Uzasadnienie
Pani M. M. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, za pośrednictwem organu, skargę na decyzję ZUS Oddział w B. z dnia [...] listopada 2019 r., wydaną w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy.
ZUS Oddział w B. kwalifikując pismo skarżącej jako odwołanie, w dniu [...] stycznia 2020 r. wnosząc o jego oddalenie, przekazał je do Sądu Okręgowego w B. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. sygn. akt [...], Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 464 § 1 k.p.c. w zw. z art. 200 k.p.c. stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu bowiem nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.).
Zauważenia wymaga przy tym, że na podstawie art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575; dalej: "k.p.c."), Kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).
W myśl art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących emerytur i rent. Sprawa, której przedmiotem jest odmowa przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a właściwy do jej rozstrzygnięcia jest organ rentowy w rozumieniu art. 476 § 4 k.p.c. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą zgodnie z art. 4778 § 1 k.p.c. do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3).
Sądy administracyjne są natomiast właściwe z woli ustawodawcy w takich sprawach dotyczących świadczeń z ZUS, które dotyczą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, czy też, w których wydane zostały decyzje rozpatrujące wnioski o umorzenie należności.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2020 r. poz. 53), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, prawodawca przewidział natomiast, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Uwzględniając powyższe uznać trzeba, że skarga M. M. na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie należy – w świetle ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Kodeksu postępowania cywilnego – do właściwości sądów administracyjnych, lecz do właściwości sądów powszechnych, wobec czego podlega odrzuceniu.
Na przeszkodzie odrzuceniu niniejszej skargi nie stoi przy tym treść art. 58 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (brak właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W świetle przedstawionej wyżej argumentacji nie ulega bowiem wątpliwości, iż przekazanie sprawy sądowi administracyjnemu było bezzasadne, albowiem rozpoznanie sprawy leży w zakresie kognicji sądu powszechnego.
W orzecznictwie tut. Sądu przyjęto, że związanie sądu administracyjnego przekazaniem sprawy ma miejsce wówczas, gdy uznanie się sądu powszechnego za niewłaściwy jest zgodne z wymaganiami obowiązującej procedury. Przekazanie sprawy przez sąd powszechny sądowi administracyjnemu wymaga, dla swojej skuteczności, uprzedniego odrzucenia pozwu, czy też – jak w niniejszej sprawie – odrzucenia odwołania. Przy braku postanowienia o odrzuceniu pozwu (lub odwołania) z powodu niedopuszczalności drogi sądowej mamy, w dalszym ciągu, do czynienia ze stanem zawisłości sprawy przed sądem powszechnym, a zatem samo postanowienie o przekazaniu sprawy sądowi administracyjnemu nie może być uznane za skuteczne, co oznacza, że nie spełniona została dyspozycja przepisu art. 58 § 4 p.s.a wyłączająca możliwość odrzucenia skargi przez sąd administracyjny, z powodu wcześniejszego uznania się przez sąd powszechny za niewłaściwy.
Na przeszkodzie do wydania wymaganego dla skuteczności przekazania sprawy, uprzedniego postanowienia o odrzuceniu pozwu (czy też – jak w niniejszej sprawie – postanowienia o odrzuceniu odwołania), nie stoi unormowanie zawarte w art. 464 § 1 k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. W tym przypadku sąd przekaże sprawę temu organowi. Jeżeli jednak organ ten uprzednio uznał się za niewłaściwy, sąd rozpozna sprawę. Obowiązująca procedura cywilna wyraźnie odróżnia pojęcie "organu" od pojęcia "sądu administracyjnego". Zgodnie z art. 1991 k.p.c., sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe.
Z powyższych unormowań wynika więc jednoznacznie, że ustawodawca nie utożsamia tych dwóch pojęć, a wyraźnie nadaje im oddzielne znaczenie i byt. W konsekwencji należy uznać, że skoro art. 464 § 1 k.p.c. nie wymienia sądu administracyjnego, jako takiego, któremu sprawa może być przekazana, to sąd powszechny nie ma w tym względzie uprawnień do jej przekazania i takowe przekazanie nie odnosi względem sądu administracyjnego żadnego skutku; bez uprzedniego wcześniejszego odrzucenia pozwu lub odwołania (por. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 5 maja 2005 r. sygn. II SA/Bk 73/05, dostępne w CBOSA).
W Komentarzu do art. 464 § 1 k.p.c. również czytamy, że w wyniku nowelizacji z 4 lipca 2019 r. w przepisie tym dokonano dwóch zmian. Pierwsza z nich, polega na zastąpieniu zwrotu "w tym wypadku sąd przekaże mu sprawę" sformułowaniem
"w tym przypadku sąd przekaże sprawę temu organowi" (art. 464 § 1 zdanie drugie). W wyniku tej zmiany wyraźnie podkreślono, że w sytuacji gdy zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, przekazanie sprawy ma nastąpić do innego właściwego organu, a nie do sądu. Doprecyzowanie treści przepisu usuwa wszelkie wątpliwości interpretacyjne (J. May. Art. 464. W: Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II. Wolters Kluwer Polska 2020, dostęp System Informacji Prawnej Lex).
Wobec powyższego Sąd uznał, że w rozpatrywanym przypadku nie znajduje zastosowania art. 58 § 4 p.p.s.a. Wskazać przy tym można na pogląd występujący w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przepis ten nie obejmuje przypadków, w których stanowisko sądu powszechnego, co do jego niewłaściwości w określonej sprawie, jest oczywiście błędne i gdyby zostało zaakceptowane, prowadziłoby do zmiany ustawowo określonej właściwości sądów administracyjnych (np. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. II GSK 2298/13, dostępne w CBOSA).
W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o odrzuceniu skargi, która nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Końcowo Sąd informuje, że skarżąca powinna zwrócić się do właściwego w tej sprawie Sądu Okręgowego w B. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o dalsze prowadzenie sprawy zainicjowanej jej odwołaniem od decyzji z dnia [...] listopada 2019 r.