Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...], Wójt Gminy L., działając na podstawie art. 2 ust. 1 i 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. Z 2022 r., poz. 1692 z późn zm.; dalej u.d.w.) w zw. z art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku złożonego w dniu [...].09.2022 r., orzekł o odmowie przyznania H. W. dodatku węglowego.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że we wniosku o dodatek węglowy zainteresowany oznaczył, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe zasilane paliwami stałymi. Z zebranych przez organ I instancji materiałów w sprawie wynikało, że w dniu [...].08.2022 r. zainteresowany dokonał zmiany deklaracji CEEB poprzez zmianę głównego źródła ogrzewania z drewna kawałkowego na węgiel i paliwa węglopochodne, w związku z czym, w przekonaniu organu administracji dodatek węglowy nie przysługuje.
W myśl art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia [...] sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W odwołaniu od powyższej decyzji H. W. zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie szeregu przepisów procedury administracyjnej, podnosząc uniemożliwienie zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami, uniemożliwienie wypowiedzenia się w ich zakresie oraz błędnego przyjęcia, że Skarżący zgłosił w CEEB zmianę głównego źródła ciepła, podczas gdy w dniu [...].08.2022 r. złożył jedynie uzupełnienie deklaracji.
Odwołujący zarzucił też naruszenie art. 2 ust 1 ustawy o dodatku węglowym wskazując na błędną wykładnię przepisu, która powinna jego zdaniem prowadzić do wniosku, że uzupełnienie deklaracji CEEB jedynie w zakresie omyłkowo pominiętego paliwa stałego, bez późniejszej zmiany w zakresie głównego źródła ogrzewania, nie stanowi zgłoszenia nowego źródła, a jedynie podanie omyłkowo niewskazanego paliwa stałego i nie pozbawia wnioskodawcy uprawnienia do dodatku węglowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji właściwie zastosował przepisy ustawy o dodatku węglowym oraz wydał prawidłową decyzję. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym stanowi bowiem wprost, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia [...] sierpnia 2022 r. Natomiast ust. 3 w/w artykułu stanowi, że przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Kolegium stwierdziło, że zgłoszony przez skarżącego piec, zgodnie ze złożoną deklaracją, aktualną na dzień [...] sierpnia 2022 r. nie spełnia wskazanych powyżej warunków wypłaty dodatku węglowego, bowiem bezspornym w sprawie jest, że na dzień [...] sierpnia 2022 r. w centralnej ewidencji emisyjności budynków widniał kocioł na paliwo stałe, a rodzajem stosowanego w kotle paliwa było drewno kawałkowe.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ustawodawca jest bardzo kategoryczny w swoich stwierdzeniach i nie pozwala organom administracji na weryfikację już złożonych deklaracji oraz ich korekt.
Odnosząc się do zarzutu uniemożliwienia skarżącemu zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami i wypowiedzenia się w ich zakresie. Kolegium wyjaśniło, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę do uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny, jednak w niniejszej sprawie tak się nie stało, gdyż organ I instancji oparł się na dokumentach dostarczonych, bądź sporządzonych przez Skarżącego.
Skarżący nie zakwestionował ani dat złożenia deklaracji do CEEB, ani ich treści, a istota jego zarzutów sprowadza się do twierdzenia, iż jego zdaniem dodanie rodzaju paliwa nie jest zmianą źródła ogrzewania i nie pozbawia go prawa do dodatku węglowego. Zdaniem Kolegium, treść przepisu art. 15f. ustawy o dodatku węglowym, wprowadzonego ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236), nie ma wpływu na orzeczenie w niniejszej sprawie, albowiem dotyczy źródeł ogrzewania, które nie zostały zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
W skardze do Sądu H. W. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zarzucając naruszenie:
- 1. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym przez organ II instancji dowodów opisanych w punktach od 1.a) do 1.b) oraz od 2.a) do 2.c) odwołania od decyzji administracyjnej Wójta Gminy L. z dnia [...] listopada 2022 roku wydanej w sprawie znak: [...], co miało wpływ na wynik w sprawie i spowodowało, że organ nie dokonał właściwych ustaleń faktycznych, a mianowicie, że skarżący w swoim gospodarstwie domowym posiada jedyne źródła ogrzewania w postaci kotła na paliwo stałe,
- 2. art. 9 k.p.a. i art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. - ponieważ w każdym postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, tymczasem organ II instancji,
- 3. podobnie jak organ I instancji, organ odwoławczy w ogóle nie zawiadomił strony postępowania o możliwości wydania decyzji odmownej w sprawie przyznania dodatku węglowego ani też nie wyznaczył żadnego terminu na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,
- 4. art. 10 k.p.a. (zasada wysłuchania stron) w zw. z naruszeniem art. 9 k.p.a. oraz art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie postępowania czynnego udziału na każdym etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, a następnie w toku postępowania odwoławczego aż do czasu wydania decyzji przez organ II instancji, gdyż zawsze przed wydaniem decyzji organ administracji publicznej ma obowiązek umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; organ II instancji, w ten sam sposób jak organ I instancji, rażąco naruszył zdaniem skarżącego ww. przepisy, ponieważ dodatkowo miał taki obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji,
- 5. art. 81 k.p.a. w zw. z naruszeniem art. 10 k.p.a.. art. 9 k.p.a. oraz art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie postępowania zapoznanie się z materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu, co w konsekwencji powoduje, iż żadna okoliczność faktyczna nie może zostać uznana przez organ II instancji za udowodnioną, jeżeli strona nie miała możliwości końcowego zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się w sprawie,
- 6. podstawowych zasad postępowania administracyjnego w związku z bezpodstawnym uchyleniem się organu II instancji od umożliwienia stronie postępowania końcowego zapoznania się z aktami sprawy oraz końcowego wypowiedzenia się w sprawie wraz z możliwością jeszcze zgłoszenia wniosków dowodowych:
. zasada praworządności opisana w art. 6 k.p.a.,
. zasada prawdy obiektywnej opisana w art. 7 k.p.a.,
. zasada pogłębiania zaufania opisana w art. 8 k.p.a.,
. zasada udzielania informacji opisana w art. 9 k.p.a.,
. zasada zapewnienia stronie czynnego udziału na każdym etapie postępowania administracyjnego aż do wydania decyzji administracyjnej opisana w art. 10 k.p.a.,
7. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez organ II instancji spowodowane niezebraniem materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, że: wnioskodawca w dniu [...] sierpnia 2022 roku składając deklarację CEEB jakoby zgłosił zmianę głównego źródło ogrzewania z drewna kawałkowego na węgiel i paliwa węglopochodne, tymczasem taka sytuacja nigdy nie miała miejsca, ponieważ wskazane w pierwszej deklaracji CEEB jako źródło ogrzewania w postaci kotła na paliwo stałe niczym nie różni się od tego kotła wskazanego w złożonej w dniu [...] sierpnia 2022 roku uzupełniającej deklaracji CEEB, gdyż w pierwotnej deklaracji CEEB omyłkowo nie doszło do wskazania jako stosowanego paliwa stałego węgla i paliw węglopochodnych, od lat używanego w tym kotle, czego potwierdzeniem są załączone do odwołania faktury Vat na zakup węgla kamiennego orzech, a drewno kawałkowe, utrzymane dalej w deklaracji CEEB, służy jedynie do rozpalania węgla w kotle; zatem w dniu [...] sierpnia 2022 roku w żadnym wypadku nie doszło do zmiany głównego źródła ogrzewa w deklaracji CEEB, a jedynie do uzupełnienia poprzednio omyłkowo niewskazanego jako paliwa stałego węgla i paliw węglopochodnych.
8. powyższe uchybienie organu II instancji w dalszej konsekwencji oznacza zdaniem skarżącego, naruszenie art. 80 k.p.a., gdyż taka ocena materiału dowodowego, zebranego w sposób niepełny, jest dowolna, gdyż jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., sygn. akt III ARN 55/94 (Lexpolonica nr 298366 - OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83),
9. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego oraz faktycznego w zaskarżonej decyzji administracyjnej, co czyni w/w niejasną, niezrozumiałą oraz niemożliwą do kontroli przez Sąd administracyjny,
10. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 05 sierpnia 2022 roku o dodatku węglowym poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez organ II instancji (a de facto przez organy obu instancji), że uzupełnienie deklaracji CEEB jedynie w zakresie nie wskazanego wcześniej omyłkowo paliwa stałego w postaci węgla i paliw węglopochodnych przy pozostawieniu tego samego, dotychczasowego głównego źródła ogrzewania, i to bez dokonywania żadnych zmian w głównym źródle ogrzewania, w tym na inne źródło ogrzewania, jakoby stanowi już samo w sobie wskazanie nowego źródła ogrzewania i w ten sposób wnioskodawcy nie przysługuje dodatek węglowy, jeżeli do takiego uzupełnienia deklaracji doszło po dniu [...] sierpnia 2022 roku, tymczasem prawidłowa wykładania tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, że uzupełnienie deklaracji CEEB jedynie w zakresie omyłkowo pominiętego paliwa stałego w pierwszej deklaracji CEEB o węgiel i paliwa węglopochodne bez żadnej późniejszej zmiany w zakresie głównego źródła ogrzewania (nadal jest to kocioł na paliwo stałe), nie stanowi zgłoszenia nowego źródła ogrzewania, a jedynie podanie omyłkowo nie wskazanego paliwa stałego (o węgiel i paliwa węglopochodne) i nie pozbawia wnioskodawcy uprawnienia do dodatku węglowego.
W uzupełnieniu skargi (pismo procesowe z dnia [...].01.2023 r.) pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów administracji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, zgłaszając ponownie naruszenia przepisów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie ze stanowiącym podstawę decyzji obu instancji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z art. 2 ust. 3 ww. ustawy przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Jak wynika ze złożonej przez skarżącego deklaracji dotyczącej źródeł ciepła, na dzień [...] sierpnia 2022 r., w centralnej ewidencji emisyjności budynków widniał kocioł na paliwo, a rodzajem stosowanego w kotle paliwa było drewno kawałkowe, natomiast w dniu [...].08.2022r. skarżący złożył oświadczenie wskazujące na zmianę głównego źródła ogrzewania z drewna kawałkowego na węgiel i paliwa węglopochodne. W dniu [...] września 2022 r. zainteresowany wystąpił z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, wskazując w części objętej pkt 3 dotyczącej źródeł ogrzewania na paliwo stałe, iż głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe.
Organy obu instancji wyszły z założenia, że skoro zgodnie z art. 2 ust. 3 u.d.w. uprawnionymi do dodatku węglowego są osoby prowadzące gospodarstwo domowe, którego głównym źródłem ciepła jest spalanie węgla kamiennego, brykietu lub peletu zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego, zaś skarżący w deklaracji CEEB na dzień [...] sierpnia 2022 r., wskazał jako rodzaj paliwa "drewno kawałkowe", to skarżącemu wnioskowany dodatek się nie należy.
W istocie, zgodnie z art. 2 ust. 15 u.d.w. organy wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Powyższy przepis nadaje zatem szczególną rolę oświadczeniom strony zawartym w deklaracji CEEB. Organy na podstawie ww. przepisu przyjęły, że treść deklaracji uwidoczniona przed [...] sierpnia 2022 r. determinuje wynik sprawy o przyznanie dodatku węglowego.
Wskazać należy, że organy obu instancji, dokonując weryfikacji wniosku skarżącego poprzez proste porównanie danych wskazanych przez skarżącego w deklaracji CEEB oraz treści art. 2 ust. 3 u.d.w. pominęły jednak, że ustawa o dodatku węglowym w dacie rozstrzygania przez organy zawierała stosowalne w sprawie uregulowania art. 2 ust. 15a – 15e. Ww. przepisy dodane zostały mocą art. 50 ust. 1 pktg ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 - dalej "ustawa zmieniająca"). Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej, weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu [...] września 2022 r. W myśl zaś art. 52 ww. ustawy do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą. Dodane nowelizacją przepisy, wobec wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego [...] września 2022 r., miały bez wątpienia zastosowanie w sprawie.
I tak, zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2021 ze zm.);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
Treść powyższego przepisu jednoznacznie zatem wskazuje, że o ile deklaracja CEEB jest podstawowym dokumentem, na podstawie którego organ dokonuje weryfikacji wniosku o przyznanie dodatku węglowego, to nie jest to jedyny dowód w sprawie podlegający uwzględnieniu. Organ może weryfikować wniosek w oparciu o dokumenty wskazane przykładowo w art. 2 ust. 15a u.d.w. Jest to katalog otwarty ("w szczególności"), nie wyklucza on zatem innych materiałów, z których odczytać można istotne okoliczności dla wyniku sprawy o przyznanie świadczenia. Takim materiałem z pewnością będzie treść ewentualnych dokumentów przedkładanych przez stronę na okoliczność wykazania, że spełnia ona warunki do przyznania dodatku węglowego, a rozbieżność danych ujawnionych w deklaracji wymaga wyjaśnienia (wnioskodawca nie musi przy tym posiadać fachowej wiedzy w zakresie kwalifikacji danych paliw stałych). Powyższe odnosi się zresztą do samego art. 2 ust. 15 u.d.w., gdzie deklaracja CEEB, choć "w szczególności" brana pod uwagę przez organ podczas weryfikacji wniosku, nie jest opisywana jako jedyny dokument podlegający analizie w związku z wnioskiem o przyznanie dodatku węglowego.
Organy obu instancji, poprzestając na stwierdzeniu, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła, wskazywała jako zainstalowane źródło ciepła kocioł na paliwo stałe, a jako rodzaj stosowanych w kotłach paliw stałych wskazano drewno kawałkowe, całkowicie pominęły twierdzenia skarżącego co do tego, że uzupełnienie deklaracji CEEB jedynie w zakresie omyłkowo pominiętego paliwa stałego, bez późniejszej zmiany w zakresie głównego źródła ogrzewania, nie stanowi zgłoszenia nowego źródła, a jedynie podanie omyłkowo niewskazanego paliwa stałego i nie pozbawia wnioskodawcy uprawnienia do dodatku węglowego. Organy nie wezwały skarżącego o ewentualne dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie, np. poprzez przedłożenie dokumentacji dotyczącej wykorzystywanego pieca, faktur za zakup określonego paliwa itd.
W obliczu zasadniczej wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy mogły a nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego, do czego upoważniał organ art. 2 ust. 15b u.d.w. (również dodany ustawą zmieniającą), zgodnie z którym, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie do samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych; przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c), a w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d).
Wątpliwości co do gospodarstwa domowego wnioskodawcy w zakresie, w jakim dotyczą rodzaju wykorzystywanego paliwa, są w ocenie Sądu w niniejszej sprawie możliwe, a to w świetle treści wniosku (w którym skarżący wskazywał, że korzysta z kotła na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w.), jak i stanowiska wyrażonego w odwołaniu od decyzji I instancji, winien wyjaśnić organ odwoławczy, rozważając zastosowanie art. 136 § 1 k.p.a.
Formalistyczne podejście do sprawy skarżącego zaprezentowane przez organy obu instancji nie daje się obronić w kontekście celów ustawy o dodatku węglowym. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy (druk IX.2471) "projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego wspomoże budżety domowe oraz zwiększy poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego.
Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. Proponowane rozwiązania związane z wypłatą dodatku węglowego uzupełniono o inne regulacje, o tożsamym celu, czyli zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego państwa". Powyższe potwierdza, że ratio legis świadczenia wprowadzonego u.d.w. koncentruje się na udzieleniu pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Potwierdza to również treść art. 2 ust. 15f i 15g u.d.w., zgodnie z którymi dodatek przyznaje się, w opisanych tam okolicznościach, nawet w sytuacji niezłożenia wniosku przez stronę oraz niezgłoszenia lub niewpisania głównego źródła ogrzewania w deklaracji CEEB, a które to przepisy przewidują w tym zakresie działanie organu z urzędu. Nie spełnia celów ustawy takie postępowanie organu rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia w niej przewidzianego, w którym kwestia zgodnego z prawdą oznaczenia rodzaju paliwa w formularzu deklaracji ma prymat nad faktycznym stanem rzeczy w zakresie rodzaju wykorzystywanego paliwa.
Instrumenty opisane w art. 2 ust. 15 oraz 15a i 15b i nast. mają umożliwić organowi dokonanie wyczerpujących ustaleń stanu faktycznego co do przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaniechanie ich wykorzystania świadczy o zawężeniu ustaleń organów obu instancji do formalnej kwestii aktualności danych w deklaracji CEEB, a nie do zasadniczej dla wyniku tej sprawy faktycznej okoliczności wykorzystywania przez skarżącego paliwa stałego do ogrzewania jej gospodarstwa domowego.
Pamiętać należy, że rozpoznając sprawę z wniosku o dodatek węglowy organ związany jest ogólnymi zasadami postępowania dowodowego opisanymi w k.p.a. Organ winien zatem w toku postępowania stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 § 1 k.p.a.). Organ winien ponadto działać w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), a także należycie i wyczerpującego informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.).
Wreszcie zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organy obu instancji nie podjęły nawet próby wyjaśnienia wątpliwości związanych z oświadczeniami skarżącego w deklaracji CEEB, a oświadczeniem zawartym we wniosku (i dalej, w odwołaniu od decyzji I instancji) co do wykorzystywania paliwa stałego do ogrzewania gospodarstwa domowego. Organy ani nie wykorzystały instrumentów procesowych przewidzianych w art. 2 ust. 15 i nast., nie wezwały skarżącego do stosownych wyjaśnień, nie poinformowały o okolicznościach mających wpływ na możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku.
Mając to zatem na uwadze Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 7, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w warunkach błędnego zastosowania w sprawie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w. oraz nieprawidłowego niezastosowania art. 2 ust. 15b u.d.w. Stanowi to podstawę do uchylenia decyzji obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259).
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.