Uzasadnienie
Decyzją z [...] 2014 r. [...], po rozpoznaniu wniosku B. W., Wójt Gminy [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku - kurnika służącego do odchowu brojlera kurzego w ilości [...] DJP ([...] sztuk) wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą w skład której wchodzą: 2 silosy paszowe o pojemności 15 Mg, 2 zbiorniki wybieralne o pojemności 3 m3 i 1 zbiornik wybieralny o pojemności 1 m3, zbiornik na gaz o pojemności 6700 l planowanych do realizacji na działce nr [...] w miejscowości [...], z wjazdem na teren inwestycji z działki nr [...], składowaniem obornika na wynajętej płycie obornikowej, usytuowanej na działce nr [...] w miejscowości [...] powiat [...], województwo [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołań M. i D. B. oraz [...] i W. B., decyzją z dnia [...] 2014 r., nr [...] uchyliło pkt III. podpunkt 7 powyższej decyzji i w tym zakresie orzekło: dodać w pkt II podpunkt 30 decyzji o treści: "30. Zastosować gęstą zieleń izolacyjną z rodzimych gatunków drzew i krzewów, całoroczną, o zróżnicowanej wysokości, na długości całej ściany planowanego obiektu usytuowanej w kierunku północno-wschodnim (ściana podłużna) oraz południowo-wschodnim (ściana szczytowa bez wentylacji), o szerokości 5m." oraz utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy w pozostałym zakresie.
Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 1443/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uwzględniając skargę M. B., D. B., K. B. i W. B., uchylił powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2014 r. Sąd wskazał, że analizując przedłożony przez inwestora raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko organy pominęły, że brak w nim jednego z podstawowych elementów wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, tj. racjonalnego wariantu alternatywnego, a także określenia przewidywanego jego oddziaływania na środowisko.
W pierwotnym raporcie przedstawiono jedynie kilka zdań dotyczących wariantów planowanego przedsięwzięcia. W pkt 13.2. Racjonalny wariant alternatywny raportu wskazano, że ze względu na brak znacząco negatywnych oddziaływań, predyspozycje wnioskowanego terenu oraz przyjęte rozwiązania techniczno – technologiczne odstąpiono od analizy rozwiązań alternatywnych. Następnie uzupełniono zagadnienie poprzez podanie, że racjonalnym wariantem alternatywnym będzie zmiana technologii produkcji, np. zostaną w chowie drobiu zastosowane systemy rusztowe lub siatkowe. Jednakże z punktu widzenia dobrostanu najlepszym rozwiązaniem utrzymania zwierząt jest ich utrzymanie na ściółce. Podano również, że można rozważyć zmianę konstrukcji budynku, czyli tradycyjną zastąpić budynkiem bez bocznych ścian, w miejsce których znajdują się żaluzje, lub też zastosować wyłącznie wentylatory ścienne. Nie zmienia tego faktu również kolejne uzupełnienie raportu pismem z dnia [...] 2014 r., w którym na str. 22 - 24 przedstawiono wariant lokalizacyjny oraz wariant technologiczny.
Odnośnie wariantu lokalizacyjnego podkreślono, że istnieje tylko jeden taki wariant zaś w przypadku wariantu technologicznego zauważono, że będzie konieczna zmiana technologii produkcji. W chowie drobiu zostaną zastosowane systemy rusztowe. W konkluzji stwierdzono, że zbudowanie obiektu na rusztach jest droższe dla inwestora, jednak nie spowoduje zminimalizowania oddziaływania, a wręcz pogorszy uciążliwość zapachową. Ponadto wskazano, że istnieją technicznie inne rozwiązania powodujące nieznaczne zmniejszenie emisji i konsumpcji w stosunku do przedstawionych, jednakże w wyniku przewidywalnie znacznie większych nakładów finansowych na realizację przedsięwzięcia lub interakcji rozwiązania takie nie zostały uznane za Najlepsze Dostępne Techniki. Odnosząc się do powyższego Sąd uznał, że twierdzenia tę dotyczą raczej technicznych kwestii planowanego przedsięwzięcia aniżeli wariantowania.
Sąd zważył, że w świetle art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy nie jest wystarczające przedstawienie w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jedynie wariantu wnioskodawcy oraz wariantu polegającego na tym, że przedsięwzięcie nie będzie mogło być realizowane albo wskazanie, że przedstawiona lokalizacja jest jedyna, usprawiedliwiając to najtańszą zastosowaną technologią. Wariant opisany w pkt. 13.2. raportu oraz w piśmie z dnia [...] 2014 r. odnosi się jedynie i to w niewielkim stopniu do stosowania technologii produkcji czy konstrukcji budynku.
Reasumując Sąd wskazał, skoro raport uzupełniony w piśmie z dnia [...] 2014 r. w rzeczywistości zawiera jedynie jeden wariant, to już tylko z tego powodu organy nie mogły dokonać pełnej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Zaakceptowanie odmiennego poglądu doprowadziłoby do wyrażenia zgody na ewidentną próbę obejścia przepisów, gdyż inwestor obok wariantu dla siebie korzystnego mógłby zawsze zaoferować inny, niemożliwy do realizacji, co powodowałoby konieczność wyboru jedynie jednego wariantu, tj. możliwego do wykonania i korzystniejszego dla inwestora. Brak wariantowania jest w sprawie niniejszej szczególnie istotnym brakiem, gdyż zaproponowane przedsięwzięcie znajduje się w bliskiej odległości od zabudowań (str. 1 i 2 pisma z dnia [...] 2014 r.), co winno skłonić organy do szczególnie wnikliwego rozpoznania sprawy.
Odnosząc się do zarzut skarżących dotyczący niewystarczającego zastosowania,,zieleni izolacyjnej", Sąd zwrócił uwagę, że organ odwoławczy uchylił w tym zakresie decyzję organu I instancji i uwzględnił warunki zawarte w postanowieniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] 2014 r.
Decyzją z dnia [...] 2016 r., (znak [...]) Wójt Gminy [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku B. W. z [...] 2013 r., uzupełnionego w dniu [...] 2015 r., ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku - kurnika służącego do odchowu brojlera kurzego w ilości [...] DJP ([...] sztuk) wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą w skład której wchodzą: 2 silosy paszowe o pojemności 15 Mg, 2 zbiorniki wybieralne o pojemności 3 m3 i 1 zbiornik wybieralny o pojemności 1 m3, zbiornik na gaz o pojemności 6700 l planowanych do realizacji na działce nr [...] w miejscowości [...], z wjazdem na teren inwestycji z działki nr [...] na działkę [...], składowaniem obornika na wynajętej płycie obornikowej, usytuowanej na działce nr [...] w miejscowości S. G. O. powiat [...], województwo [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał treść raportu charakteryzującą planowane przedsięwzięcie, odnoszącą się do oddziaływania na środowisko w trakcie i po realizacji przedsięwzięcia. Podniósł, że w dniu [...] 2015 r. Inwestor przedłożył Raport oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia, w którym wskazano wariant lokalizacyjny, polegający na budowie obiektu na działce o nr ewidencyjnym [...] w miejscowości [...]. Wariant ten został odrzucony przez autora raportu w związku z przybliżeniem obiektu względem zabudowy zagrodowej, co wiąże się jednocześnie ze zwiększeniem końcowych stężeń zanieczyszczeń w powietrzu poza granicą działki, ze względu na usytuowanie wentylacji szczytowej bliżej granicy działki. Jako wariant alternatywny wskazano także, tzw. wariant technologiczny, który był zawarty w poprzednim raporcie, tj. polegający na zmianie konstrukcji budynku i na hodowli brojlerów kurzych na rusztach.
W związku z żądaniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska dotyczącym przedstawienia analizy wszystkich wariantów, w piśmie z dnia [...] 2015 r. Inwestor dokonał oceny podanych wariantów alternatywnych, wskazując, że polegałyby by one na zmianie:
- - lokalizacji realizacji inwestycji, tj. na działce [...] w miejscowości [...], który nie stanowi wariantu najkorzystniejszego dla środowiska ze względu na znaczne przybliżenie obiektu względem zabudowy zagrodowej. Lokalizacja kurnika w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej osób trzecich stwarza ryzyko powstania zasadnych konfliktów społecznych,
- - rodzaju utrzymywanych zwierząt w planowanym kurniku na działce [...], odpowiadającego ilości 8100 sztuk indyków. W wyniku tej hodowli powstałby pomiot w ilości 299,7 MG/rok, dla zagospodarowania którego potrzebny byłby areał o powierzchni 44,78 ha, jakiego Inwestor nie posiada. Ponadto podano, że przy chowie indyka emisja amoniaku wyniesie 0,236 kg/ptak/rok, a emisja pyłu PM10 0,048 kg/ptak/rok. Emisje tych parametrów mogłyby być wyższe, porównując je do chowu bojlera,
- - lokalizacja wentylacji szczytowej, po stronie przeciwnej niż została przyjęta w kurniku planowanym do zabudowy na działce [...] w miejscowości [...]. Wskazano, ze biorąc pod uwagę ochronę powietrza i akustyki widać, że największe oddziaływanie dotyczy terenów bezpośredniego sąsiedztwa tego rodzaju wentylacji. Wentylacja ta charakteryzuje się dużą mocą akustyczną oraz jest usytuowana blisko powierzchni ziemi.
Organ wskazał, że z oceny wariantów opisanych powyżej wynika, że za najkorzystniejsze zostały uznane wariant podany przez wnioskodawcę i wariant alternatywny polegający na zmianie zwierząt na indyki, który jednak z uwagi na możliwość większej emisji amoniaku i pyłu i brak możliwości zagospodarowania pomiotu indyczego został odrzucony. Nadto w związku z wnioskiem stron zgłoszonym podczas rozprawy administracyjnej, organ wystąpił do inwestora o udostępnienia danych dotyczących wykazania posiadania na własność gruntów położonych w powiecie radziejowskim, aby stwierdzić, czy rzeczywiście nie ma możliwości lokalizacji przedmiotowej inwestycji na innych działkach. Zwrócił się również do Powiatowego Inspektora Weterynarii w [...] o udostępnienie danych, dotyczących ilości wsadów od dnia [...] 2014 r. do [...] 2015, ilości sztuk w poszczególnych wsadach, ilości sprzedawanych brojlerów kurzych z wsadów, podania źródła danych, z których pochodzą w/w ilości.
Przywołując odpowiedź inwestora organ wskazał na posiadane przez inwestora działki w gminie [...] i w gminie sąsiedniej, a także wyjaśnił, dlaczego nie ma na nich możliwości realizacji przedmiotowej inwestycji. Po przeanalizowaniu zaś danych uzyskanych z Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w [...], stwierdził, że nie potwierdzają one zarzutów stron, że dochodzi do przekroczenia ilości sztuk brojlerów kurzych w gospodarstwie Państwa [...].
Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Bd 105/14, organ I instancji stwierdził, że odmowa wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach mogłaby nastąpić tylko w przypadku wystąpienia sprzeczności planowanego przedsięwzięcia z postanowieniami, w przypadku odmowy uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia przez organ współdziałający, w sytuacji sprzeczności z innymi przepisami prawa, gdy z przeprowadzonego postępowania wynika możliwość negatywnego znaczącego oddziaływania na obszar Natura 2000, bądź w przypadku odmowy zgody Inwestora na realizację przedsięwzięcia w innym wariancie niż określony we wniosku. Takie zaś przesłanki w niniejszej sprawie nie wystąpiły. W ocenie organu nieuzasadnione są zarzuty dotyczące nierzetelności raportu, którego zapisy nie zostały w skuteczny sposób podważone.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r. (znak [...]), po rozpoznaniu odwołań M. B., D. B., K. B. i W. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymagania wynikające z przepisu art. 85 ust. 2 ustawy z dnia [...] 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Jak wskazało SKO, organ I instancji szczegółowo odniósł się do wniosków stron zgłoszonych podczas rozprawy administracyjnej. SKO zwróciło również uwagę, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ prowadzący postępowanie, w celu oceny wpływu planowanej inwestycji na środowisko, uwzględnił informacje zawarte w raporcie o oddziaływaniu na środowisko. Dokonał też oceny raportu, uznając go za prawidłowy.
Również w ocenie Kolegium przedłożony raport odpowiada wymogom zawartym w art. 66 ustawy i jest zgodny z postanowieniami określającymi jego zakres. Jako podstawowy dokument w sprawie został oceniony przez organ I instancji i stanowił podstawę dokonanych uzgodnień. Dokument ten zawiera obszerny opis przedsięwzięcia oraz po dokonanym uzupełnieniu na żądanie RDOŚ w [...] zawiera opis analizowanych wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy i określa przewidywane oddziaływanie na środowisko analizowanych wariantów, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 6 ustawy. Z ustaleń raportu wynika, że realizowane przedsięwzięcia będzie oddziaływać na jakość powietrza, klimat akustyczny, glebę i powierzchnie ziemi. Oddziaływania te będą nieznaczne, poprzez zastosowanie przez Inwestor wymaganych standardów środowiskowych. Wszystkie oddziaływania będą odwracalne, więc w przypadku likwidacji inwestycji środowisko zostanie przywrócone do stanu pierwotnego.
SKO podniosło, że przeprowadzona analiza wykazała dotrzymanie standardów jakości powietrza oraz wartości odniesienia substancji w powietrzu. Analiza akustyczna także wykazała dotrzymanie dopuszczalnych poziomów hałasu. Powołując się na treść raportu, SKO wskazało, że planowane przedsięwzięcie przy założeniu bezawaryjnego funkcjonowania nie będzie negatywnie oddziaływać na jakość wód powierzchniowych i podziemnych. Planowany obiekt będzie posiada uporządkowaną gospodarkę wodno-ściekową. Bezpośrednie oddziaływanie na powierzchnie ziemi w fazie eksploatacji wynika z kolei z trwałego wyłączenia z użytkowania gruntu pod obiekt inwentarski.
Kolegium stwierdziło, że postępowanie przed organem I instancji zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa uzasadniającego jej uchylenie lub zmianę. Wywiodło, że oceny dokonane na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że przedsięwzięcie nie wpłynie znacząco na środowisko, są uzasadnione. Organ I instancji miał zatem podstawy do ustalenia uwarunkowań dla przedmiotowego przedsięwzięcia w wariancie proponowanym przez wnioskodawcę.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. i D. B. zarzucili niezastosowanie się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 10.06.2015 r. (sygn. II SA/Bd 1443/14), a także naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 84 k.p.a. oraz przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisko i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Wskazali, że w przygotowanym raporcie nie przedstawiono rzetelnej i uczciwej analizy wszystkich wariantów realizacji przedsięwzięcia. Przedstawionych przez wnioskodawcę wariantów nie można uznać za spełniające zamiar ustawodawcy oraz wypełniających zapisy art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z 2008 r. Skarżący zwrócili również uwagę, że organy nie zobligowały w decyzji inwestora do wykonania pasów zieleni w określonym terminie oraz nie nałożyły obowiązku utrzymania zieleni przez cały okres działania instalacji.
Podnieśli także, że organy, nakazując przeprowadzenie, po upływie 6 miesięcy od rozpoczęcia użytkowania kurnika, przy pełnej obsadzie, pomiarów hałasu, amoniaku, siarkowodoru, nie określił wieku i masy brojlerów, czy też okresu życia ptaków i związane z tym ich masy. Istotnym dla rzetelności i reprezentatywności analizy porealizacyjnej mającej na celu ochronę środowiska jest nałożenie obowiązku przeprowadzania ww. badań w okresie zwiększonej masy ptaków, gdy wytwarzanych jest więcej substancji odorowych, hałasu i odchodów.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2016 r., w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2016r. poz. 353).
Wskazać trzeba, że w ramach kontrolowanej sprawy orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uchylając wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Bd 1443/14, uprzednio wydane decyzje organów obu instancji z uwagi na to, że organy, wydając decyzję ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla realizacji przedsięwzięcia dokonały błędnej oceny najistotniejszego dowodu Raportu oddziaływania na środowisko, który nie zwierał racjonalnego wariantu alternatywnego, a także określenia jego przewidywanego oddziaływania na środowisko, a zatem nie spełniał wymogów określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 3 października 2008 r. Sąd wywiódł, że sporządzony raport zawierał opis wariantu polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, wariantu najkorzystniejszego dla środowiska oraz wariantu alternatywnego, który w istocie nie był wariantem, tylko lakonicznym zestawieniem technologii produkcji czy konstrukcji budynku.
Wskazał też, szczególnie istotne jest rozważenie opisanych w raporcie wariantów alternatywnych w kontekście zgłoszonych w toku postępowania zastrzeżeń, co do realizacji przedsięwzięcia. Z uwagi na stwierdzone wady raportu, zdaniem sądu, organy nie mogły dokonać pełnej oceny oddziaływania na środowisko, a zaakceptowanie takiego wariantowania prowadziłoby do zgody na ewidentną próbę obejścia przepisów, gdyż inwestor obok wariantu dla siebie korzystnego mógłby zaoferować inny, niemożliwy do realizacji, co prowadziłoby do konieczności wyboru jedynego wariantu wybranego przez wnioskodawcę. W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że brak wariantowania jest szczególnie istotnym uchybieniem, z uwagi na to, że planowane przedsięwzięcie znajduje się w bliskiej odległości od zabudowań, co winno skłonić organy do szczególnie wnikliwego rozpoznania sprawy. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, konieczne było sporządzenie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z prawidłowym opisem wariantów i przeprowadzenie w tym zakresie ponownego postępowania.
Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w przywołanym przepisie, rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego.
Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2523/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organy administracji, ani orzekający ponownie w tej sprawie Sąd, nie mogą nie uwzględniać oceny prawnej oraz wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu. Są bowiem nimi związane. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca zarówno, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego (vide wyroki II FSK 3548/15 z dnia 1 marca 2016 r.; I SA/Bd 492/15 z dnia 9 grudnia 2015 r., II SA/Kr 1152/15 z dnia 25 listopada 2015 r. – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z dnia 21.4.2010 r., II FSK 2129/08, Lex nr 596261).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji związania wynikającego z art. 153 P.p.s.a.
Niesporne pozostaje, ze w dniu [...] 2015 r. inwestor przedłożył organowi nową wersję raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z [...] 2015r. Zgodnie z pkt 12 zawierającym opis analizowanych wariantów planowanego przedsięwzięcia, raport zawiera wariant zerowy polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia (pkt 12.1), wariant alternatywny przedsięwzięcia (pkt 12.2) oraz wariant najkorzystniejszy dla środowiska – będący przedmiotem wniosku (pkt 12.3). Wśród wariantów alternatywnych wymieniono: wariant lokalizacyjny - zakładający budowę obiektu na działce o nr ewid.[...] w m. [...], wydzierżawionej od rodziców inwestora oraz wariant technologiczny – zastosowanie systemów rusztowych. Oba jednak zostały odrzucone przez twórcę raportu. Pierwszy z uwagi na ogólnikowo zasygnalizowane przybliżenie obiektu względem zabudowy zagrodowej na sąsiedniej działce i wyższe końcowe wyniki stężeń zanieczyszczeń w powietrzu poza granicą działki (ryzyko wystąpienia przekroczeń).
Drugi zaś wariant alternatywny związany ze zmiana technologii doprowadzi do znacznie wyższej emisji zanieczyszczeń i będzie przy tym droższy. Wskazano, że warianty alternatywne są jedynymi możliwymi wariantami dla przedmiotowej inwestycji, po uwzględnieniu przedmiotowej lokalizacji (działki dysponowanej przez inwestora) oraz rodzaju planowanej do realizacji inwestycji polegającej na utrzymaniu drobiu. Zdaniem autora raportu przedstawione warianty są wyczerpujące.
W związku z zastrzeżeniami organu uzgadniającego - Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...], co do prawidłowości przeprowadzenia analizy wariantowej, wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia raportu w zakresie przedstawienia analizy wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku (cyt. wyżej). W uzupełnieniu raportu z dnia [...] 2015 r. przedstawiono "szerszy opis proponowanych wariantów". W zakresie wariantu lokalizacyjnego polegającego na wydzierżawieniu działki o nr ewid.[...] w m. [...], wskazano, że nie jest on wariantem najkorzystniejszym dla środowiska z uwagi na znaczne przybliżenie obiektu względem zabudowy zagrodowej. Stwarza też ryzyko powstania konfliktów z sąsiadami. Przedstawiono też wariant technologiczny polegający na zmianie rodzaju zwierząt w planowanym obiekcie na indyki w ilości 8 100 szt., który został odrzucony ze względu na większą ilość areału potrzebnego do zagospodarowania pomiotu oraz wyższe wskaźniki emisji.
Ostatnim z proponowanych wariantów (wariant techniczny) było usytuowanie wentylacji szczytowej po stronie przeciwnej niż została przyjęta, co jednak zostało uznane przez autorów raportu za mniej korzystne niż rozwiązanie przyjęte w wariancie inwestorskim z uwagi na mniejszą odległość od budynków mieszkalnych. W omawianym dokumencie przedstawiono tabelę zawierającą ocenę wszystkich wariantów m.in. pod kątem rozpraszania zanieczyszczeń, lokalizacji wentylacji szczytowej, klimatu akustycznego i wartości ekonomicznej, z której wynika, że wariantem najkorzystniejszym jest wariant inwestorski.
Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 66 ust.1 pkt 5 ppkt a ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, raport powinien zawierać opis analizowanych wariantów, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Ustawa nie wprowadza definicji "racjonalnego wariantu alternatywnego", niemniej jednak celem takiego uregulowania jest wskazanie przez inwestora takiego rozwiązania, które może stanowić alternatywę dla wariantu przedsięwzięcia przez niego wybranego. Posłużenie się w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.o.ś. pojęciem "racjonalnego" wariantu alternatywnego oznacza, iż opisywane w raporcie warianty nie mogą mieć charakteru pozornego ani nie mogą być abstrakcyjne z powodu braku możliwości obiektywnych ich zastosowania i z góry skazane na niepowodzenie, lecz muszą to być warianty możliwe do rzeczywistego wprowadzenia.
Odnosząc się do przedstawionych przez inwestora wariantów alternatywnych, zwrócić należy uwagę, że każdy z nich (tj. wariant lokalizacyjny, technologiczny i techniczny) z uwagi na niekorzystny wpływ na środowisko został z góry odrzucony przez autora raportu. Zwrócić należy uwagę, że nawet autor raportu nie wskazuje, że przedstawił w nim jakikolwiek "racjonalny wariant alternatywny". Raport nie posługuje się pojęciem racjonalnego wariantu alternatywnego i nie nawiązuje do niego. W raporcie brak jest opisu i analizy wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Uzasadnienie wyboru analizowanych wariantów w znaczeniu ustawy dotyczy wyboru pomiędzy wariantem proponowanym przez wnioskodawcę, wariantem racjonalnym alternatywnym i wariantem najkorzystniejszym dla środowiska. Wskazany brak ustaleń Raportu ogranicza zakres postępowania dowodowego wymaganego przez ustawę, w sposób mogący mieć znaczenie dla wyniku sprawy.
W ocenie Sądu zawarte w raporcie i piśmie z dnia [...] 2015 r. wariantowanie miało charakter pozorny, wnioskodawca nie przedstawił bowiem tak naprawdę racjonalnej alternatywy dla planowanego przedsięwzięcia. Racjonalną alternatywą byłoby przedstawienie innego wariantu realizacji przedsięwzięcia, który nie tylko jest możliwy do realizacji, ale też nie jest znacząco mniej korzystny dla środowiska. Przedstawiając bowiem taką, wyraźnie bardziej niekorzystnie oddziaływującą na środowisko, alternatywę dla przedsięwzięcia, inwestor w istocie nie daje organowi możliwości wyboru.
Jak wywodził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10 czerwca 2015 r., to nie wnioskodawca ma decydujący głos w wyborze wariantu realizacji przedsięwzięcia, lecz musi on w tym zakresie współdziałać z organem wydającym decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia. Szczególnie istotne jest przy tym rozważenie opisanych wariantów w kontekście zgłoszonych w toku postępowania zastrzeżeń, co do realizacji przedsięwzięcia.
Podkreślić należy, że analiza wariantowa ma bardzo istotne znaczenie w procesie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Aby zapewnić organowi możliwość przeprowadzenia jak najpełniejszej oceny oddziaływania na środowisko, ustawodawca przewidział obowiązek wskazania w raporcie opisu analizowanych wariantów, co daje organowi możliwość porównania, a nawet wyboru innego, niż zaproponowany przez inwestora, wariantu. Wynika to wprost z art. 81 ust. 1 ustawy, który stanowi, że jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia. Znaczenie wariantowania w ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika również z art. 68 ust. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym organ, określając zakres raportu, może - kierując się usytuowaniem, charakterem i skalą oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wskazać m.in. rodzaje wariantów alternatywnych wymagających zbadania.
Jak już wyżej wskazano wnioskodawca, przedkładając świadomie raport z wariantami alternatywnymi, które są zdecydowanie bardziej niekorzystne dla środowiska, nie pozostawił organowi możliwości wyboru wariantu realizacji przedsięwzięcia i uwzględnienia zastrzeżeń osób zamieszkujących na sąsiednich działkach w stosunku do przedsięwzięcia.
Dodać należy, że brak możliwości lokalizacji przedsięwzięcia w innym miejscu niż zaproponowane przez skarżącego, nie uprawnia wnioskodawcy do odstąpienia od obowiązku przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego lub też pozorowania, że taki wariant przedstawia, wskazując na możliwość realizacji przedsięwzięcia w miejscu, w którym inwestycja będzie powodowała zdecydowanie wyższe emisje zanieczyszczeń. Alternatywą dla planowanego przedsięwzięcia nie musi być bowiem przedsięwzięcie w tym samym kształcie, tylko w innej lokalizacji. Wystarczy wskazanie racjonalnego wariantu technicznego, technologicznego lub odnoszącego się do wielkości przedsięwzięcia. Jak przykładowo wskazywał Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 czerwca 2015 r., wariant alternatywny przewidywanego przedsięwzięcia mógłby polegać na realizacji kurnika z mniejszą obsadą brojlerów kurzych.
Nadto jaw wynika jednoznacznie z dokumentów zgromadzonych w sprawie inwestor dysponuje wieloma nieruchomościami, wobec czego może rozważać ulokowanie planowanego przedsięwzięcia w taki sposób, aby jego oddziaływanie wobec nieruchomości innych osób nie było nadmiernie uciążliwe.
Ponieważ w niniejszej sprawie inwestor w dalszym ciągu, mimo wykładni prawa wskazanej w poprzedniego wyroku Sądu, nie przedstawił w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko racjonalnego wariantu alternatywnego dla planowanego przedsięwzięcia, należało uznać, że przedłożony przez niego raport naruszał w sposób oczywisty przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy. Zaakceptowanie zaś przez organ takich braków raportu, w świetle treści wyroku Sądu z dnia 10 czerwca 2015 r., stanowiło naruszenie zasady związania oceną prawną i wskazaniami, wyrażonymi w art. 153 P.p.s.a. W wyroku z dnia 10 czerwca 2015 r. Sąd wyraźnie bowiem wskazał na istniejące braki raportu w zakresie podania wariantu alternatywnego dla przedsięwzięcia. Wyjaśnił, przy tym jakie wymogi powinno spełniać prawidłowe wariantowanie, zwracając przy okazji uwagę na konieczność uwzględnienia zastrzeżeń zgłaszanych przez strony przy wariantowaniu, a także na niedopuszczalność pozornego wariantowania.
Organy tym czasem nie przeprowadziły prawidłowej analizy raportu w tym zakresie, poprzestając w zasadzie jedynie na zacytowaniu treści raportu, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którymi, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a). Nadto na organach administracji spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Rezultaty zaś tak prowadzonego postępowania winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, bowiem w myśli art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne wydanej decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Odnosząc się zaś do pozostałych zarzutów skargi, stwierdzić należy, że niezasadny jest zarzut dotyczący braku nałożenia na inwestora obowiązku wykonania pasów zieleni w określonym terminie i dodatkowego zapisu o obowiązku utrzymania zieleni przez cały okres działania instalacji. W ocenie Sądu sposób sformułowania obowiązku w tym zakresie jest prawidłowy, i nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku realizacji wnioskowanego przedsięwzięcia kreuje obowiązek wprowadzenia tego wymogu do dalszych decyzji dotyczących procesu inwestycyjnego, a następnie utrzymywania tego warunku przez cały czas funkcjonowania przedsięwzięcia. Odróżnić należy jednak nałożenie obowiązku w decyzji od jego wykonania przez jej adresata. Wydanie decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla realizacji przedsięwzięcia nie przesądza jeszcze o tym, że inwestycja powstanie i nie daje podstaw do rozpoczęcia realizacji inwestycji, w tym realizacji obowiązku wykonania pasów zieleni. Nadto na obecnym etapie postępowania, nie sposób przesądzić, jaki będzie ostateczny wariant planowanej inwestycji.
Wymóg odnoszący się do analizy porealizacyjnej, zawarty w kwestionowanej decyzji Wójta Gminy [...] jest wystarczająco precyzyjny i jest przy tym zgodny z warunkami wskazanymi w postanowieniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] 2015 r., [...], uzgadniającym realizację przedsięwzięcia.
Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Organ, ponownie rozpatrując sprawę, weźmie pod uwagę wyrażoną przez Sąd ocenę prawną i uzupełni postępowanie dowodowe, wzywając inwestora do uzupełnienia raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko o przedstawienie racjonalnego wariantu alternatywnego planowanej inwestycji (art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku). Następnie organ, w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego, dokona analizy raportu w tym zakresie, oceniając czy inwestor spełnił wymóg przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego (nie mającego cech pozornego wariantu), a także czy określił w sposób wyczerpujący przewidywane oddziaływanie tego wariantu na środowisko.
Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a., zasądzono na rzecz skarżących zwrot poniesionych kosztów sądowych.