Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 132/20

Uzasadnienie

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności:

Starosta B. decyzją z dnia [...] listopada 2019r., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 2018 r., złożonego przez: 1) L. C.;

1. 2) B.T.;
2. 3) A. Ł.;
3. 4) A. M., 5) H. W.;
4. 6) A. D.;
5. 7) K. R.;
6. 8) R. T.;
7. 9) K. B.;
8. 10) B. A.;
9. 11) I. Ś.;
10. 12) J. P.;
11. 13) H. J.;
12. 14) H. C.;
13. 15) M. P. i 16) K. M., na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53, powoływanej dalej w skrócie: "ustawą zmieniającą") przekazał nieodpłatnie na rzecz wnioskodawców, prawo własności do nieruchomości oznaczonych nr geod. [...]o pow. 0,0743 ha i [...] o pow. 0,0360 ha, położonych we wsi K., gmina B., w następujący sposób:

1. 1) L. C.- udział 6/90;
2. 2) B. T.- udział 6/90;
3. 3) A. Ł. - udział 6/90;
4. 4) A. M.- udział 9/90;
5. 5) H. W.- udział 18/90;
6. 6) A. D.- udział 1/90;
7. 7) K. R.- udział 1/90;
8. 8) R. T.- udział 1/90;
9. 9) K. B.- udział 1/90;
10. 10) B. A.- udział 1/90;
11. 11) I. Ś.- udział 9/90;
12. 12) J. P.- udział 9/90,
13. 13) H. J. - udział 6/90;
14. 14) H. C.- udział 9/90;
15. 15) M. P.- udział 6/90;
16. 16) K. M.- udział 1/90.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ w pierwszej kolejności ustali, że Naczelnik Powiatu w B. wydał Akt Własności Ziemi Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1974 r. na rzecz W. B., który dotyczył między innymi działki nr [...] zabudowanej położonej na terenie wsi K., gm. B. Następnie Naczelnik Gminy w B. decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r. orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 6,745 ha w tym między innymi przejęto grunty zabudowane stanowiące działkę nr [...]. Na mocy powyższej decyzji wyłączone zostały z przejęcia na rzecz Państwa z gospodarstwa rolnego budynki: dom i chlew stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności znajdujący się na wyżej wymienionej działce. Decyzją Urzędu Wojewódzkiego w B. Nr [...] z dnia [...] lutego 1991 r. stwierdzono nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów - obręb K. jako działka nr [...].

Podstawą stwierdzenia własności na rzecz Gminy B. była karta inwentaryzacyjna, w której wykazany jako dożywotni użytkownik przedmiotowej działki był W. B. W dalszej kolejności, jak ustalił organ, Wójt Gminy B. decyzją znak [...] z dnia [...] maja 2010r. zatwierdził podział działki o nr geod. [...] o pow. 0,30 ha położonej w obrębie wsi K., gmina B. na działki: nr [...] o pow. 0,1134 ha i nr [...] o pow. 0,1906 ha. Następnie wskutek decyzji Wójta Gminy B. znak [...] z dnia [...] stycznia 2018r. zatwierdzono m.in. podział działki oznaczonej nr geod. [...] o pow. 0,1108 ha położonej w obrębie wsi K., gmina B. na działki: nr [...] o pow. 0,0026 ha i nr [...] o pow. 0,1108 ha. Działka oznaczona nr geod. [...] - decyzją Nr [...] z dnia [...].09.2018 r. została w dalszej kolejności podzielona na działki: nr [...]o pow. 0,0743 ha i nr [...] o pow. 0,0360 ha.

Organ I instancji ustalił również, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 1979 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w B. I Wydział Cywilny stwierdził, że spadku po W. B. zmarłym [...] marca 1979r. na podstawie ustawy nabyli: (-) żona A. B. w 7/28 (siedem dwudziestej ósmej) części, (-) syn P. B. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części, (-) córka A. P. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części, (-) córka J. M. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części; (-) syn W. B. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części; (-) syn J. B. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części, syn M. B. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części, syn R. B. w 3/28 (trzech dwudziestej ósmej) części.

W toku postępowania przed organem I instancji ustalono również, że aktem notarialnym Rep A Nr [...] z dnia [...] maja 1980r. została zawarta umowa sprzedaży warunkowej, w której A. vel O. B., A. P., M. B., W. B., P. B., J. B., R. B., J. M. sprzedadzą Wł. P. budynki mieszkalno-gospodarcze, znajdujące się na działce, położonej we wsi K., gmina B., pod warunkiem, że Naczelnik Gminy w B. nie skorzysta z prawa pierwokupu w/w budynków. Aktem Notarialnym Rep A Nr [...] z dnia [...] lutego 1981 r. zawarto umowę przeniesienia własności (umowę sprzedaży) budynków mieszkalno-gospodarczych na rzecz W. P. Postanowieniem z dnia [...] lutego 1981 r. Państwowe Biuro Notarialne w B., po rozpoznaniu wniosku W. P. o założenie księgi wieczystej dla budynków mieszkalno-gospodarczych położonych we wsi K., gminie B., założyło księgę wieczystą nr [...] dla w/w budynków.

Na podstawie zaś postanowienia Sądu Rejonowego w B. I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...] tycznia 2019 r., organ I instancji ustalił, że spadek spadku po W. P. s. P., zmarłym [...] kwietnia 2018 r. spadek nabyli:

1. - B. T. w 6/90 części,
2. - L. C. w 6/90 części,
3. - A. Ł. w 6/90 części,
4. - H. W. w 18/90 części,
5. - A. M. w 9/90 części,
6. - H. C. w 9/90 części,
7. - H. J. w 6/90 części,
8. - M. P. w 6/90 części,
9. - R.T. w 1/90 części,
10. - B. A. w 1/90 części,
11. - A. D. w 1/90 części,
12. - K. R. w 1/90 części,
13. - K. M. w 1/90 części,
14. - K. B. w 1/90 części,
15. - J. P. w 9/90 części,
16. - I. Ś. w 9/90 części.

W oparciu o powyższe postanowienie, organ I instancji ustalił, że na dzień złożenia wniosku tj. [...] września 2019r. osobami uprawnionymi do zabudowań stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności są ww. osoby. W konsekwencji też stwierdził, iż przesłanka wynikająca z art. 6 ustawy zmieniającej została przez wnioskodawców spełniona.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina B. zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, wskazując, że wnioskodawcy nie są spadkobiercami rolnika, który przekazał gospodarstwo Państwu przed 1 stycznia 1983 r., a ponadto na działce nr [...] brak było budynków zarówno w chwili złożenia wniosku, jak i wydawania decyzji. Na tej podstawie Gmina wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie decyzji i wydanie decyzji odmownej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z [...] grudnia 2019r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej działki nr [...] i odmówiło nieodpłatnego przyznania działki nr [...] na współwłasność: B. T., A. Ł., A. M., H. W., K. R., R. T., K. B., B. A., I. Ś., J. P., H. J., H. C., M. P., K. M., L. C., jako współwłaścicieli budynków znajdujących się na gruncie, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, położonych we wsi K., gmina B. (pkt 1), a w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy (pkt 2).

Uzasadniając rozstrzygnięcie w zakresie uchylenia decyzji organu I instancji, Kolegium wyjaśniło, że niezbędną przesłanką do zastosowania normy art. 6 ww. ustawy jest, aby w dacie orzekania na działce, której dotyczy wniosek, znajdował się choć jeden budynek, bez względu na jego stan techniczny. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest zaś, że działka nr [...] jest niezabudowana, a tym samym nie może być ona przekazana w trybie art. 6 ustawy.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła L. C. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik uczestników postępowania: B. T., A. Ł., A. M., H. W., K. R., R. T., K. B., B. A., I. Ś., J. P., H. J., H. C., M. P., K. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. 1) naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszystkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz odstąpienie od rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i pominięcie przy wydawaniu decyzji dowodu z oględzin dokonanych na nieruchomościach będących przedmiotem niniejszego postępowania, które miały miejsce w dniu [...] października 2019 r., w trakcie których ujawniono, że na działce oznaczonej numerem geodezyjnym [...] znajduje się studnia, będąca jedynym źródłem zaopatrzenia w wodę działki oznaczonej numerem [...], na której znajduje się budynek mieszkalny, tym samym przyjąć należało, że nieruchomości oznaczone nr [...]oraz [...] przed ich podziałem, który nastąpił w dniu [...] września 2018 r., były jedną zwartą całością stanowiącą skład gospodarstwa rolnego, które zostało przekazane państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., jak również pominięcie faktu, iż nieruchomość oznaczona numerem geodezyjnym [...] jest działką niezbędną do korzystania z nieruchomości oznaczonej numerem [...]poprzez istniejące tam jedyne źródło dostępu do wody dla działki nr [...]jak również istniejącą na działce nr [...] jedyną drogą dojazdową do nieruchomości i zabudowań usytuowanych na działce ner [...];
2. 2) naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na treść wydanej decyzji a mianowicie art. 7 k.p.a., oraz art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez Organ wszystkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz odstąpienie od rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie w szczególności okoliczności towarzyszących decyzji wydanej przez wójta Gminy B. w dniu [...] września 2018 r., (nr: [...]), na podstawie której dokonano podziału działki nr [...] na działki o numerach [...]oraz [...], która to decyzja została wydana z naruszeniem prawa z uwagi na fakt, iż wójt Gminy B. nie poinformował o zamiarze dokonania podziału nieruchomość następców prawnych właściciela budynków mieszkalno- gospodarczych położonych na niniejszej nieruchomości, pomimo faktu, iż do Urzędu Gminy w dniu [...] sierpnia 2018 r., a więc przed wydaniem decyzji -zatwierdzającej przedmiotowy podział, wpłynęło pismo L. C. informujące o śmierci W. P. oraz o prowadzonym po nim postępowaniu spadkowym wraz z wnioskiem o wstrzymanie się z podejmowaniem jakichkolwiek decyzji dotyczących nieruchomości oznaczonej numer [...] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania spadkowego;
3. 3) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 6 ustawy poprzez jego niezastosowanie względem nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] i bezzasadne przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość jako działka niezabudowana nie może zostać nieodpłatnie przyznana na współwłasność wnioskodawczyni L. C. oraz uczestników postępowania B. T., A. Ł., A. M., H. W., K. R., R. T., K. B., B. A., I. Ś., J. P., H. J., H. C., M. P., K. M. jako współwłaścicielom budynków znajdujących się na gruncie a wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, w sytuacji gdy przedmiotowa nieruchomość oznaczona numerem [...] wraz z nieruchomością przyległą [...]do dnia [...] września 2018 r., stanowiła część składową działki zagrodowej zabudowanej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz państwa w trybie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., zaś usytuowana na działce [...] budowla w postaci murowanej studni wskazuje bezpośrednio, że wraz z działką oznaczoną numerem [...], na której znajduje się budynek mieszkalny i budynki gospodarcze, stanowiły część składową działki zagrodowej zabudowanej;
4. 4) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonej decyzji, skutkujący naruszeniem interesu prawnego skarżących, polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż działka nr [...] nie może zostać przekazana na własność współwłaścicielom budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności w trybie art. 6 ustawy z uwagi na fakt, iż przedmiotowa nieruchomość jest niezabudowana, w sytuacji, gdy do [...] września 2018 r., działka oznaczona numerem geodezyjnym [...] wraz z działką oznaczoną numerem geodezyjnym [...]stanowiły jedną, zwartą działkę zagrodową zabudowaną wchodzącą w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., o czym świadczy przede wszystkim fakt, iż na nieruchomości oznaczonej numerem [...] znajduje się studnia będąca jedynym źródłem zaopatrzenia w wodę.

Powołując się na powyższe zarzuty skarżącą wniosła o uchylenie skarżonej decyzji w zakresie w jakim Kolegium odmówił nieodpłatnego przyznania działki nr [...] na współwłasność B. T., A. Ł., A. M., H. W., K. R., R. T., K. B., B. A., I. Ś., J. P., H. J., H. C., M. P., K. M., L. C., jako współwłaścicieli budynków znajdujących się na gruncie, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, położonych we wsi K. gmina B. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II Instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje

Skarga jest zasadna i odniosła zamierzony skutek, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem nie dokonuje własnych ustaleń w sprawie (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), lecz orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa zatem na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku.

Tymczasem, w ocenie sądu, zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak i Starosta B. nie wyjaśnili w dostateczny sposób stanu faktycznego sprawy oraz wbrew przepisom art. 77 §1 i 80 k.p.a. nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy i uzasadniało uchylenie obu rozstrzygnięć. Dostrzeżone przez sąd uchybienia związane są z nieprawidłowym ustaleniem w kontrolowanej sprawie - kręgu współwłaścicieli uprawnionych, na podstawie art. 6 ustawy zmieniającej, do nieodpłatnego przyznania własności działek gruntu o nr geod. [...]i [...].

Analiza akt, przedstawionych przez organy administracyjne wskazuje, że z wnioskiem o przeniesienie prawa własności nieruchomości oznaczonych nr geod. [...]i [...], stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, położonych we wsi K., gmina B., wystąpili: 1) L. C.;

1. 2) B. T.;
2. 3) A. Ł.;
3. 4) A. M., 5) H. W.;
4. 6) A. D.;
5. 7) K. R.;
6. 8) R. T.;
7. 9) K. B.;
8. 10) B. A.;
9. 11) I. Ś.;
10. 12) J. P.;
11. 13) H. J.;
12. 14) H. C.;
13. 15) M. P. s. i 16) K. M.. Wszystkie wymienione wyżej osoby, jak wynika z dołączonego do akt administracyjnych - postanowienia Sądu Rejonowego w B. I Wydziału Cywilnego z dnia [...] stycznia 2019r. sygn. akt [...], są spadkobiercami po W. P., a więc podmiotami uprawnionymi do wystąpienia z roszczeniem o jakim mowa w art. 6 ustawy zmieniającej.

Tymczasem, jak wynika z sentencji organu I instancji, prawo współwłasności w działkach oznaczonych nr geod. [...]i [...], zostało przyznane m.in. na rzecz K. M., pomimo, że z wnioskiem wystąpiła K. M. (k. 13 akt administracyjnych). Powyższe uchybienie w zakresie skierowania decyzji do nieistniejącej osoby nie tylko nie zostało zweryfikowane przez organ II instancji, ale i przez niego powielone.

Ponadto z pkt 1 sentencji decyzji organu II instancji wynika, że odmówiono nieodpłatnego przyznania działki o nr [...] na współwłasność m.in. A. Ł. Tymczasem, ani z wniosku wszczynającego postępowanie, ani dołączonego do niego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, nie wynika aby taka osoba rzeczywiście z wnioskiem wystąpiła. W ocenie sądu rzeczywistym wnioskodawcą może być jest A. Ł., a nie A. Ł., tym niemniej wątpliwości w tym zakresie nie rozwiewa fakt, iż wszystkie pisma w postępowaniu organu I instancji były kierowane do A. Ł., a ponadto z treści samej skargi wynika, że to A. Ł., a nie A. Ł. i jest uczestnikiem postępowania.

Powyższe uchybienia w zakresie nieprawidłowego ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych na podstawie art. 6 ustawy do stwierdzenia na ich rzecz prawa własności nieruchomości oznaczonych nr geod. [...]i [...], uniemożliwiły sądowi dokonanie merytorycznej oceny zarzutów skargi, albowiem ocena taka byłaby równoznaczna z zastąpieniem przez sąd jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, której działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, o czym już była mowa na wstępie. Na wyłączną kompetencję sądów administracyjnych do dokonywania oceny legalności zaskarżanych decyzji niejednokrotnie wskazywał już Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w wyroku z dnia 13 lutego 2007r. sygn. akt II OSK 12/06, wyroku z dnia 20 grudnia 2006r. sygn. akt I FSK 259/06 (CBOSA).

Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny prawidłowo ustalić krąg osób będących stronami wszczętego postępowania, mając na względzie w szczególności dołączony do akt administracyjnych odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. P. z dnia [...] stycznia 2019r.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 poz. 1800). Na koszty te składają się wpis sądowy w kwocie 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 480 zł oraz opłata skarbowa – 17 zł.