Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...].07.2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie m.in. art. 2, art. 4, art. 5, art. 11, art. 16 ust. 7, art. 18, art. 20, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019r. poz. 2407 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].05.2020 r. nr [...] w sprawie uchylenia decyzji Marszałka Województwa [...] znak [...] z dnia [...].10.2017r. i odmowy przyznania [...] (dalej skarżąca) prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - [...] w okresie od [...].10.2017r. do [...].09.2018r., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu [...].09.2017r. skarżąca wniosła do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko [...]. W toku postępowania ustalono, że ojciec dziecka zamieszkuje na terenie Wielkiej Brytanii. Natomiast skarżąca zamieszkuje wraz z dzieckiem w Polsce. Stwierdzono, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i wydano decyzję znak [...] z dnia [...].10.2017r. o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko od [...].10.2017r. do [...].09.2018r.
W dniu [...].09.2018r. do [...]UW w T. wpłynęła informacja, że skarżąca w okresie od [...].07.2017r. do [...].12.2017r. oraz od [...].01.2018r. do [...].12.2018r. podejmowała zlecenie w firmie "[...]". Powyższa informacja nie była znana organowi w dniu wydawania decyzji. W związku z powyższym w dniu [...].01.2019r. Wojewoda [...] decyzją nr [...] uchylił w całości decyzję nr [...] z dnia [...].10.2017r. i odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń w okresie od [...].10.2017r. do [...].09.2018r. Wnioskodawczyni odwołała się od ww. decyzji. Organ II instancji - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją znak [...] z dnia [...].03.2019r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję, który wyrokiem z dnia 21.08.2019r. sygn. akt II SA/Bd 421/19 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody z dnia [...].01.2019r. nr [...].
W motywach uzasadnienia Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, zwłaszcza brak szczegółowego wyliczenia każdego z elementów składających się na dochody rodziny Skarżącej. Organ zaniechał szczegółowego wyjaśnienia stronie na podstawie jakich dowodów i przepisów prawa ustalił wysokość dochodu Skarżącej. Organ przytoczył jedynie treść art. 5 ust. 4a ww. ustawy i przedstawił matematyczne działanie związane ze sposobem ustalenia wysokości dochodu rodziny na podstawie dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy oraz dochodu uzyskanego w roku następnym. Sąd stwierdził, że samo tylko tak zobrazowane działanie, bez uprzedniego wyjaśnienia podstaw ustalenia wysokości dochodu nie może być uznane za wystarczające i zgodne z wymogami wyjaśnienia stronie podstaw decyzji określonych przepisami k.p.a.
Wojewoda [...], decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...], na podstawie art. 2, art. 4, art. 5 ust 3, art. 7 ust. 2 i ust. 3 i ust. 3a, art. 11, art. 16 ust 7, art. 18, art. 20, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.), art. 24 ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin z dnia 7 lipca 2017r. (Dz. U. 2017r. poz. 1428) oraz art. 67, art. 68 ust. 1 lit b), ppkt i) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...].08.2017r., uchylił w całości decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...] z [...].10.2017r. i odmówił przyznania skarżącej w okresie od [...].10.2017r. do [...].09.2018r. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.
Organ w uzasadnieniu wskazał, że w związku z powziętą informacją o tym, że skarżąca podjęła pracę w formie zlecenia, a była to okoliczność nieznana organowi w dniu wydawania pierwotnej decyzji, zobowiązany był uchylić wskazaną decyzję. Organ podkreślił, że ze względu na fakt, iż skarżąca podejmuje zatrudnienie, przy wydawaniu decyzji na pierwsze dziecko, należało wziąć pod uwagę przede wszystkim kryterium dochodowe określone w art. 5 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ podał dalej, że w dniu [...].09.2018r. do Wydziału Koordynacji Świadczeń [...] Urzędu Wojewódzkiego wraz z wnioskiem o prawo do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019 wpłynęły kopie umów - zlecenia skarżącej, które nie zostały wcześniej załączone do dokumentacji. Zgodnie z załączonymi dokumentami, skarżąca, w okresie od [...].07.2017r. do [...].07.2017r., od [...].08.2017r. do [...].12.2017r. oraz od [...].01.2018r. do [...].10.2018r. wykonywała zlecenie dla tego samego pracodawcy - "[...]".
Za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został uzyskany czyli sierpień 2017r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości [...] zł netto. Ponadto, zgodnie z zaświadczeniem Biura Stypendialnego [...] w B. z dnia [...].12.2018r., skarżąca w 2016r. otrzymała [...] zł z tytułu stypendium socjalnego i stypendium rektora.
Ostatecznie organ ustalił, że miesięczny dochód w rodzinie na osobę uwzględniając nowe okoliczności wyniósł [...] zł ([...]/12 z tytułu alimentów za 2016r. + [...]/12 z tytułu stypendium za 2016r. + [...] z tytułu zlecenia za sierpień 2017r. = [...]) i przekracza dopuszczalny miesięczny dochód w wysokości 800 zł w przeliczeniu na członka rodziny o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym organ odmówił prawa do świadczenia wychowawczego za okres od [...].10.2017r. do [...].09.2018r.
W odwołaniu z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżąca podkreśliła, że organ popełnił szereg błędów przy wyliczeniach. Zdaniem skarżącej, spełniła ona kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia, w związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego.
Zaskarżoną, powołaną na wstępie decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci precyzyjnie określono kryteria, przy spełnieniu których przysługuje świadczenie wychowawcze, ustalenie prawa do świadczenia możliwe jest wyłącznie po spełnieniu przesłanek określonych przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 4 ustawy, prawo do świadczenia przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Przy czym w przypadku pierwszego dziecka świadczenie przysługuje wymienionym osobom, po spełnieniu przesłanki z art. 5 ust. 3 lub 4 przedmiotowej ustawy tj. jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne kwoty 1200,00 zł. Pojęcie dochodu dla potrzeb ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zostało zdefiniowane w art. 3 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ wyjaśnił, że warunkiem nabycia prawa do świadczenia wychowawczego jest przede wszystkim uzyskanie dochodu w wysokości przewidzianej przepisami prawa. W związku z powyższym, organ przyjął, że w badanym okresie rodzina skarżącej składała się z 2 osób, do dochodu wliczono kwotę [...] zł z tytułu zasądzonych w 2016 r. alimentów, dochód osiągnięty przez skarżącą z tytułu stypendium socjalnego oraz rektorskiego w łącznej kwocie [...] zł oraz kwotę dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia rozpoczętego z dniem [...].07.2017r. Dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. za sierpień 2017r. wyniósł [...] zł. Na tej podstawie organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł ([...] zł stypendiów: 12 miesięcy = [...] zł +[...] zł zasądzonych alimentów: 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia = [...] zł), z czego na osobę w rodzinie przypada kwota [...] zł, zaś powyższa kwota przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie.
W konsekwencji, organ wskazał, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego, bowiem po przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej dochód ten przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie i zasadna jest odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń.
Skargę Sądu złożyła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- - rażące naruszenie przepisu prawa materialnego art. 3 ust. 1 lit. c tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskutek jego błędnego zastosowania poprzez doliczenie do dochodu skarżącej osiągniętego w 2016 r. stypendium rektorskiego, które to nie ma charakteru stypendium socjalnego i jest przyznawane wyłącznie za osiągane wyniki w nauce, bez względu na dochód osiągany przez studenta oraz jego rodzinę. W konsekwencji czego, dochód osiągnięty przez skarżącą w 2016 r. oszacowany przez organ I instancji powinien zostać pomniejszony o kwotę [...] zł. Tym samym, miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, zaś dochód na osobę wynosi [...] zł, czyli poniżej kryterium dochodowego z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;
- - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie względów słuszności przemawiających za umorzeniem przedmiotowej sprawy, w szczególności faktu, iż przyznanie świadczenia wychowawczego na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw nie jest uzależnione od osiąganego dochodu.
W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019.2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325).
W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., orzekło na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 11, art. 16 ust. 7, art. 18, art. 20, art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] w sprawie dotyczącej świadczenia wychowawczego na dziecko – [...].
W tym miejscu wyjaśnić należy, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w art. 2 pkt 1 odsyła przy definicji dochodu do dochodu określonego w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia, czy do dochodu rodziny powinien zostać wliczony przychód uzyskany przez studenta z tytułu stypendium rektorskiego.
Skarżąca dopiero w skardze do Sądu wskazała na nieprawidłowo ustalony dochód, popierając stanowisko tym, że stypendium rektora nie jest świadczeniem na równi traktowanym jak stypendium doktoranckie lub socjalne, o którym stanowi art. 3 ust. 1 lit. c tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Skarżącej, stypendium rektora nie powinno zostać wliczone do dochodu.
Skład Sądu zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w skardze, że stypendium rektora nie jest świadczeniem, o którym stanowi art. 3 ust. 1 lit. c tiret 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:
- a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,
- b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
- c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Na podstawie art. 3 ust. 1 lit. c tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uważane jest stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668 ze zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1468, 1495 i 2251) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom.
Stypendium rektora nie zalicza się również do świadczeń, które wymienia art. 3 ust. 1 lit. c tiret 28 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. innych dochodów niepodlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, do których należy pomoc materialna o charakterze socjalnym określona w art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481, 1818 i 2197) oraz świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3 i 5 oraz art. 212 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Przepis ten wyraźnie wymienia rodzaje stypendiów, które należy kwalifikować do dochodu niepodlegającego opodatkowaniu w świetle omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Są to m.in. stypendia o charakterze socjalnym.
Stypendium rektora nie jest pomocą o charakterze socjalnym, nie należy również do świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3 i 5 oraz art. 212 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020, poz85).
Ustawodawca świadomie wyłączył stypendium rektora spośród wliczanych do dochodu innych dochodów wymienionych w art. 3 ust. 1 lit. c ustawy oświadczeniach rodzinnych.
Świadczenie, jakim jest stypendium rektora, zaliczone zostało do pomocy materialnej, wymienionej w art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Na mocy art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ww. ustawy student może ubiegać się o: 1)stypendium socjalne;
2)stypendium dla osób niepełnosprawnych;
3)zapomogę;
4)stypendium rektora.
Skoro sam ustawodawca odróżnia stypendium socjalne od stypendium rektora dla najlepszych studentów, to konsekwentnie nie można utożsamiać tych dwóch rodzajów stypendiów i przyjmować, że stypendium za wyniki w nauce jest stypendium o charakterze socjalnym, do którego to rodzaju stypendium odwołuje się wyraźnie cytowany art. 3 pkt 1 lit. c tiret 28 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ orzekający powinien zbadać charakter stypendium otrzymywanego przez wnioskodawcę. Stypendium rektora dla najlepszych studentów nie stanowi innego dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który wliczałoby się do dochodu rodziny na zasadzie powyższego przepisu.
Stypendium to nie może być zakwalifikowane do stypendiów o charakterze socjalnym, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym powyższe uchybienie, będące konsekwencją naruszenia prawa materialnego, art. 3 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, podważa prawidłowość rozważań dotyczących zastosowania normy art. 5 ust. 1 ustawy, w zakresie dochodów rodziny skarżącej.
Z akt sprawy nie wynika też, aby organy dokonywały ustaleń, czy stypendium rektora podlegało opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Nie wymagano w ogóle od Skarżącej przedłożenia zaświadczenia z urzędu skarbowego o osiągniętym dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Natomiast z brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Takie związanie rezultatem postępowania podatkowego dotyczy też wysokości dochodu, wysokości składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku i wysokości należnego podatku. Konsekwencją takiego rozumienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest unormowanie art. 23 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określające rodzaj i treść dokumentu, na podstawie którego, w postępowaniu o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, następuje ustalenie okoliczności objętych hipotezą art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dokumentem tym, zgodnie z art. 23 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest zaświadczenie wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego.
Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.
Rozpoznając ponownie sprawę organ winien uwzględnić powyższe wskazania, stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 17 października 2020 r. nr 41/2020 odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. Niniejszą sprawę w dniu 28 grudnia 2020 r. skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID 19 uzasadnia przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W związku z powyższym, wyjaśnienia wymaga, że informacja o terminie posiedzenia niejawnego dostępna była na stronie internetowej tutejszego Sądu pod adresem http://www.nsa.gov.pl/ewokanda/wsa/bydgoszcz/. Elektroniczna wokanda zawiera informacje o rozprawach, które zostały już wyznaczone. Od 4 listopada 2020 r. elektroniczna wokanda obejmuje również informacje o treści orzeczeń wydawanych na posiedzeniach niejawnych. Treść wydanego w sprawie orzeczenia (wynik posiedzenia) jest dostępna w e-Wokandzie przez 30 dni, licząc od dnia jego wydania. Informacje tam zamieszczone są powszechnie dostępne.