Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.
Wnioskiem z dnia 28.09.2012r. K. K. wystąpił do Prezydenta B. o wydanie "decyzji o wyłączeniu spod kwaterunku prywatnej nieruchomości położonej przy ulicy W. O. P. [...] w B." po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego faktyczny metraż powierzchni użytkowej domu mieszkalnego o numerze ewidencyjnym [...], usytuowanego na tejże nieruchomości. Wskazał, że jest współwłaścicielem nieruchomości z udziałem [...], nabytym od spadkobierców pierwotnego właściciela B. P. – A. i R. P. Decyzją z dnia [...].04.1969 (wydaną przez Wydział Spraw Lokalowych MRN w B.) odmówiono na żądanie Z., A. i R. P. wyłączenia spod publicznej gospodarki lokalami opisanego wyżej domu (wówczas przypisanego adresowi ul. D. [...] w B.) niewłaściwie uznając, że powierzchnia użytkowa domu przekracza 140 metry kwadratowe, podczas gdy nie przekracza 110 metrów kwadratowych. Najemczynie jednego z lokali mieszkalnych – J. A. i T. J. K. posługujące się decyzjami o przydziale wydanymi w latach 1961 – 1978, teraz są wpisane w Księdze Wieczystej jako współwłaścicielki nieruchomości z udziałami po [...] każda, co budzi wątpliwości wnioskodawcy.
Postanowieniem z dnia [...].11.2012r. Prezydent Miasta B. powołując się na art. 61 "a" par. 1 k.p.a. odmówił wszczęcia wnioskowanego postępowania. Organ wskazał, że sprawy związane z wyłączaniem spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 28.05.1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962r. Nr 47, poz. 228 ze zm.), która to ustawa została uchylona z dniem 1.08.1974r. przez ustawę z dnia 10.04.1974r. Prawo lokalowe (Dz. U. z 1974 Nr 14, poz. 84 ze zm.). Tym samym nie ma podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a w konsekwencji należało odmówić wszczęcia postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie K. K. podtrzymał żądanie wydania decyzji o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domu położonego przy ulic W. O. P. [...] w B. Wskazywał na interes prawny do udziału w postępowaniu wywodzący się z interesu prawnego pierwotnych współwłaścicieli, którzy za życia nie zdołali uzyskać decyzji o wyłączeniu budynku spod kwaterunku. Do odwołania dołączył kopię decyzji z [...].04.1969r. oraz odwołania od niej wniesionego przez Z., A. i R. P. Postanowieniem z dnia [...].01.2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że przepis art. 61 "a" par. 1 k.p.a. zawiera dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną postępowania, drugą – zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w przepisie skonkretyzowane.
Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania tj. np., gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie sprawy lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Organ I instancji trafnie wskazał, że przepisy prawa materialnego upoważniające organ administracji do wydawania decyzji w sprawach wyłączenia spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych, zostały uchylone, stąd też brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania strony. W konsekwencji nie istniała też potrzeba ustalania kręgu stron postępowania skoro nie zostało ono wszczęte.
W wywiedzionej do sądu administracyjnego skardze na powyższe postanowienie, K. K. stwierdził, że postanowienia odmawiające wszczęcia postępowania dotyczą nieprawidłowo ustalonego przedmiotu sporu. Spór bowiem dotyczy decyzji Wydziału Spraw Lokalowych MRN w B. z dnia [...].04.1969r. w przedmiocie odmowy wyłączenia budynku przy ulicy D. [...] (obecnie W. O. P. [...]) spod publicznej gospodarki lokalami, która zaskarżył odwołaniem między innymi A. P., którego udział w nieruchomości należy obecnie do skarżącego. A. P. zmarł w trakcie postępowania odwoławczego w 1969r. a zatem skarżący jako jego następca prawny w zakresie uprawnień do spornego budynku, ma interes prawny w sprawie dotyczącej wyłączenia budynku spod publicznej gospodarki lokalami. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o zobowiązanie organów administracji do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...].04.1969r. i jej uchylenie. Dodał, że lokatorki T. K. i J. A. posługują się decyzjami o przydziale w sprawie cywilnej o zasiedzenie, wydanymi już po kwestionowanej przez A. P. o odmowie wyłączenia budynku spod kwaterunku.
Organ w odpowiedzi na skarg wniósł o jej oddalenie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Skarga podlegała oddaleniu albowiem odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z 28.09.2012r. nie naruszyła prawa. Wbrew twierdzeniom skargi, organy orzekające w sprawie właściwie odczytały żądanie skarżącego zawarte we wniosku, w którym wprost domagał się wydania decyzji orzekającej – jak ujął - "o wyłączeniu spod kwaterunku prywatnej nieruchomości położonej przy ulicy W. O. P. w B.". Obowiązkiem organu była więc kontrola dopuszczalności wydania takiej decyzji w świetle istniejącego porządku prawnego. Organy administracji publicznej mogą bowiem wydawać decyzje jedynie wtedy, gdy znajdują one oparcie w przypisanej im ustawowo kompetencji do władczego rozstrzygnięcia danej sprawy. W niniejszym przypadku, słusznie organ stwierdził, że instytucja publicznej gospodarki lokalami ma wyłącznie walor historyczny. Ustanowiona mocą dekretu z 21.12.1945r. tzw. publiczna gospodarka lokalami, na miasto B. "rozszerzona" z mocą od 10.10.1948r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów o wprowadzeniu publicznej gospodarki lokalami w miastach Białymstoku, Augustowie, Łomży, Grajewie, Kolnie i Jędrzejowie (Dz. U. z 1948r.
Nr 48, poz. 361), ograniczająca prawa właścicieli domów do swobodnego wynajmowania lokali, ostatecznie została wyeliminowana z porządku prawnego na podstawie ustawy z 2.07.1994r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 1994r. Nr 105, poz. 509), mocą której najem nawiązany na podstawie decyzji administracyjnych o przydziale lokalu, stał się najmem umownym zawartym na czas nieoznaczony. Również ustawa z dnia 28.05.1957r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962r. Nr 47, poz. 228) na podstawie której – wedle twierdzeń wniosku – organ miałby teraz orzekać "o wyłączeniu spod kwaterunku prywatnej nieruchomości położonej w B. przy ulicy W. O. P. [...]", przestała obowiązywać z momentem uchylenia jej z dniem 1.08.1974r. przez ustawę z dnia 10.04.1974r. Prawo lokalowe (Dz. U. z 1974r.
Nr 14, poz. 84). Tak więc w dacie złożenia przez skarżącego wniosku, organ nie miał podstawy materialnoprawnej do decyzyjnego wypowiadania się w kwestii objętej wnioskiem, w tym do przeprowadzania postępowania wyjaśniającego metraż domu położonego przy ulicy W. O. P. [...], tj. do badania zaistnienia przesłanki do wyłączenia tego domu "spod kwaterunku" w świetle ustawy z 1957r.
Zastosowany jako podstawa odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przepis art. 61 "a" par. 1 K.p.a. zapobiega wszczynaniu postępowań niedopuszczalnych, które z oczywistych przeszkód natury prawnej, nie powinny się toczyć, przy czym istnienie przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, jest niezależną od braku statusu strony u osoby wnoszącej podanie, przesłanką do odmowy wszczęcia postępowania. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ odmawiając wszczęcia wnioskowanego postępowania, nie zanegował interesu prawnego skarżącego do udziału w nim, ponieważ w ogóle tego interesu nie badał, bo nie mógł skoro oczywiście niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych było wszczynanie postępowania. Odmowa przy tym wszczęcia wnioskowanego postępowania wcale nie zamknęła skarżącemu drogi do inicjowania przeprowadzenia postępowań nadzwyczajnych, zmierzających do oceny ważności decyzji Wydziału Spraw Lokalowych MRN w B. z [...].04.1969r. odmawiającej wyłączenia spod publicznej gospodarki lokalami domu położonego przy ulicy W. O. P. [...] w B., czy decyzji o przydziale lokali w tym domu osobom trzecim.
Prezydent B., do którego złożony został wniosek, nie był jednak organem właściwym do przeprowadzania oceny ważności decyzji swoich poprzedników albowiem nie jest organem nadzoru w rozumieniu art. 157 w związku z art. 17 K.p.a., zaś sposób ujęcia żądania we wniosku nie pozwalał na potraktowanie go jako inicjatywy wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. Wyeliminowanie z porządku prawnego instytucji publicznej gospodarki lokalami nie jest jednak równoznaczne z zamknięciem drogi do oceny ważności decyzji wydanych na podstawie przepisów regulujących tryb i zasady publicznej gospodarki lokalami (vide: między innymi wyrok NSA z dnia 24.11.2005r. sygn. I OSK 71/05)
Kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia w trybie zwykłym postępowania o wyłączenie domu spod publicznej gospodarki lokalami, sąd administracyjny będąc bezwzględnie związanym przedmiotem zaskarżenia, nie może merytorycznie wypowiadać się w kwestii ważności dawnych decyzji o przydziale lokalu czy o odmowie wyłączenia spod publicznej gospodarki lokalami budynku, którego skarżący jest współwłaścicielem, Nie może też wnikać w ocenę prawidłowości przypisania w ewidencji gruntów i budynków poszczególnym podmiotom uprawnień właścicielskich do nieruchomości ani oceniać wpisów w Księdze Wieczystej urządzonej dla nieruchomości. Z tych przyczyn nie może w uzasadnieniu niniejszego wyroku, odnieść się do treści dokumentów, które na rozprawie przedłożyli pełnomocnicy skarżącego, a które nie mają znaczenia dla kontroli zaskarżonego postanowienia, natomiast mogą stanowić materiał dowodowy w innych postępowaniach.
Mając powyższe na uwadze skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).