Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 r. H. P. i K. P. zwrócili się o wszczęcie postępowania w sprawie wycinki dwóch drzew rosnących na granicy działek oznaczonych nr geodezyjnymi [...], położonych w obrębie G.. Wnioskodawcy wskazali, że wycinki dokonał w dniu [...] sierpnia 2018 r. M. P. Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Burmistrz G. wymierzył M. P. administracyjną karę pieniężną w wysokości 2.649,50 zł za usunięcie dwóch drzew gatunku jesion wyniosły (Fraxinus Excelsior), rosnących na granicy działek oznaczonych nr geod. [...] obręb G., bez zgody właścicieli obu nieruchomości, tj. H. P. oraz A. i W. J. W podstawie prawnej organ wskazał m.in. art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r. poz. 1614 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r. poz. 1330).
W ocenie organu I instancji analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że usunięcia drzew gatunku jesion wyniosły rosnących na granicy ww. nieruchomości bez wymaganego zezwolenia i zgody właścicieli dokonał M. P. to on jest winien bezprawnego usunięcia drzew.
Po rozpatrzeniu odwołania M. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza G. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 88 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie przyrody. Wskazał też, że przepis art. 89 tej ustawy reguluje kwestię ustalania wysokości kary, przewidując ją, co do zasady, w wysokości dwukrotności opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu.
Kolegium podniosło, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odpowiedzialność administracyjna za bezprawne wycięcie lub zniszczenie drzew nie jest uzależniona od winy ukaranego. Została ona zobiektywizowana; jej ustalenie wymaga wykazania, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem konkretnej osoby a zniszczeniem drzew lub krzewów. Zachowanie to przejawiać się może w każdej formie (działanie i zaniechanie). Działanie określonego podmiotu może przybierać różne formy. Może to być osobiste dokonanie usunięcia lub zniszczenia drzew, zlecenie tego innemu podmiotowi bądź wyrażenie zgody na takie zachowania. Odpowiedzialnym będzie zatem ten tylko posiadacz nieruchomości, który świadomy był skutków określonych działań własnych bądź cudzych mających na celu usunięcie drzew bez wymaganego prawem zezwolenia i skutki te akceptował Innym niż posiadacz nieruchomości podmiotem ponoszącym karę za usunięcie lub zniszczenie drzewa może być każdy, kto dopuścił się zakazanych prawem zachowań.
Organ odwoławczy stwierdził, że bezsporne jest, iż w dniu [...] sierpnia 2018 r. M. P. dokonał wycinki dwóch drzew gatunku jesion wyniosły, rosnących na granicy działek, oznaczonych nr geod. [...], obręb G. Fakt dokonania wycinki przedmiotowych drzew za zgodą H. P., potwierdził Skarżący w toku prowadzonego postępowania (protokół oględzin z dnia [...] kwietnia 2019 r.; protokół przesłuchania M. P. z dnia [...] maja 2019 r.).
Kolegium zwróciło jednak uwagę na sprzeczności w zeznaniach H. P., która w protokole z oględzin z dnia [...] kwietnia 2019 r. stwierdziła, że "Być może wyraziłam zgodę na wycięcie, drzew, które stoją na granicy działek oznaczonych nr geodezyjnym [...], ale nie jestem pewna", natomiast podczas przesłuchania w dniu [...] maja 2019 r. zeznała, iż, nie wyraziła zgody na wycięcie tych dwóch drzew.
We wcześniejszej decyzji wydanej w tej sprawie w dniu [...] sierpnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązało organ I instancji do wyjaśnienia tych sprzeczności w zeznaniach H. P., uznając, że wyjaśnienie tej kwestii jest kluczowe w sprawie, albowiem da podstawę do uznania, kto ponosi odpowiedzialność administracyjną za bezprawne wycięcie drzew.
W ocenie Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2019 r. Burmistrz, zgodnie z zaleceniami zawartymi w ww. decyzji kasacyjnej odniósł się w sposób merytoryczny i wyczerpujący do kwestii sprzeczności w zeznaniach H. P., dot. wyrażenia zgody na wycinkę ww. drzew. Kolegium podzieliło sposób rozumowania oraz argumentacje organu I instancji, iż skoro H. P. znana była procedura uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew, (ponieważ wcześniej występowała o taką zgodę), to z uwagi na konsekwencje związane z brakiem takiego zezwolenia, mało wiarygodnym jest aby taka zgodę wyraziła. Za taki sposobem rozumowania przemawia również fakt (co słusznie zauważył organ), iż H. P. złożyła do organów ścigania (tj. Komendy Powiatowej Policji w M.) zawiadomienie o wycięciu i kradzieży drzew przez M. P. To, że Sąd Rejonowy w G. uniewinnił skarżącego od zarzucanego mu czynu kradzieży drewna, nie oznacza tym samym zwolnienia z odpowiedzialności administracyjnej za usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia i bez zgody właścicieli nieruchomości.
Ponadto drzewa rosnące przy granicy nieruchomości stanowią współwłasność właścicieli nieruchomości, oznaczonej nr geod.: [...] i [...]. Dlatego też zgoda na usuniecie drzew powinna być udzielona przez wszystkich współwłaścicieli.
W ocenie Kolegium z analizy materiału dowodowego wynika, iż skarżący bez wymaganego zezwolenia i zgody właścicieli przedmiotowych nieruchomości dokonał usunięcia drzew gatunku jesion. Brak wiedzy, lub niepełna wiedza dotycząca uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew nie zwalnia przy tym skarżącego z odpowiedzialności za ich usuwanie z granicy nieruchomości, do których nie posiadał tytułu prawnego. Podnoszona przez Skarżącego okoliczność, iż planowana rozbudowa budynku mieszkalnego przez H. P. wymagała wycinki przedmiotowych, nie daje w ocenie organu żadnych podstaw do stwierdzenia, iż taką zgodę na wycinkę drzew wyżej wymieniona wyraziła.
W ocenie Kolegium w okolicznościach niniejszej sprawy istniały podstawy do obarczenia skarżącego odpowiedzialnością za usunięcie drzew bez zezwolenia.
Zdaniem organu odwoławczego prawidłowo określono obwody pni usuniętych drzew. Również wysokość kary administracyjnej została wyliczona zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Dla drzewa gatunku jesion wynosi 25 zł za 1 cm przy obwodzie pnia do 100 cm drzewa mierzonego na wysokości 130 cm oraz 30 zł za 1 cm przy obwodzie pnia od 101 cm drzewa mierzonego na wysokości 130 cm. Z uwagi na fakt, iż nieznane były obwody drzew na wysokości 130 cm, lecz 5 cm, to zgodnie z art. 89 ust. 4 ustawy, w przypadku trudności z ustaleniem obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustalono, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się M. P. W skardze złożonej do tut. Sądu zarzucił naruszenie art. 77 § 2 k.p.a., poprzez błędne ustalenie, że nie miał na wycięcie drzew zgody posiadacza nieruchomości H. P., podczas gdy: 1. H. P. przyznała przed sądem, że mogła wyrazić zgodę na wycinkę, 2. H. P. zaraz po usunięciu drzew rozpoczęła budowę budynku, która kolidowałaby z ww. drzewami, gdyby dalej rosły w tym miejscu, co świadczy o tym, że prosiła ona o usunięcie ich, 3. H. P. nie wystąpiła o pozwolenie na usunięcie drzew, natomiast jako jedyna skorzystała na ich usunięciu, 4. Sąd Rejonowy w G. uniewinnił M. P. od zarzucanego czynu. Poza tym w ocenie skarżącego doszło do naruszenia art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nałożenie kary administracyjnej na jego osobę. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji.
Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik tej sprawy.
Regulacja dotycząca kar pieniężnych za usunięcie drzewa bez zezwolenia znajduje się w art. 88 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 88 ust. 1 i 2 tej ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: 1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;
- 2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;
- 3) zniszczenie drzewa lub krzewu;
- 4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;
- 5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;
- 6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust.
- 8. Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
W analizowanym przypadku kara administracyjna została nałożona na skarżącego na podstawie art. 88 ust. 2 ustawy, jako inny podmiot, za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości. W takim zaś przypadku podstawową okolicznością wymagającą ustalenia jest brak wyrażenia zgody przez posiadacza nieruchomości na wycięcie drzew.
Organy stanęły na stanowisku, że materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że skarżący bez wymaganego zezwolenia i zgody właścicieli nieruchomości oznaczonych nr geod.: [...] i [...] dokonał usunięcia drzew gatunku jesion rosnących na granicy tych działek. Ocena tego materiału nie jest jednak tak oczywista, jak zdaje się to wynikać z decyzji wydanych w obu instancjach. Wprawdzie kwestia zgody właściciela nieruchomości o nr [...] była badana przez organy i po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz zawarł w decyzji z dnia [...] października 2019 r. wyjaśnienia odnoszące się do zidentyfikowanych wcześniej przez Kolegium w decyzji kasacyjnej rozbieżności w wyjaśnieniach pani H. P., jednak w okolicznościach rozpatrywanego przypadku wymienione przez organy powody wskazujące dlaczego niewiarygodne są twierdzenia skarżącego nie pozwalają na jednoznaczne rozstrzygnięcie tej kwestii.
Z analizy przeprowadzonej przez organy wynika, że: (a) H. P. znana była procedura uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew, (ponieważ wcześniej występowała o taką zgodę) - z uwagi na konsekwencje związane z brakiem takiego zezwolenia organy za mało wiarygodne uznały aby taka zgodę wyraziła; (b) H. P. złożyła do organów ścigania zawiadomienie o wycięciu i kradzieży drzew przez M. P.; (c) w decyzji pierwszoinstancyjnej poddano analizie fakt uzyskania korzyści przez H. P. wynikających z usunięcia drzew i umożliwienia przez to rozbudowy budynku na jej posesji – w tym zakresie organ zauważył, że jako właściciel działki o nr [...] H. P. mogła zwrócić się z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew, a w związku z tym, że nie było ono związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (tylko z przebudową ogrodzenia, czy też budynku), nie byłoby w ogóle konieczności uzyskania takiego zezwolenia i naliczania opłaty za usunięcie drzew; (d) drzewa rosnące przy granicy nieruchomości stanowią współwłasność właścicieli nieruchomości, oznaczonej nr geod.: [...] i [...]. Dlatego też zgoda na usuniecie drzew powinna być udzielona przez wszystkich współwłaścicieli.
W świetle rozbieżności w wyjaśnieniach pani H. P., która w protokole z oględzin z dnia [...] kwietnia 2019 r. wskazała, że być może wyraziła zgodę na wycięcie, drzew, które stoją na granicy działek oznaczonych nr geodezyjnym [...] i [...], ale nie jest pewna, z kolei podczas przesłuchania w dniu [...] maja 2019 r. zeznała, że nie wyraziła zgody na wycięcie tych drzew, okoliczności przedstawione przez organ mające uwiarygodniać wyjaśnienia uczestniczki postępowania, zdaniem Sądu w jednostronny sposób rozprawiają się z istniejącym problemem. Pomijają bowiem twierdzenia skarżącego, który w toku całego postępowania utrzymywał, że taką zgodę uzyskał, opisując szczegółowo w jakich okolicznościach do tego doszło.
Z pisemnych wyjaśnień skarżącego zawartych w aktach oraz w składanych środkach odwoławczych wynika również jakiego rodzaju motywacja mogła przyświecać H. P. utrzymującej, że zgody na wycięcie drzew nie wyraziła. Skarżący naświetlił tło sprawy wskazując, że tuż po wycięciu drzew (co nastąpiło [...] sierpnia 2018 r.) H. P. rozpoczęła rozbudowę budynku mieszkalnego (w miejscu gdzie była korona drzew powstała ściana z planowanym otworem okiennym), choć zwracając się do niego o wycięcie drzew oraz o usunięcie starego płotu, informowała, że planuje tylko wybudowanie nowego.
Natomiast zgłoszenia H. P., jeden do organów ścigania zawiadamiający o wycięciu i kradzieży drzew przez M. P. oraz drugi stanowiący wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego zostały złożone po kilku tygodniach od usunięcia drzew, co w kontekście konfliktu między stronami, związanego z zawiadomieniem przez żonę skarżącego już w dniu [...] sierpnia 2018 r. organów nadzoru budowlanego o wykonanych wykopach na działce nr [...], po granicy z działką nr [...], świadczyć może o celowym zachowaniu H. P. i twierdzeniu, że zgody na usunięcie drzew nie wyraziła, choć wcześniej tak kategorycznie nie wypowiadała się na ten temat – wskazując w trybie przypuszczającym, że być może wyraziła zgodę, ale nie jest tego pewna.
Organ przeanalizował wprawdzie ewentualne korzyści jakie pani P. mogła uzyskać z tytułu usunięcia drzew. Skupił się jednak tylko na jej motywacji i znajomości przepisów odnoszących się do usuwania drzew (wcześniej bowiem występowała już z wnioskiem o zgodę), pomijając przy tym motywację skarżącego i to, jaki miałby cel w usunięciu drzew rosnących po granicy nieruchomości nie uzyskawszy zgody sąsiadki.
Przedwczesne i oparte na jednostronnym rozpatrzeniu materiałów znajdujących się w aktach jest twierdzenie organu, że okoliczność, iż planowana rozbudowa budynku mieszkalnego przez H. P. wymagała wycinki przedmiotowych drzew, nie daje żadnych podstaw do uznania, że taką zgodę na ich wycinkę uczestniczka postępowania wyraziła.
Chronologia zdarzeń przedstawiona przez skarżącego wskazuje natomiast, że rozbieżności w wyjaśnieniach i zeznaniach H. P. mogą być podyktowane prowadzonym przez organy nadzoru budowlanego postępowaniem w sprawie legalności rozbudowy budynku mieszkalnego i retorsją za zainicjowanie tego postępowania przez stronę skarżącą.
Jak wskazał organ, wyjaśnienie kwestii zgody na usunięcie drzew jest kluczowe w sprawie, albowiem da podstawę do uznania, kto ponosi odpowiedzialność administracyjną za bezprawne ich wycięcie. Wyczerpujące wyjaśnienie tej spornej kwestii pozwoli na uzyskanie odpowiedzi, czy w świetle art. 88 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody to na skarżącego powinna zostać nałożona kara administracyjna, czy też na właścicielkę nieruchomości nr [...]. Poza tym z twierdzeń skarżącego wynika, że jest on posiadaczem nieruchomości o nr [...] i toczy się postępowanie o jej zasiedzenie, co w świetle art. 154 Kodeksu cywilnego i przywołanych przepisów ustawy o ochronie przyrody może świadczyć, że za usunięcie drzew rosnących po granicy, wspólną odpowiedzialność przypisać należy współposiadaczom tych nieruchomości.
Powyższe dowodzi, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, czym naruszył art. 77 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.). Skoro organy jednostronnie oceniły okoliczności związane z wyrażeniem zgody na usunięcie drzew, to ocena zebranych dowodów nie spełnia również wymogów wynikających z art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie i ocena zebranych dowodów nadal nie wyjaśniły w sposób nie budzący wątpliwości, czy H. P. wyraziła skarżącemu zgodę na usunięcie drzew.
Wobec powyższego – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – Sąd orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego swoją podstawę znalazło w art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy procesowej.