzystania z usług opiekuńczych (choćby w kilkugodzinnym wymiarze) osoby trzeciej.
W tych okoliczności, stwierdzając że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż w sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.
Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.