Uzasadnienie
M. N. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając we wniosku, iż jest jedynym żywicielem rodziny i ma na utrzymaniu niepracującego, niepełnosprawnego męża oraz dwie uczące się córki (liceum i studia dzienne). Skarżąca uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 5.227,18 zł oraz z umowy zlecenia w wysokości 210,50 zł. Ponadto mąż wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w wysokości 153 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi mieszkanie o powierzchni [...] m², garaż, a także oszczędności w kwocie 26.000 zł (k. 37-38).
W uzasadnieniu swego wniosku skarżąca podkreśliła, iż jej mąż nie pracuje z uwagi na zły stan zdrowia i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W związku z powyższym wymaga ciągłej rehabilitacji, a ze zgromadzonych oszczędności rodzina skarżącej planuje kupić łóżko rehabilitacyjne oraz przeprowadzić modernizację mieszkania w celu przystosowania do potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
W złożonym oświadczeniu M. N. wykazała, iż pozostaje w gospodarstwie domowym z niepracującym i niepełnosprawnym mężem oraz dwójką uczących się dzieci. Źródło miesięcznego utrzymania stanowi dochód w łącznej kwocie 5.590,68 zł, uzyskiwany z tytułu wynagrodzenia za pracę, umowy zlecenia oraz zasiłku (k. 38). W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi mieszkanie o powierzchni [...] m², garaż, a także oszczędności w kwocie 26.000 zł. Skarżąca nie przedstawiła wydatków swojej rodziny. Wskazała jedynie, iż z posiadanych oszczędności planuje kupić łóżko masujące dla męża oraz przeprowadzić modernizację mieszkania w celu przystosowania do potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Na podstawie danych zawartych we wniosku należy stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu oraz poczynione przez wnioskodawczynię oszczędności w kwocie 26.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem pozwalają na uznanie, iż M. N. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykazana we wniosku kwota oszczędności (26.000 zł) może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności.
W tym stanie rzeczy pokrycie przez M. N. kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w jej utrzymaniu, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni.
Jak podkreślono na wstępie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane, a te w sprawie niniejszej uznano za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż M. N. nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.
Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Skarżący tego nie uczynił.
Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.