Uzasadnienie
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w[...] postanowieniem z dnia [...] r., po rozpoznaniu zażalenia H. R., utrzymał w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia [...] r. nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści, tj. potwierdzającego przymusowe zatrudnienie w Kopalni Węgla Kamiennego w [...] w ramach zastępczej służby w 51 Brygadzie Powszechnej Organizacji "Służba Polsce."
W uzasadnieniu postanowienia przytoczono treść art. 1 i 2 ustawy z 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zasadniczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r., Nr 60, poz. 622 ze zm.). Wskazano także na treść rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 zwane dalej rozporządzeniem).
Podkreślono, że zaświadczenie o zatrudnieniu w wyszczególnionych w rozporządzeniu zakładach wydaje się na wniosek osoby ubiegającej się o to zaświadczenie na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego.
Orzeczono, że ani treść zaświadczenia z dnia 20 sierpnia 1998 r. wydanego przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...], ani też pisma z [...] Spółki Restrukturyzacyjnej Kopalni w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...] nie potwierdzają faktu, aby pełnienie przez zainteresowanego służby w 51 Ponadkontyngentowej Brygadzie "Służba Polsce" w [...] w okresie od 28 kwietnia 1949 r. do 6 maja 1950 r. miało charakter przymusowy. W związku z tym brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i wydania zainteresowanemu żądanego zaświadczenia.
Na powyższe postanowienie H. R. wniósł skargę do sądu administracyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jako niezgodnego z prawem i stanem faktycznym. Stwierdził, że winę za właściwy brak ewidencji wojskowej ponoszą organy wojskowe, albowiem nie wpisały mu do posiadanej książeczki wojskowej okresu odbywania zastępczej służby wojskowej i pracy przymusowej w kopalni w Michałkowicach. Uważa, że powinien otrzymać zaświadczenie według wzoru nr 2 do rozporządzenia, potwierdzające odbycie zastępczej służby wojskowej w Brygadzie Służba Polsce i przymusowym zatrudnieniu w Kopalni Węgla Kamiennego.
W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić, ale z innych powodów niż to podaje skarżący.
Uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji następuje z powodu naruszenia przepisów procesowych.
Zgodnie z art. 217 K.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa albo osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
Charakter przepisów szczególnych w stosunku do uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego mają uregulowanie zawarte w ustawie z 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r., Nr 60, poz. 622 ze zm.) oraz w rozporządzeniu. Ustawa przewiduje, że żołnierzom wymienionym w art. 1 ust. 1 przysługują świadczenia pieniężne oraz ryczałt energetyczny. Zgodnie z art. 5 ustawy świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny są przyznawane na podstawie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.
Na mocy art. 5 ust. 2 ustawy zostało wydane cytowane wyżej rozporządzenie wykonawcze.
Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia, zaświadczenie potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w kopalniach węgla itd. wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego w trybie określonym w K.p.a. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby [...] Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji.
Sformułowanie "zasięga opinii" wskazuje, że jest to czynność obligatoryjna w każdym postępowaniu o wydanie zaświadczenia. Orzekające w sprawie organy naruszyły ten przepis. W aktach sprawy nie ma żadnej informacji na ten temat, a przy cytowaniu treści § 1 pkt 2 rozporządzenia pominięto ten jego fragment. W toku dalszego postępowania należy ustalić taką organizację i zasięgnąć jej opinii. Organizacją taką jest prawdopodobnie Związek Represjonowanych Politycznie Żołnierzy – Górników (np. Związek Represjonowanych Żołnierzy Górników [...]) Zarząd Krajowy Związku ma siedzibę w [...]. Celowym byłoby uzyskanie i powołanie się na szersze informacje historyczne wskazujące, czy praca w ramach "Służba Polsce" była zawsze przymusowa czy dobrowolna. Jaki charakter miała ta praca w kopalniach węgla kamiennego?
W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego należy rozważyć celowość przesłuchania H. R. celem uzyskania od niego dalszych informacji wskazujących na to, że pracował on w kopalni przymusowo. Wiadomości te będą mogły być zweryfikowane po uzyskaniu szerszych informacji od Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy Górników lub informacji historycznych.
Akta przedstawione Sądowi są niekompletne. Brakuje pisma skarżącego z [...] r., które zaczynało postępowanie. Niesłusznie przekazano to pismo do [...] Archiwum Wojskowego (CAW), ponieważ zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia stosowne zaświadczenie wydaje wojskowy komendant uzupełnień. Pisma nie należało przekazywać, a uzyskać informacje CAW.
Jakkolwiek organy I i II instancji powołały przepisy prawa na jakich oparły swoje rozstrzygnięcie, to jednak wyjaśnienie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne jest w ocenie Sądu niewystarczające. Zwłaszcza organ II instancji, mimo zarzucenia w zażaleniu niezrozumiałości uzasadnienia postanowienia Komendanta WKU w [...] również ograniczył się do szerokiego przytoczenia podstaw prawnych, a istocie rozstrzygnięcia poświęcił jedynie kilka wersów uzasadnienia. Uzasadnienie jest integralną częścią postanowienia i ma przekonać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia a równocześnie umożliwić organowi nadzoru i sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organów wydających decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia.
Orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy proceduralne – art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz § 1 pkt 2 rozporządzenia.
Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie jak w sentencji.
K. Gruszecki G. Malinowska-Wasik W. Czerwiński