Uzasadnienie
Prezydent M. [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 23 w związku z art. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.o.u.a."):
- 1) uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz osoby uprawnionej K. M., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. M. za okres od [...] października 2015 r. do [...] września 2016 r. w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane,
- 2) ustanowił zwrot nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami wyliczonymi od [...] listopada 2015 r. do [...] czerwca 2020 r. w wysokości [...] zł oraz dalszymi odsetkami od [...] czerwca 2020 r. do dnia spłaty należności.
W uzasadnieniu Prezydent podniósł, że stosownie do art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., nienależnie pobrane świadczenia to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.
W odwołaniu A. M. (skarżąca) podniosła, że organ nie powinien rozstrzygać sprawy, gdyż przed sądem administracyjnym toczy się postępowanie dotyczące prawidłowości przyznanego świadczenia. Powinno to stanowić podstawę do zawieszenia postępowania, stosownie do art. 97 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego w skrócie "k.p.a.") jako tzw. kwestia prejudycjalna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") w wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji
Przedstawiając chronologiczny przebieg zdarzeń należy wskazać, że wnioskiem z [...] sierpnia 2015 r. A. M. wystąpiła do Prezydenta M. [...] o ustalenie na rzecz jej córki Kamili prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. We wniosku wskazała, że w skład rodziny wchodzą, poza nią i jej córką, także jej siostrzeńcy: J. i K. bracia N..
Decyzją z [...] września 2015 r. Prezydent [...] pozytywnie rozpoznał powyższy wniosek i przyznał wnioskowane świadczenia na okres od [...] października 2015 r. do [...] września 2016 r.
Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., wskazując w podstawie prawnej m.in. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., Prezydent [...] wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] września 2015 r.
W wyniku przeprowadzenia postępowania wznowieniowego, organ wydał w dniu [...] stycznia 2020 r. decyzję nr [...],FA 1364 nr [...]., którą uchylił decyzję z [...] września 2015 r. i odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M. na okres 2015/2016. Organ I instancji podał, iż wnioskodawczyni składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego do składu rodziny niezasadnie wpisała małoletnich Kacpra i J. N., dla których pozostaje rodziną zastępczą co wynika z dokumentu wydanego przez sąd rejonowy, o istnieniu którego organ nie miał wiedzy.
Decyzją z [...] marca 2020 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. [...] z [...] stycznia 2020 r., wydaną w trybie nadzwyczajnym o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie i odmowie ustalenia na rzecz K. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W wyniku wniesienia skargi na powyższą decyzję, WSA w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 535/20 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...].
W następstwie natomiast decyzji ostatecznej, wydanej w nadzwyczajnym postępowaniu (wznowieniowym) w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu i odmowy ustalenia na rzecz K. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organy wydały opisane na wstępie decyzje w sprawie zwrotu nienależnego świadczenia. Stwierdziły one, że w rozpoznawanej sprawie zaszła określona w art. 2 pkt 7 lit c u.p.o.u.a. przesłanka uznania pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. W obrocie prawnym pozostaje bowiem ostateczna decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej prawo do świadczenia alimentacyjnego i odmowie przyznania tego świadczenia we wskazanym okresie, wydana wskutek wznowienia postępowania. Uzasadnione zatem jest, zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 23 u.p.o.u.a.
Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności będące przesłanką zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przypadku natomiast gdy wystąpi sytuacja uwzględnienia skargi na decyzję dotyczącą uchylenia prawa do świadczeń wydaną wskutek wznowienia postępowania – istnieje możliwość wznowienia postępowania zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.
W skardze do sądu na decyzję Kolegium w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu za nienależne i zobowiązaniu do jego zwrotu, A. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 2 pkt 12 w związku z art. 23 u.p.o.u.a.
W uzasadnieniu Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że organ nie powinien rozstrzygać sprawy, gdyż przed sądem administracyjnym toczy się postępowanie dotyczące prawidłowości przyznanego świadczenia – co jest kwestią prejudycjalną.
Ponadto skarżąca podniosła, że przyznając świadczenie alimentacyjne, organowi znana była okoliczność faktyczna, że jest rodziną zastępczą małoletnich Kacpra i J. N.. Działający z upoważnienia Prezydenta [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie we [...] wypłacał skarżącej od 2007 r. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania ww. dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej, a od 2016 r. – świadczenie wychowawcze. Ponadto skarżąca jest pracownikiem Urzędu M. we [...] co oznacza, że organ posiadał wiadomości o jej sytuacji rodzinnej.
W ocenie skarżącej, brak było podstaw do wznowienia postępowania.
Skarżąca zarzuciła ponadto, że w trybie wznowienia nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia za okres, który już minął.
Według skarżącej, skoro K. i J. N. stanowią jej rodzinę zastępczą, to spełniają kryterium wymienione w art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. O tej okoliczności organ wiedział w dniu składania wniosku o świadczenie. Wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia jest zatem błędem organu, a nie wnioskodawczyni.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Ponadto Kolegium podniosło, że zarzuty dotyczące prawidłowości wydania decyzji o uchyleniu przyznanego świadczenia nie mogły być rozpatrzone w przedmiotowym postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, lecz z innych powodów niż w niej zawarte.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Stosownie do art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Według art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacane bez podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W przeciwieństwie do pozostałych przypadków nienależnie pobranego świadczenia, wymienionych w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., w sytuacji określonej w art. 2 pkt 7 lic. c u.p.o.u.a., istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania, uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2020 r. sygn. I OSK 2373/18).
Istotnym w niniejszej sprawie jest zatem niewątpliwie to, że w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą skarżącej świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Należy jednak podkreślić, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zostało uchylone wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 535/20 (tj. decyzja Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...] i [...] stycznia 2020 r.) i co dodatkowo istotne, wyrok już się uprawomocnił. Nastąpiło to z dniem [...].12.2021 r. Uprawomocnienie wyroku spowodowało, że zaistniała podstawa wznowieniowa, - uchylenie przez sąd administracyjny decyzji Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...] będzie skutkowało możliwością wznowienia postępowania w niniejszej sprawie -zakończonej decyzją Kolegium z [...] lipca 2020 r. nr KO.411.1191.2020- w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. to znaczy w oparciu o twierdzenie, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z [...] lipca 2020 r. została wydana w oparciu o inną decyzję -tj. decyzję z [...] marca 2020 r. nr [...], która została następnie uchylona przez sąd administracyjny.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie wyrokiem WSA z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 535/20 prawomocnie uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] stycznia 2020r., zatem skoro zaistniała podstawa wznowieniowa, uzasadnione jest wyeliminowanie z obrotu obu decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia, gdyż ich wydanie było następstwem wydanej decyzji w ramach wznowienia postępowania o uchyleniu decyzji o przyznaniu świadczenia a wskutek prawomocnego wyroku Sądu, zostały one wyeliminowane z obrotu i podstawa wznowieniowa jest już aktualna.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że co do zasady w postępowaniu o zwrot nienależnego świadczenia nie mogą być rozpatrywane zarzuty skarżącej odnoszące się do kwestii prawidłowości decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania, którą uchylono decyzję przyznającą skarżącej świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Nie mają znaczenia dla wyniku sprawy, podnoszone przez Skarżącą zarzuty odnośnie do wiedzy organu o tym, że K. i J. N. stanowią jej rodzinę zastępczą.
Słusznie także wskazało Kolegium, że w sprawie nie miał zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego", o którym mowa w cytowanym przepisie rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Innymi słowy - aby jakieś zagadnienie prawne mogło zostać zakwalifikowane jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. to od jego rozstrzygnięcia musi zależeć sama możliwość rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2020 r. sygn. I OSK 2660/19).
W przedmiotowej sprawie jedyną przesłanką wydania zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że w chwili orzekania przez organ, w obrocie prawnym funkcjonowała wydana w wyniku wznowienia decyzja, którą uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Tą decyzją w odniesieniu do Skarżącej była decyzja Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...]. Dopóki decyzja ta była w obrocie prawnym – nie było przeszkody do rozpatrzenia sprawy w oparciu o art. 23 oraz art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a.
Wskutek stwierdzenia prawomocności wyroku i zaktualizowania przesłanki wznowieniowej, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.