Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku jest ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i okresowego na rzecz Pana J. K. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pan J. K. wnioskiem z dnia [...].10.2014 roku wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, żywności, gazu, środków czystości i opłaty za energię elektryczną. Wnosił także o przyznanie mu zasiłku okresowego. Burmistrz Miasta Z., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, dwiema decyzjami z dnia [...].11.2014 roku, nr [...] i nr [...] – odmówił Panu J. K. przyznania zasiłku celowego i okresowego. Organ I instancji ustalił, że Pan J. K. ma 61 lat, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie czasowe do [...].10.2014 roku), prowadzi gospodarstwo domowe z bezrobotną żoną. Małżonkowie mają dwoje dorosłych dzieci, które przebywają za granicą. Syn jest w Anglii, zaś córka w Australii. Syn przesyła im miesięcznie 250 złotych – córka nie pomaga finansowo. Małżonkowie utrzymują się z zasiłku stałego (przyznanego mężowi) w wysokości 321,01 złotych, zasiłku okresowego – w wysokości 162,26 złotych i pomocy syna w kwocie 250 złotych – co stanowi łączny dochód 733,27 złotych, w przeliczeniu na osobę – 366,64 zł. Ponadto rodzina otrzymała w miesiącu wrześniu 2014 roku – zasiłek celowy w wysokości 30 złotych i świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych w wysokości 120 złotych.
W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że Pan J. K. i jego żona Pani B. K. w dniu [...].10.2014 roku dokonali aktem notarialnym darowizny swojego mieszkania własnościowego o powierzchni użytkowej 48,70 m2 na rzecz syna J. K. Wartość darowizny określono na sumę 80 000 złotych. Nie ustanowiono prawa dożywocia. Aktualnie małżonkowie zamieszkują w mieszkaniu komunalnym, którego głównym najemcą jest brat Pani B. K. W świetle powyższych ustaleń organ I instancji uznał, że naruszono przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W związku z czym brak jest podstaw z art. 37 i 39 powyższej ustawy do przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego i okresowego, bowiem miał on przezwyciężyć trudności finansowe we własnym zakresie.
Odwołanie od powyższych decyzji wniósł Pan J. K., podnosząc okoliczność swojej choroby, fakt że syn przekazuje mu 250 złotych miesięcznie (po uwzględnieniu opłat czynszowych) oraz że syn obiecał wrócić do kraju celem sprawowania opieki nad rodzicami. Odwołujący podkreślił także, iż zły stan techniczny mieszkania spowodowałby, że jego sprzedaż byłaby nieopłacalna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...].12.2014 roku, nr [...] – utrzymało w mocy obie decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy przytoczył art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W świetle powyższych stwierdzeń organ II instancji dokonał wykładni art. 38 i 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w myśl powołanej zasady pomocniczości a także celów i możliwości pomocy społecznej. Organ uznał, że odmowa przyznania świadczeń w postaci zasiłku celowego i okresowego jest zasadna, bowiem odwołujący się darował aktem notarialnym swoje mieszkanie własnościowe synowi, nie żądając nic w zamian, zaś kwota 250 złotych przekazywana miesięcznie przez syna jest nieadekwatna w stosunku do otrzymanej darowizny, określonej w akcie notarialnym na kwotę 80 000 złotych.
W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której strona pozbywa się swego majątku nie otrzymując nic w zamian – natomiast chce Państwo obciążyć ciężarem jej utrzymania.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł Pan J. K., zarzucając niezgodność jej z prawem, polegającej na błędnym uznaniu przez organ, że nie spełnia skarżący przesłanek do przyznania mu zasiłku celowego i okresowego, bowiem powinien on skorzystać z uprawnienia do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niego obowiązkiem alimentacyjnym. Skarżący podkreślił także, że spełnia kryterium dochodowe, zaś syna bezrobotnego na zasiłku w Anglii nie stać na większą kwotę do przesyłania mu co miesiąc, a darowizna została dokonana po to by syn wrócił do Polski i zaopiekował się nim i żoną.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...].05.2015 roku sprecyzował zarzuty poprzez naruszenie:
- I. przepisów prawa procesowego tj.:
- 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 104 § 1 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na rozstrzygnięciu o prawach skarżącego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w formie jednej decyzji, w sytuacji gdy organ I instancji wydal dwa odrębne rozstrzygnięcia,
- 2) art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 107 ust. 3 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującą odmową przyznania na rzecz skarżącego świadczeń z opieki społecznej, bez wymaganego przepisami wykazania uznania administracyjnego,
- 3) art. 8, 9 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania administracyjnego z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania uczestników do organów administracji, brakiem informowania stron o ich prawach i obowiązkach, a także dokonanie przez organy dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
- 4) art. 10 k.p.a., poprzez niezawiadomienie skarżącego o jego prawie do zapoznania się z aktami sprawy, przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy,
- 5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., wydanych z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. ustawy z dni 12 marca 2004r. o pomocy społecznej,
- II. przepisów prawa materialnego tj.:
- 1) art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania skarżącemu zasiłku okresowego, poprzedzoną dowolną oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
- 2) art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania skarżącemu zasiłku okresowego, poprzedzoną dowolną oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
- 3) art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania świadczeń, pomimo spełnienia przez skarżącego wymagań formalnych (dochodowych) do uzyskania zasiłków.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje
Skarga podlega oddaleniu, albowiem kontrolowana decyzja nie jest dotknięta wadami podniesionymi w skardze, jak również w jej sprecyzowaniu przez pełnomocnika z urzędu – a także innymi wadami, które sąd administracyjny jest obowiązany uwzględnić z urzędu, jako nie związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30.08.2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.).
W konkretnej sprawie organy administracji państwowej w uzasadnieniu decyzji przywołały art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj. Dz. U. Nr 182 z 2013 r. ze zm.) który stanowi, że "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości".
W świetle przesłanek zawartych w powyższym przepisie na podkreślenie zasługuje sformułowanie, że pomoc społeczna przysługuje, tylko osobom, które nie są w stanie pokonać trudności życiowych przy wykorzystywaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. W niniejszej sprawie skarżący nie spełnia kryteriów zawartych w wyżej wymienionym przepisie, bowiem wraz z małżonką, poprzez darowiznę mieszkania na rzecz syna, którego wartość w akcie notarialnym określono na 80 000 złotych, świadomie pozbawił się możliwości wykorzystania własnych zasobów na polepszenie swojej sytuacji życiowej i finansowej. Pan J. K. był dotychczas stałym beneficjentem pomocy społecznej. Otrzymywał zasiłek stały, zasiłki okresowe i celowe. Wyzbywając się możliwości poprawy swojej sytuacji, poprzez darowiznę mieszkania – chce nadal korzystać z pomocy społecznej. Żądanie to nie znajduje oparcia w przepisach prawa, a przyznanie powyższych świadczeń byłoby obejściem prawa.
Należy zaznaczyć, że na pomoc społeczną, udzieloną z budżetu Państwa, składają się wszyscy obywatele. Dlatego tez organy winny zachować wyjątkową dokładność i wnikliwość przy przyznawaniu tejże pomocy – co w konkretnej sprawie organy I i II instancji uczyniły.
Zarzut strony skarżącej, iż spełnia on kryterium dochodowe, a więc winien on uzyskać pomoc w postaci zasiłku celowego i okresowego – jest nie zasadny, stosownie bowiem art. 38 i 39 ustawy o pomocy społecznej, oprócz kryterium dochodowości, ściśle związane jest ze stosowaniem przesłanek z art. 2 ust. 1 tejże ustawy z przyczyn wskazanych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu.
Ponadto twierdzenie skarżącego, że przekazanie umową darowizny mieszkania na rzecz syna nastąpiło "za opiekę" – nie znajduje potwierdzenia, ponieważ w akcie notarialnym (k. 48 – akt administracyjnych) brak jest jakichkolwiek zapisów o dożywociu czy też innych świadczeniach na rzecz darczyńców. Jeżeli rzeczywiście była taka intencja skarżącego i jego żony – to mają prawo dochodzenia alimentów od obdarowanego syna, bowiem, jak słusznie zauważa organ, kwota 250 złotych jest nieadekwatna do sumy określonej jako wartość mieszkania. Sąd nie podzielił także zarzutu naruszenia przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., dlatego, że w sytuacji gdy organ odwoławczy rozstrzygał w sprawach tych samych stron, na gruncie tego samego stanu faktycznego i prawnego (bowiem te same kryteria zadecydowały o odmowie przyznania zasiłku celowego i okresowego) – to mając na uwadze zasadę szybkości postępowania należy w konkretnej sprawie uznać, że organ był władny do jednoczesnego rozpoznania dwóch zaskarżonych decyzji jednocześnie.
Ponadto nie miało to wpływu na wynik zaskarżonej decyzji. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów art. 7, 8, 9, 80 i 107 ust. 3 k.p.a. Przeciwnie – organy administracji państwowej wykazały staranność i wnikliwość przy ocenie stanu faktycznego i prawnego w sprawie.
Nie znajduje także uzasadnienie naruszenia art. 10 k.p.a., bowiem organ odwoławczy nie dopuszczał żadnych nowych dowodów, organ I instancji uczynił to pismem z dnia [...].10.2014 roku (k. 66 akt administracyjnych).
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Dlatego też skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2002 r. poz. 270 ze zm.).
O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490, j.t.).