Uzasadnienie
Na wniosek skarżącej M.F. z dnia [...] stycznia 2005 r. Prezydent Miasta G. decyzją z [...] lutego 2005 r. nr [...] przyznał jej zasiłek rodzinny na troje dzieci na okres od 1 lutego 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad synem J. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – na okres od dnia 26 stycznia 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r.
W wyniku przeprowadzonego następnie postępowania wyjaśniającego Prezydent ustalił, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 2 lutego 2004 r. do 28 lutego 2005 r. Zatrudnienie ustało w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej przez pracodawcę. Mając na względzie, iż ustanie zatrudnienia oznacza brak uprawnienia do urlopu wychowawczego oraz że skarżąca nie poinformowała organu o fakcie ustania stosunku pracy, która to okoliczność ma wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych – Prezydent decyzją z [...] października 2006 r. nr [...], na podstawie m.in. art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992; z późn. zm., zwanej "u.ś.r.") w związku z art. 163 z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") zmienił decyzję z [...] lutego 2005 r. w ten sposób, że końcowy termin przysługiwania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego ustalił na dzień 28 lutego 2005 r.
Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] listopada 2006 r. nr [...], które jednocześnie przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Biorąc pod uwagę treść art. 30 i 32 u.ś.r. zdaniem Kolegium Prezydent powinien ustalić, czy pracodawca zawiadomił skarżącą o fakcie zlikwidowania firmy, a wobec tego czy skarżąca miała świadomość pobierania nienależnych świadczeń.
Skarga na decyzję Kolegium została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 11 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Bd 150/07)
W toku dalszego postępowania Prezydent decyzją z [...] lipca 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 30 u.ś.r., zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 marca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. w łącznej kwocie 2.400 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia 3 marca 2005 r.
Decyzją z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Zdaniem Kolegium stan faktyczny sprawy wskazuje na wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Kolegium stwierdziło, że w decyzji z [...] lutego 2005 r. organ pierwszej instancji pouczył skarżącą o obowiązku zawiadomienia o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego. Ponadto zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia. Wobec tego, biorąc pod uwagę, że skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jedynie do dnia 28 lutego 2005 r., a dodatek przysługuje matce dziecka, o ile jest ona uprawniona do urlopu wychowawczego – organ odwoławczy uznał, że od dnia 1 marca 2005 r. skarżąca nie była osobą uprawnioną do pobierania świadczenia rodzinnego w postaci dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Świadczenie to, pobrane w okresie od 1 marca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. jest świadczeniem nienależnym. W tej sytuacji zasadne jest żądanie jego zwrotu wraz z odsetkami.
W skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła, że nie wiedziała o likwidacji działalności gospodarczej przez pracodawcę, dowiedziała się o tym dopiero we wrześniu 2006 r., a świadectwo pracy otrzymała [...] września 2006 r. Świadczenie pobierała zatem zgodnie ze swoją ówczesną wiedzą.
Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Podstawą wydania zaskarżonej decyzji Kolegium z [...] sierpnia 2007 r., jak też poprzedzającej jej decyzji Prezydenta jest stwierdzenie, iż skarżąca pobrała świadczenie w okolicznościach faktycznych, które zostały wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W pierwszej kolejności zatem przesłankami uznania, iż doszło do nienależnego pobrania świadczenia jest ustalenie, że:
- – świadczenie zostało faktycznie wypłacone (a nie tylko ustalono prawo do jego pobierania),
- – wypłata nastąpiła pomimo że zaistniała sytuacja, która powinna skutkować ustaniem lub zawieszeniem prawa do świadczenia ewentualnie wstrzymaniem jego wypłaty
Z końcowej części analizowanego przepisu wynika natomiast, iż ustawodawca uzależnił uznanie, że doszło do nienależnego pobrania świadczenia od wymogu, aby strona była pouczona, w jakich przypadkach następuje utrata prawa do pobierania świadczenia rodzinnego. Zdaniem Sądu postawienie takiego warunku jest przejawem woli ustawodawcy, aby obowiązkiem zwrotu świadczenia rodzinnego była obarczona tylko taka osoba, która ma w pełni możliwość rozeznania swojej sytuacji. Warunek ten nie będzie spełniony, jeżeli osoba pobierająca świadczenie zostanie wprawdzie należycie poinformowana o przewidzianych przez prawo przypadkach utraty prawa do świadczenia, jednakże z przyczyn od siebie niezależnych, pomimo dochowania należytej staranności, nie będzie w stanie ocenić, czy przewidziana przez prawo sytuacja rzeczywiście zaistniała.
W rozpatrywanej sprawie organy wskazały na fakty przemawiające za uznaniem, iż spełniona została przesłanka wymieniona w końcowej części art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. tj. że skarżąca była pouczona, w jakich sytuacjach traci prawo do pobierania świadczenia rodzinnego. Jednakże badając tą przesłankę organy pominęły okoliczność, że skarżąca mogła nie posiadać informacji pozwalających na pełne rozeznanie swojej sytuacji. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca zamieszkuje w G., natomiast była zatrudniona u pracodawcy mającego siedzibę w D.P., tj. w miejscowości dość odległej od jej miejsca zamieszkania. Możliwe jest, że w okresie, w jakim pobierała świadczenie do skarżącej nie dotarła informacja o likwidacji pracodawcy. Na tą sytuację skarżąca wskazała nie tylko w skardze, ale już w toku postępowania administracyjnego, co miał na uwadze organ odwoławczy orzekając w dniu [...] listopada 2006 r. Konsekwentnie zatem organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe w tej kwestii, a następnie w oparciu o jego wyniki dokonać rozstrzygnięcia.
Zaniechanie w tym zakresie jest równoznaczne z naruszeniem wynikającego z art. 7 i 77 k.p.a. obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy. Mogło to mieć wpływ na jej wynik poprzez stwierdzenie, iż nie zachodzi przesłanka uznania świadczenia za pobrane nienależnie.
W ponownym postępowaniu organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe we wskazanym zakresie i dokonać oceny spełnienia przesłanek art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) należało orzec jak w pkt 1 wyroku.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 wskazanej ustawy.