Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2020r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2020r. nr [...] o odmowie przyznania wyżej wymienionej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią A. P..
W obszernym uzasadnieniu rozstrzygnięcia, przywoławszy stan faktyczny sprawy oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia, organ odwoławczy potwierdził prawidłowość ustaleń Wójta Gminy [...] co do tego, iż w przedmiotowej sprawie nie zaszły ustawowe przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni jest wnuczką A. P., która ma pięcioro pełnoletnich dzieci zobowiązanych w bliższej kolejności niż M. P., w rozumieniu art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło przy tym, że z akt sprawy nie wynika, by zachodziły okoliczności obiektywnie uniemożliwiające zstępnym wypełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczania środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia takiej opieki. Żadne z dzieci A. P. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, są to osoby czynne zawodowo, co oznacza, że mogą choćby pośrednio organizować i opłacać opiekę nad matką. Tym samym przyjąć należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka istnienia obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec babci, warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. P. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1 a ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020, poz. 111; ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że nie została spełniona przesłanka istnienia obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec babci, podczas gdy zgodnie z art. 128 k.r.o. skarżąca należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, a dzieci A. P. nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu,
- - art. 7, art.77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia oraz przyjęcie, że sam fakt sprawowania opieki przez skarżącą skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że zobowiązani w pierwszej kolejności nie są w sposób bezpośredni i pośredni tego obowiązku wypełniać, co zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że Kolegium nie rozpatrzyło przedłożonych przez nią wraz z odwołaniem dokumentów i nie wzięło pod uwagę sytuacji życiowej i zdrowotnej dzieci A. P..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze organ wyjaśnił, że okoliczność, iż dzieci A. P. nie mogą ze względu na odległości od miejsca zamieszkania, jak i pozostawanie w zatrudnieniu, sprawować nad matką opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może być utożsamiana z niemożnością zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad jej babcią A. P. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.- dalej jako: u.ś.r.).
Zgodnie z przepisem, art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu było to, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, tj. czy skarżąca jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: "k.r.o.").
Wyjaśnić w związku z tym należy, że zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).
Z kolei przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Badając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1 a powołanej ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wskazać należy w tym miejscu, że- jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych- przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienione w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z ustaleń organu dokonanych w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babcią – A. P.. Istotne jest jednak, że wspomniana A. P. ma pięcioro pełnoletnich dzieci zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji ustalenia, że wszystkie dzieci A. P. nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Jak przy tym słusznie podkreślał organ odwoławczy, nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowanie przez nich opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także o brak możliwości dostarczenie przez nich środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia jej odpowiedniej opieki przez inne osoby.
Jak wynika z akt administracyjnych, wśród okoliczności, które miały świadczyć o tym, że dzieci A. P. nie są w stanie sprostać obowiązkowi alimentacyjnemu wobec niepełnosprawnej matki, strona wskazywała: przebywanie jednego z synów (M. P.) za granicą, wykonywanie pracy zawodowej przez synów: A. P. i D. P. oraz córkę D. Z., a także konieczność sprawowania opieki nad mężem przez córkę M. K..
W skardze do Sądu strona wywiodła dodatkowo, że dzieci A. P. nie są w stanie sfinansować opieki nad matką, nie przedstawiając jednakże w tym zakresie, żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń.
Odnosząc się do powyższego zgodzić się należy z organem odwoławczym, że podnoszone przez skarżącą okoliczności nie uzasadniają odstąpienie od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyznania świadczenia skarżącej, jako wnuczce osoby wymagającej opieki, mimo że żyją pełnoletnie dzieci tejże osoby wymagającej opieki niebędący osobami niepełnosprawnym. Są to bowiem okoliczności zależne od woli dzieci osoby wymagającej opieki i jako takie nie mogą skutkować wyłączeniem stosowania art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca nie wykazała też, żeby zachodziły inne przesłanki do uznania wyżej wskazanych za osoby obiektywnie wykluczone z kręgu zobowiązanych do sprawowania opieki nad swoją matką (w tym z uwagi na stan zdrowia i sytuację finansową).
Zatem zgodzić należy się z organami obu instancji, że skarżąca nie spełniała przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkujących możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią z uwagi na fakt, że nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny względem babci.
Dodać należy, że jakkolwiek zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacji życiowa skarżącej i jej babci jako osoby wymagającej opieki, to trzeba podkreślić, że organy administracji rozstrzygając niniejszą sprawę były ograniczone ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działały w ramach uznania administracyjnego. Nie mogły zatem kierować się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności. Wpływu na rozstrzygnięcie nie mogło mieć tym samym to, że skarżąca od dłuższego czasu sprawuje faktyczną opiekę nad babcią i że czyni to w sposób należyty.
W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia norm prawa procesowego, organy administracyjne przeprowadziły bowiem prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.