Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. pełnomocnik R. B. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – tj. niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – H. B. We wniosku wskazał, że z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że wymaga ona stałej opieki innej osoby, którą sprawuje wnioskodawca, pomagając jej w codziennym funkcjonowaniu. Do wniosku załączono m.in. oświadczenie, z którego wynika, że osoba niepełnosprawna ma trzy córki będące rencistkami oraz jednego syna (wnioskodawcę), który jest bezrobotny; jedna z córek mieszka w W. (Austria), jedna w Ł. i jedna w S. Z załączonego do wniosku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności H. B. wynika, że istnieje on od [...] marca 2018 r.
Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił R. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką H. B. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że niepełnosprawność H. B. powstała po 25 roku jej życia, w związku z czym w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018, poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Mimo zaś stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności ww. przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (tj. wyrok z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie K 38/13), organ wskazał, że do chwili wejścia w życie nowych przepisów, nie ma odpowiedniej regulacji prawnej do przyznania wnioskodawcy żądanego przez niego prawa.
Ponadto organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy, a sprawowaną opieką, bowiem wnioskodawca pomimo 47 lat, posiada jedynie 5-letni staż pracy. Zdaniem organu nie jest on powiązany z niepełnosprawnością matki wnioskodawcy, która istnieje od 69 roku jej życia, a w stopniu znacznym od [...] marca 2018 r. W ocenie organu również zakres sprawowanej opieki nie wyklucza w sposób oczywisty możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. Jak ustalił organ na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] października 2019 r., H. B. pomimo swojej niepełnosprawności i poruszania się przy pomocy laski, jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby, zaś zakres sparowanej przez wnioskodawcę opieki polega na pracach w gospodarstwie domowym oraz załatwianiu spraw związanych z opieką lekarską. Z kolei czynności związane z higieną niepełnosprawnej wykonuje siostrzenica. Organ uznał zatem, że czynności wykonywane przez wnioskodawcę, można wykonywać również pozostając w zatrudnieniu.
Wskutek rozpatrzenia odwołania R. B. od ww. decyzji., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało ją w mocy, podzielając ustalenia organu I instancji odnoszące się do braku spełnienia w sprawie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia powiązanej z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką wnioskodawcy, wskazując przy tym m.in., że niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje od marca 2018 r., podczas gdy wnioskodawca od maja do sierpnia 2018 r. był związany umową o dzieło, zaś zakres pomocy wnioskodawcy nie wyklucza podjęcia przez niego pracy. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że zakres samodzielności podopiecznej oraz pomoc siostrzenicy, nie uniemożliwią wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nawiązując z kolei do powołanego przez organ I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ odwoławczy wskazał, że nie zmienia on sytuacji prawnej strony, bowiem organy mają obowiązek zbadania spełnienia warunków określonych w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną.
Skargę na ww. decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku R. B., zarzucając w niej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie R. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
W dniu 15 kwietnia 2020 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącego o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, do którego przychylił się organ w piśmie z dnia 20 kwietnia 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego. Akceptując i podzielając w całości argumentację organu odwoławczego, Sąd uznał że ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa materialnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.śr., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący należy do kręgu podmiotów, o których mowa wyżej, albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na nim jako zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem matki. Poza sporem pozostaje również fakt, że skarżący nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znaczymy stopniu niepełnosprawności. Natomiast jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] września 2019 r., matka skarżącego została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] marca 2018 r. W powyższym orzeczeniu wskazano również, że niepełnosprawność istnieje od 69- go roku życia. Orzeczenie wydano do [...] września 2020 r.
Sąd podziela przy tym stanowisko Kolegium, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b u.ś. r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ odwoławczy słusznie zatem zweryfikował błędne stanowisko organu I instancji uznające za podstawę negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie, zaistnienie przesłanki uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia wskazanej w art. 17 ust. 1 b w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Powyższe okoliczności nie budzą zastrzeżeń stron, w tym samego skarżącego, znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy i jako takie odpowiadają prawu.
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się natomiast wokół oceny spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie organu odwoławczego skarżącemu nie można przyznać wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
Sąd ocenę tę w pełni podziela i przyjmuje za własną.
Przede wszystkim podkreślić należy, że celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.
W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnacje z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Trafnie zatem podnosi Kolegium, że omawiany przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bądź wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z wykonywanej pracy. W tym miejscu podkreślić należy, że sposób sprawowania opieki nie został w u.ś.r. określony i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej rezygnacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Według NSA "określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, Lex 2240790).
A zatem, wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie więc spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Omawiana opieka musi więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18).
Tymczasem ustalony na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności wywiadu środowiskowego stan faktyczny wskazuje, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Opieka, którą deklaruje skarżący (sprzątanie, gotowanie, wykupowanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich) nie musi być sprawowana w sposób ciągły, zwłaszcza, że w pomocy osobie niepełnosprawnej wspiera go również siostrzenica poprzez wykonywanie zabiegów higienicznych.
Nadto matka skarżącego posiada w banku stałe zlecenie na przelewy mieszkaniowe i sama telefonicznie informuje o zmianie kwot rachunków. Dodatkowo podczas wywiadu środowiskowego podała, że chce jak najdłużej być samodzielna. Powyższe dowodzi, że matka skarżącego nie wymaga ciągłej gotowości ze strony skarżącego w niesieniu jej pomocy w codziennych czynnościach, które jest ona w stanie wykonywać samodzielnie (np. przygotować posiłek i samodzielnie go spożyć, skorzystać z toalety czy też przyjąć leki). Organy trafnie zatem oceniły, że zarówno potrzeby matki skarżącego jak i charakter opieki sprawowanej przez skarżącego są niewystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Końcowo podnieść należy za organem odwoławczym, że pomimo wieku aktywności zawodowej (47 lat), skarżący łącznie pozostawał w zatrudnieniu jedynie przez okres ok 5 lat. Jego matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od marca 2018 r. i w tym okresie skarżący incydentalnie podejmował krótkotrwałe zatrudnienie, ostatni raz w maju 2018 r. pracując trzy miesiące. Jak wynika przy tym z akt sprawy (wydruków z rejestru PUP w S.) jest on osobą bezrobotną od wielu lat - przynajmniej od 1992 r. - nie przejawiającą aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia. Bierność skarżącego w znalezieniu zatrudnienia nie może być w tym przypadku wiązana z koniecznością zapewnienia opieki osobie jej wymagającej, której niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje dopiero od 2018 r. Byłoby to sprzeczne z celem przyznania tej formy pomocy, która dedykowana jest osobom rzeczywiście nie mogącym podjąć zatrudnienia, które w sposób ciągły sprawują opieką nad osobami niepełnosprawnym. Taka zaś sytuacja, o czym była już mowa wyżej, w niniejszej sprawie nie zaistniała.
Odnosząc się zatem do powyższego uznać należy, że pomimo spełnienia przez skarżącego warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać mu przyznane, gdyż na podstawie faktów ustalonych w sprawie nie ziściła się inna przesłanka, od której spełnienia warunkowane jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z wyżej przedstawionych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne.
W związku z powyższym, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 1320), o czym orzeczono jak w sentencji.
Sprawa niniejsza została rozpoznana przez tut. Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, wedle którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.