Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 994/19

Uzasadnienie

Uzasadnienie:

Wójt Gminy Ś. decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], na podst. art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust.2 pkt 2 lit. b, art. 62 ust.2 art.110 ust.7, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1508 z późn. zm.) - dalej: u.p.s., po wszczęciu postępowania z urzędu,

1. 1. Ustalił wobec M. T. (skarżącej) odpłatność za pobyt ojca - K. T. w Domu Pomocy Społecznej w T., począwszy od dnia 1 września 2018r. w następujących kwotach:
2. 1) od 1 do 30 września 2018r. w wysokości 196,25 zł,
3. 2) od 1 października 2018r. do 31 maja 2019r. w wysokości 154,25 zł miesięcznie,
4. 3) od 1 czerwca 2019r. w wysokości 565,94 zł miesięcznie.
5. 2. Orzekł, że należność za okres od 01 września 2018r. do 30 czerwca 2019r. w łącznej wysokości 1.996,19 zł należy wpłacić do dnia 31 lipca 2019r.
6. 3. Ustalił, że począwszy od lipca 2019r. należność należy wnosić do dnia 20-go każdego miesiąca na rachunek bankowy GOPS Ś..

Powyższe rozstrzygnięcie organ oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Decyzją nr [...] z dnia [...].10.2018r. postanowiono zobowiązać skarżącą do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca Pana K. T. w Domu Pomocy Społecznej w T., zwanego dalej: "D.P.S.w T.". Od decyzji strona wniosła odwołanie, które zostało uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2018r. orzekającą o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w ww. domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który w 2018r. wynosił 3.624,04 zł, a od 1 marca 2019r. wynosi 3.735,74 zł.

W § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012r., w sprawie domów pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 734) istnieje wymóg, by do wniosku skierowanie do domu pomocy społecznej dołączyć oświadczenia o wysokości dochodów nie tyli osoby ubiegającej się o skierowanie, lecz także małżonka, zstępnych oraz wstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłat. Wymienione dane stanowią podstawę do wydania decyzji nie tylko w zakresie obowiązku ponoszenia opłat przez osobę ubiegającą się, lecz także przez pozostałe osoby zobowiązane.

W związku z przebywaniem Pana K. T. od dnia [...].04.2017r. w Domu Pomoc; Społecznej w T. na podstawie decyzji kierującej do DPS w T. z dnia [...].01.2016r. n [...] zachodzi konieczność ustalenia odpłatności za pobyt w DPS.

Z treści art. 61 ust. 1 u.p.s. wynika, że w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty jest zobowiązany mieszkaniec domu. Dopiero w sytuacji, gdy ten nie jest w stanie uiścić opłaty, to opłaty obciążają małżonka, zstępnych, wstępnych oraz właściwą gminę.

W art. 61 ust. 2 pkt 1-3 u.p.s. wskazano reguły, według których ustalane są opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić związane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat.

Ostateczną decyzją własną nr [...] z dnia [...].05.2017r., zmienioną decyzjami nr [...] i nr [...] z dnia [...].06.2018r. oraz nr [...] z dnia [...].03.2019r. ustalono odpłatność K. T. za pobyt w DPS w T. na kwotę [...]zł (70% jego dochodów), a to zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Z uwagi na to, że wyliczona opłata mieszkańca nie pokrywa pełnej odpłatności za jego pobyt w DPS w T., organ dokonał sprawdzenia, czy najbliżsi krewni K. T. spełniają warunki do zobowiązania ich do wnoszenia tej odpłatności w pozostałym zakresie po myśli przepisów art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.p.s. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że K. T. posiada dwoje dzieci: skarżącą (M. T.) oraz M. T..

Z akt sprawy wynika, że kwota dochodu skarżącej przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wobec powyższego jest ona zobowiązana do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca. Natomiast dochód brata jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w związku z tym jest również zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w ośrodku.

Na podstawie wywiadu środowiskowego w dniu [...].09.2018r. ustalono, iż gospodarstwo domowe skarżącej składa się z czterech osób (skarżąca, małżonek i dwoje dzieci). Dochód rodziny zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. w lipcu 2018r. składało się: wynagrodzenie skarżącej 2.800 zł, wynagrodzenie męża 4.000 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny na syna 153 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł 6.953 zł, a dochód na osobę wynosi 1.738,25 zł.

Z zaświadczenia o zarobkach wynika, że dochód strony w kwietniu 2019r. wyniósł 3.618,40 zł. Wynagrodzenie męża za miesiąc kwiecień wynosi 4.981,35 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 8.599,75 zł, dochód na osobę wynosi 2.149,93 zł.

Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło do 30.09.2018r. 514 zł (od 01.10.2018r. 528 zł). Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2b u.p.s., skarżąca jest zobowiązana do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie do 30.09.2018r. stanowiącą kwotę 1.542 zł, a od 01.10.2018r. 1.584 zł. i kwota po wniesieniu opłaty jest wyższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z powyższym przy zastosowaniu przepisów odnoszących się do kwestii ustalania odpłatności za pobyt ojca w D.P.S. w T., dokonano porównania sytuacji dochodowej z kryterium dochodowym (dochód na osobę: 1.738,25 zł - kryterium dochodowe na osobę 1.542 zł = 196,25 zł opłata do wniesienia w miesiącu wrześniu 2018r., następnie od 01.10.2018r. dochód na osobę 1.738,25 zł - kryterium dochodowe na osobę 1.584 zł = 154,25 zł opłata do wniesienia od miesiąca października 2018r. do maja 2019r., a od 01.06.2019r. dochód na osobę: 2.149,94 zł - kryterium dochodowe na osobę 1.584 zł = 565,94 zł opłata do wniesienia od czerwca 2019. Strona nie wyraziła zgody na ponoszenie odpłatności, nie została zatem zawarta umowa w sprawie określenia wysokości partycypacji w kosztach, zatem zgodnie z art..59 ust. 1 u.p.s., wydano decyzję ustalającą opłatę Odpłatność za pobyt ojca w ośrodku dla brata została ustalona w odrębnej decyzji.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła jej naruszenie:

1. 1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
2. 2) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak uzasadnienia okoliczności na jakiej podstawie organ ustalił podział i proporcje ponoszenia kosztów pobytu K. T. w D.P.S. w T. pomiędzy skarżącą i brata M. T.,
3. 3) art. 61 ust. 1 u.p.s., poprzez:

A) nałożenie na skarżącą obowiązku ponoszenia kosztów pobytu K. T. w D.P.S. w T., podczas gdy powinien on być w stanie ponosić te koszty samodzielnie,

B) nałożenie na skarżącą obowiązku ponoszenia kosztów od daty 1 września 2018 r., podczas gdy decyzja w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi decyzję zaliczaną do decyzji konstytutywnych wobec czego możliwe jest jedynie ustanowienie odpłatności na przyszłość.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że znaczącemu pogorszeniu uległy relacje skarżącej z mężem, na którego żądanie doszło do ustanowienia między małżonkami rozdzielności majątkowej (akt notarialny w aktach sprawy). Tym samym sytuacja materialna skarżącej, szczegółowo opisana w wywiadzie przeprowadzonym przez pracownika MOPS w P., uległa znaczącemu pogorszeniu.

Zarzucono, że organ wprowadził skarżącą w błąd wyznaczając termin rozstrzygnięcia sprawy poprzez wydanie decyzji do dnia [...].07.2019 r., przy czym nie czekając na ustalenia wywiadu alimentacyjnego, Decyzję wydał w dniu [...].07.2019 r.

Skarżąca nadto ponownie wskazuje, iż organ nie dokonał ustalenia faktycznych możliwości ponoszenia kosztów pobytu K. T. w D.P.S. w T..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b, 64, art. 106 ust. 5 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), zwanej dalej" "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy powyższe rozstrzygnięcie oparł o następujące ustalenia i rozważania:

K. T. od dnia [...] kwietnia 2017 r. przebywa w D.P.S. w T.. Jego dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów jego pobytu w placówce. Na podstawie wywiadu z [...] września 2018 r. ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Łączny dochód w rodzinie to kwota 6.953,00 zł, zaś miesięczne wydatki wynoszą 5.290,00 zł. Strona nie wyraziła zgody na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w d.p.s., dlatego nie została zawarta umowa w sprawie określenia wysokości partycypacji w kosztach pobytu.

W toku postępowania pierwszo instancyjnego, od [...] stycznia 2019 r., skarżąca nie wyrażała zgody na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego.

Na podstawie zaświadczeń o dochodach oraz ostatniego przeprowadzonego wywiadu alimentacyjnego z dnia [...] września 2018 r. ustalono, iż gospodarstwo domowe strony składa się z czterech osób. Organ ustalił kryterium dochodowe rodziny w oparciu o przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.a. i stwierdził, że istnieją przesłanki do dochodzenia udziału strony w odpłatności za pobyt ojca w placówce, przy czym odpłatność za pobyt ojca dla brata strony - M. T., została ustalona w odrębnej decyzji. Dlatego zarzut odwołania, jakoby organ decyzyjny nie wskazał, w jakich proporcjach i w jakiej wysokości strona oraz jej brat winni wnosić opłaty za pobyt ich ojca w placówce, należy uznać za chybiony.

W odniesieniu do zarzutu, że organ wprowadził w błąd skarżącą, informując, iż decyzja zostanie wydana do [...] lipca 2019 r., przez to miała prawo pozostawać w przekonaniu, iż odbycie wywiadu alimentacyjnego w pierwszych dniach lipca jest możliwe i wywoła skutki i zgłosiła się na wywiad [...] lipca 2019 r., w sytuacji, kiedy decyzją wydano [...] lipca 2019 r., - nie można uwzględnić argumentacji strony, ponieważ dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że organ wielokrotnie próbował ustalić sytuację strony poprzez przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, zawsze spotykając się z odmową.

Ponadto do akt sprawy dołączono protokół spisany dnia [...] czerwca 2019 r. na okoliczność wizyty skarżącej w siedzibie Ośrodka, tj. w dniu zapoznania się przez nią z aktami sprawy. Zainteresowana oświadczyła wówczas, że nie będzie ponosić odpłatności za pobyt ojca w DPS. Zawiadomienie o terminie załatwienia sprawy do [...] lipca 2019 r. nie oznaczało, iż wydanie decyzji nastąpi dopiero z tym dniem, a jedynie to, że do tego dnia decyzja zostanie wydana.

Z akt sprawy wynika, że Zainteresowana pozostaje w konflikcie z ojcem, który nigdy nie zajmował się jej wychowaniem, ani nie partycypował w kosztach jej utrzymania, edukacji oraz wyrządził jej krzywdy psychiczne i moralne, które w sposób negatywny wpływały i wpływają na jej życie. Odnosząc się do argumentów dotyczących sytuacji rodzinnej strony, Kolegium stwierdziło, że w przypadku ustalenia opłaty za pobyt w placówce, nie mają znaczenia wzajemne relacje i stosunki panujące w rodzinie, w tym niewywiązywanie się z ciążącego na rodzicu obowiązku alimentacyjnego.

Zarzuty odwołującej dotyczą odrębnej kwestii rozstrzyganej w odrębnym postępowaniu, tj. zwolnienia z opłat.

Jak stwierdził NSA w uchwale z 11 czerwca 2018 r. (I OPS 7/17), zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy.

Obowiązek skarżącej reguluje art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s., który przewiduje, że zstępni ponoszą opłatę, jeżeli ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, lub wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Dodatkowo, w obydwu przypadkach, kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa, niż 300% tego kryterium.

Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że na odwołującej ciąży obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, w zakresie przekraczającym kwotę opłaty ponoszoną przez samego beneficjenta. Przesądzają o tym zarówno przesłanki podmiotowe, jak i przedmiotowe.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja ustalająca wysokość opłaty, a nie decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty. W rozpoznawanej sprawie nie jest możliwe odnoszenie się do ustawowych przesłanek zwolnienia od opłaty, gdyż jest to okoliczność podlegająca badaniu w odrębnym postępowaniu.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania dotyczącego ustanowienia odpłatności z mocą wsteczną skład orzekający podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym decyzja o ustaleniu odpłatności ma konkretyzować datę powstania obowiązku i może wywierać skutki z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt IOSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, także wyrok NSA z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15, z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1449/14). W ocenie Kolegium niezasadny jest zatem zarzut dotyczący obciążenia odwołującą opłatą za pobyt ojca w DPS za okres poprzedzający wydanie decyzji.

Argument o rozdzielności majątkowej skarżącej jest bezskuteczny, ponieważ przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członkom rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W myśl z art. 23 tej ustawy, małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny (zob. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. I GZ 47/13, publ. ONSAiWSA 2014/3/54).

Z obowiązków tych nie zwalnia drugiego małżonka nawet rozdzielność majątkowa. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia zatem współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej. W związku z tym pozbawiona jest z tego punktu widzenia doniosłości prawnej umowa ustalająca ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami zawarta w dniu [...] czerwca 2019 r., na którą powołuje się odwołująca.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Ś. z dnia [...] lipca 2019 roku. Zarzuciła organom naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 61 ust. 1 u.p.s., poprzez:

1. - nałożenie na skarżącą obowiązku ponoszenia kosztów pobytu K. T. w D.P.S. w T., podczas gdy K. T. powinien być w stanie ponosić te koszty samodzielnie, w sytuacji
2. - nieuwzględnienie przy ustalaniu wysokości kosztów jakie winna ponosić skarżąca jej rzeczywistej sytuacji materialnej, która uległa istotnemu pogorszeniu w toku postępowania,
3. - nałożenie na skarżącą obowiązku ponoszenia kosztów od daty 1 września 2018 r., podczas gdy decyzja w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi decyzję zaliczaną do decyzji konstytutywnych wobec czego możliwe jest jedynie ustanowienie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej na przyszłość.

Skarżąca zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
2. - art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zbyt pobieżne uzasadnienie decyzji, w szczególności poprzez brak uzasadnienia okoliczności na jakiej podstawie organ ustalił podział i proporcje ponoszenia kosztów pobytu K. T. w D.P.S. w T. pomiędzy skarżącą i brata skarżącej M. T. oraz K. T.;
3. - art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, pomimo naruszenia przez ww. decyzję przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 u.p.s;

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie dokonano precyzyjnego ustalenia wysokości dochodów i podstaw ich uzyskiwania przez osoby będące w kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia ciężaru pobytu K. T. w placówce, przez co skarżąca nie jest w stanie zweryfikować czy organy te prawidłowo ustaliły wysokość zobowiązania, którym została ona obciążona.

Zarzucono pominięcie faktu ustanowienia rozdzielności majątkowej, pomiędzy skarżącą a jej mężem, skutkującego istotnym i faktycznym pogorszeniem możliwości finansowych skarżącej.

Zarzucono też, że organy nie wzięły pod uwagę zmiany relacji majątkowych między małżonkami i związanej z tym ściśle okoliczności faktycznej utraty przez skarżącą zdolności ponoszenia dodatkowych kosztów. Wskazano, że aktualne możliwości finansowe skarżącej to jej wynagrodzenie 3800zł netto, zasiłki po 500+ na dwójkę dzieci tj. 1000 zł a także od męża na dzieci 500zł/mc. Wyjaśniono, że od listopada 2018 r., skarżąca prowadzi wraz z dziećmi odrębne gospodarstwo domowe, pomiędzy mną i mężem powstał konflikt.

Wskazano na potrzebę wydatków ponoszonych na chorujące dzieci w zakresie lekarstw i kosztów przedszkola i zajęć dodatkowych.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przystępując do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy odwołać się do przepisów u.p.s., regulujących kwestie związane z ustalaniem odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.

1. 3. Z ust. 2 wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca:
2. 1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;
3. 2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;
4. 3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku.

Ogłoszony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, o którym mowa w ust. 2, może być niższy niż obliczony zgodnie z art. 6 pkt 15, jednak pod warunkiem zapewnienia realizacji zadań na poziomie obowiązującego standardu (ust. 3). Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).

W art. 61 u.p.s. przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1. 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2. 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3. 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1. 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2. 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
3. a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
4. b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
5. 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Sama wysokość odpłatności może zostać ustalona w dwojaki sposób – w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że ustawodawca przewidział określoną kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy 70% jej dochodu nie jest wystarczające dla pokrycia tych kosztów w pełnym zakresie. W takiej sytuacji zachodzi konieczność partycypacji w kosztach jej pobytu innych podmiotów (wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s. Dlatego też w omawianej sytuacji, każdy z tych podmiotów, jako zainteresowany i mający swój własny interes prawny odnoszący się do zakresu nałożenia obowiązku pokrywania kosztów pobytu ww. pensjonariusza, powinien być stroną postępowania w przedmiocie nałożenia omawianych obowiązków na każdy zobowiązany podmiot. Z tych względów, w przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu.

Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty.

Należy zauważyć, że takie też stanowisko zostało wyrażone w uchwale NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 7/17. W ww. stwierdzono: "To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 nastąpi ustalenie zarówno osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty jak i ustalenie wysokości opłaty za pobyt w konkretnym domu pomocy społecznej, a także ustalenie jaka kwota opłaty (jaka część opłaty) przypada na poszczególne osoby zobowiązane do jej wnoszenia. Za takim zakresem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wskazuje również powoływany już wcześniej § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej, w którym zawarto wymóg dołączania do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczeń o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych, wstępnych, a więc osób objętych ustawowym obowiązkiem wnoszenia opłat.

Dane te są niezbędne do wydania, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, decyzji o treści obejmującej wskazany wyżej zakres rozstrzygnięcia (takie stanowisko wyraził między innymi NSA w wyrokach z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3187/14, z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 20/15, z dnia 19 luty 2016 r., sygn. akt I OSK 1449/14, z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12).".

Tymczasem w niniejszym postępowaniu ustalenie kwot obciążających K. T. kosztami pobytu w placówce, dokonano w postępowaniach, w których, ani skarżąca, ani jej brat nie byli stronami. Co więcej, zagadnienie sytuacji materialnej K. T., a w szczególności jego sytuacji dochodowej, organy obu instancji nie objęły ustaleniami faktycznymi sprawy, przez co pozbawiły skarżącą wiedzy w tym przedmiocie i w konsekwencji możliwości zakwestionowania prawidłowości ustalenia obciążającej pensjonariusza kwoty opłaty za pobyt w placówce. Sytuacja ta wpływa w istocie na niemożność dokonania kontroli przez Sąd prawidłowości obciążenia skarżącej opłatą, skoro nie sposób zweryfikować prawidłowości obciążenia kosztami pobytu w placówce K. T..

Analogiczne skutki wynikają również z faktu wydania decyzji obciążającej kosztami pobytu ojca w D.P.S. w T., wobec brata skarżącej M. T., w którym skarżąca nie brała udziału, jako strona postępowania. Organy ani nie objęły ustaleniami faktycznymi w sprawie treści decyzji wydanej wobec M. T., ani też, jego sytuacji dochodowej. Jedynymi informacjami zawartymi przez organy w ww. zakresie jest wskazanie w decyzji pierwszoinstancyjnej, że jego dochód (bez przytoczenia jego kwoty) jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w związku z tym brat skarżącej jest również zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w dps oraz informacja zawarta w decyzji organu odwoławczego, że odpłatność za pobyt ojca dla brata strony - M. T., została ustalona w odrębnej decyzji.

Powyższe braki w zakresie ustaleń faktycznych sprawy, czynią zasadnym zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania we wskazanym zakresie.

Zasadnym okazał się również zarzut naruszenia ww. wskazanych w skardze przepisów procesowych, który dotyczył pominięcia przez organ odwoławczy zgłoszonej przez skarżącą w jej piśmie z dnia [...] lipca 2019 r., zmiany sytuacji materialnej, poprzez fakt braku wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z mężem. Okoliczność, jakim faktycznie dochodem dysponuje strona w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie jest istotny z punktu widzenia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. (vide: wyrok NSA z dnia 21.02.2020 r., sygn. akt I OSK 828/19).

Należy więc skonkludować, że organ odwoławczy z naruszeniem zarzucanych przepisów postępowania, przeszedł do porządku nad nową okolicznością zgłoszoną przez skarżącą już po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej - 1/ w piśmie z [...].07.2019 r., w którym podała, że od XI 2018 r., prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi, a jej wynagrodzenie wynosi 3600 zł. oraz zasiłek 500 plus., - 2/ zawartą w wywiadzie z [...] lipca 2019 r., w którym wskazano nowe okoliczności co do dochodów i prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego (k. 53).

Okoliczności te oznaczają nie tylko spadek jej osobistych dochodów z kwoty 3618,40 zł., jakie otrzymywała z zaświadczenia z kwietnia 2019 (k. 31), ale też oznacza to spadek jej dochodów liczonych na jedną osobę. Wobec tej sytuacji rzeczą organu II instancji było zbadanie wiarygodności oświadczenia skarżącej, co do prowadzenia oddzielnego gospodarstwa, jak i sprawdzenia jej rzeczywistych zarobków zwracając się o zaświadczenie w tym przedmiocie. Należy zaznaczyć, ze w tej kwestii organ winien szczegółowo wyjaśnić swą oceną analizując wiarygodność tezy strony w oparciu o szczegółowe ustalenia faktyczne (np. w drodze wywiadu), które organ winien sam poczynić celem weryfikacji twierdzeń strony. Nie może stanowić usprawiedliwienia uchylanie się przez organ odwoławczy od rozpatrzenia nowych, zgłoszonych przez skarżącą okoliczności na skutek zakwalifikowania ich, jako świadczących o złożeniu przez nią wniosku o zwolnienie z opłat, rozpatrywanego w odrębnym postępowaniu, albowiem kwalifikacja taka stanowi nieuprawnioną nadinterpretację procesowych działań strony w ramach niniejszego postępowania.

Wskazane braki, podobnie, jak omówione wcześniej uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak i jej poprzedzającej decyzji organu I instancji.

Pozostałe zarzuty skargi okazały się niezasadne. Dotyczy to: powołania faktu rozdzielności majątkowej, pomiędzy skarżącą a jej mężem, podnoszonej okoliczności nagannego postępowania ojca skarżącej, wobec niej, jak i jej rodziny oraz możliwości objęcia opłatami okresu wstecznego.

Dwa pierwsze wskazane fakty, nie mają znaczenia dla sprawy w świetle omawianych przepisów, które nie wskazują tych okoliczności, jako mających wpływ na ustalenie opłaty.

Nie można się również zgodzić ze skarżącą, że decyzja ustalająca opłatę za pobyt w DPS może wywoływać skutki wyłącznie ex nunc. Sąd przychyla się do stanowiska, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. ustawy może mieć skutek wsteczny, gdyż konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uzupełnią postępowanie dowodowe, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia tej sprawy. Na zasadzie art. 153 p.p.s.a. organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. W sytuacji braku przesłanek do wyeliminowania z obrotu prawnego (np. w trybie nadzwyczajnym) decyzji ustalającej odpłatność wobec ojca skarżącej i jej brata i braku możliwości łącznego rozpoznania sprawy opłat ww. osób i skarżącej w jednym postępowaniu, organy ponownie rozpoznając sprawę, szczegółowo przedstawią sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych do uiszczania opłat za DPS, a więc również ojca skarżącej i jej brata i na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego podejmą rozstrzygnięcie w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu kwotę składa się wydatek związany z kosztami dojazdu do Sądu.

J. Janiszewska – Ziołek G. Saniewski J. Bortkiewicz