Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] stycznia 2014r. W. i J. K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podali, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką P. K. (10 lat). Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany przez W. K. z tytułu sprzedaży bydła w wysokości 566 zł oraz zasiłek rodzinny otrzymywany przez J. K. w wysokości 106 zł. Wykazane wydatki miesięczne to: telefony – 200 zł; gaz – 50 zł; światło – 350 zł; paliwo – 200 zł; opał – 500 zł; woda - 100 zł; ubezpieczenie budynków – 30 zł; składka KRUS – 332 zł (998 zł kwartalnie); ropa do ciągnika – 625 zł; inne wydatki i lekarstwa – 100 zł; podatek rolny – 80 zł. Majątek rodziny stanowi: dom o powierzchni 200 m², nieruchomość rolna o powierzchni 17,24 ha, garaż, stodoła, obora, ciągnik rolniczy o wartości 120.000 zł (zakupiony za otrzymane dofinansowanie z Agencji Rynku Rolnego). Wnioskodawcy nie posiadają zgromadzonych oszczędności (k. 20 – 21).
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczyli, iż w okresie listopad 2013 r. – styczeń 2014 r. nie uzyskali dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego – sprzedaż płodów rolnych. Podkreślili, że nie otrzymując stałych dochodów, albowiem nie posiadają krów mlecznych. Dopłaty do prowadzonej produkcji rolnej przeznaczone są w całości na zakup środków produkcji rolnej oraz pokrycie wydatków związanych z pracami w okresie jesienno – zimowym. Wnioskodawcy są właścicielami, ciągnika rolniczego, siewnika, kultywatora, pługa, brony i innych maszyn niezbędnych do prowadzenia produkcji rolnej (k. 27).
Skarżący dołączyli do akt sprawy: decyzję ARiMR z dnia [...] listopada 2013 r. dot. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (k. 28 – 30); wezwanie do zapłaty wystawione przez O. S.A. z dnia [...] lutego 2014 r. na kwotę 232,15 zł (k. 31); fakturę z dnia [...] lutego 2014 r. za zakup węgla (k. 32); listę hodowanych zwierząt (k. 33); decyzję w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości, podatku leśnym i rolnym za 2013 r. (k. 34 – 35); potwierdzenia zapłaty składek KRUS (k. 36); fakturę za energię elektryczną (k. 37); potwierdzenia uiszczenia opłat z tytułu ubezpieczenia (k. 39 – 41); pokwitowania dot. opłacenia alimentów (k. 42).
Postanowieniem z dnia 27 lutego 2014r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyli skarżący wskazując, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dziecka. Wyjaśnili, że źródłem ich utrzymania jest bydło, które hodują do odpowiedniej wagi i sprzedają, ale nie są to stałe dochody, a ponadto obecne ceny bydła drastycznie spadły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 27 lutego 2014r., a wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: dalej powoływanej: p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wniosek skarżących zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
Z oświadczenia wnioskodawców dokumentującego ich sytuację majątkową wynika, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez W. K. z tytułu sprzedaży bydła w wysokości 566 zł oraz zasiłek rodzinny otrzymywany przez J. K. w wysokości 106 zł. W skład majątku rodziny wchodzi: dom o powierzchni 200 m², nieruchomość rolna o powierzchni 17,24 ha, garaż, stodoła, obora, ciągnik rolniczy o wartości 120.000 zł (zakupiony za otrzymane dofinansowanie z Agencji Rynku Rolnego). Wykazane wydatki miesięczne to: telefony – 200 zł; gaz – 50 zł; światło – 350 zł; paliwo – 200 zł; opał – 500 zł; woda - 100 zł; ubezpieczenie budynków – 30 zł; składka KRUS – 332 zł (998 zł kwartalnie); ropa do ciągnika – 625 zł; inne wydatki i lekarstwa – 100 zł; podatek rolny – 80 zł.
Analizując powyższe dane w kontekście złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd doszedł do wniosku, że skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 500 zł (wpis od skargi). Podstawą takiego rozstrzygnięcia była okoliczność posiadania przez wnioskodawców znacznego majątku. Posiadany areał użytków rolnych (17,24 ha - 5,9 ha przeliczeniowych), las (2,1 ha), maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy (32 sztuki bydła) świadczą o dużych możliwościach finansowych wnioskodawców. Nie bez znaczenia jest również, iż w dniu [...] listopada 2013r. przyznane zostały wnioskodawców dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 16429,81 zł. W przedstawionych zaś wydatkach skarżący nie wykazali, aby posiadali jakieś zadłużenie lub zaległości w spłacie bieżących zobowiązań.
W tym miejscu wskazać również należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.
Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło.
Analizując sytuację finansową wnioskodawców w kontekście zaprezentowanych poglądów, które Sąd w pełni podziela, należy dojść do wniosku, że osiągane przez nich dochody umożliwiają wygospodarowanie na obecnym etapie postępowania kwoty 500 zł (wpis od skargi), a także pokrycia innych ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawców i ich rodziny.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.