Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 8 września 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 748/16

Uzasadnienie

Pismem z dnia [...] maja 2016 r., Gmina T. reprezentowana przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, skargę na czynność (nie podając jego daty, ani numeru) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...], dotyczącą przekazywania należności D.C. z tytułu opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]".

Zarzuciła ww. organowi – płatnikowi nieuprawnione stosowanie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych a tym samym nieuprawnione dokonywanie potrąceń ze świadczenia rentowego uprawnionej do przebywania w domu pomocy społecznej tytułem należności z tytułu egzekucji komorniczej.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejś z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi.

Sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sąd orzeka także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosuje środki określone w tych przepisach. Ponadto, w myśl art. 4 P.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Przytoczone regulacje wskazują, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w powołanych przepisach.

Zwrócić należy uwagę, że w rozpoznawanej sprawie zostało zaskarżone postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie wypłaty świadczenia rentowego po dokonanych potrąceniach z powodu egzekucji sądowej. Dla oceny dopuszczalności rozpoznawanej skargi, podstawowym zagadnieniem jest zatem ustalenie sposobu ukształtowania przez ustawodawcę prawa do sądu w tego rodzaju sprawach.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45 ust 1 oraz art. 77 ust 2 gwarantuje każdemu prawo do sądu, stwarzając domniemanie kompetencji sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji).

Tym samym konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądownictwa powszechnego i innych sądów (np. sądów administracyjnych) oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, iż w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 17 listopada1964r. Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2014r., poz. 101 ze zm., dalej jako kpc) kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).

Zgodnie z art. 476 § 2 kpc przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących:

1. 1) ubezpieczeń społecznych,
2. 2) emerytur i rent,
3. 3) (uchylony),
4. 4) innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
5. 5) świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.

§ 3. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

W art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U z 2015r., poz. 121 ze zm., dalej jako usus) przewidziano, że:

1. 1. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:
2. 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;
3. 2) przebiegu ubezpieczeń;
4. 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;

3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;

1. 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
2. 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
3. 2. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
4. 3. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia.
5. 4. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Zatem, mając na uwadze treść ww. art. 83 usus wskazać należy, że decyzje ZUS w indywidualnych sprawach co do zasady podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w kodeksie postępowania cywilnego. Od takiej decyzji przysługuje bowiem odwołanie do sądu powszechnego w terminie i na zasadach określonych w przepisach tego kodeksu. Wyjątek dotyczy decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, od których przysługuje stronie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kierowany do Prezesa ZUS.

Natomiast od decyzji Prezesa ZUS, wydanej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnoszona w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przechodząc do oceny wniesionej skargi, wskazać należy, że strona skarżąca kwestionuje prawidłowość wypłaty świadczenia rentowego i wnosi aby sąd administracyjny ocenił poprawność dokonywanych przez organ działań w tym zakresie.

Jednakże, w ocenie Sądu, nie budzi żadnych wątpliwości, iż treść żądania skarżącej dotyczy spraw, które zgodnie z wskazywanymi przepisami (w szczególności art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 83 ust 2 usus) należą do właściwości sądu powszechnego.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że przedmiot niniejszej sprawy nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych przypisany jest zaś bez wątpienia sądom powszechnym.

Mając powyższe na względzie uznać należało, że wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarga Gminy T., nie należy do właściwości sądu administracyjnego i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co orzeczono jak w sentencji.