Uzasadnienie
Zaskarżonym do tut. sądu postanowieniem z dnia [...] listopada 2020r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez E. B. (powoływaną dalej też jako: "Skarżąca"), utrzymało w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Nr 1 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] września 2020r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia treści wniosku złożonego dnia [...] września 2019r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia Dobry start. Stan sprawy, poprzedzający wydanie zaskarżonego obecnie postanowienia, przedstawia się następująco:
W dniu [...] września 2019 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia Dobry start na dziecko M. B. na okres świadczeniowy 2019/2021. W związku z nieprawidłowościami w wypełnieniu wniosku, organ pismem z dnia [...] listopada 2019 r., wezwał Skarżącą do jego uzupełnienia w części I pkt 1, w terminie 14 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Powyższe wezwanie Skarżąca otrzymała w dniu [...] grudnia 2019 r. W związku z tym, iż powyższe braki nie zostały przez Skarżącą uzupełnione, organ zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2019r. pozostawił złożony wniosek bez rozpatrzenia. Informacja o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania nie została jednak wysłana Skarżącej.
W dniu [...] lipca 2020r. Skarżąca ponownie złożyła wniosek o przyznanie świadczenia dobry start na dziecko M. B. na okres świadczeniowy 2019/2021. Organ w dniu [...] września 2020r. przyznał Skarżącej wnioskowane świadczenie Dobry start na rok szkolny 2020/2021.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2020r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia na Dobry Start na rok 2019/2020, wyjaśniając, że z powodu szeregu traumatycznych zdarzeń rodzinnych, nie była w stanie zająć się sprawą.
Kierownik Sekcji Świadczeń Nr 1 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. postanowieniem z dnia [...] września 2020r. nr [...] odmówił przywrócenia wnioskowanego terminu. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności powołał się na treść art. 59 § 1 i art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wskazując, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, nie wskazała daty ustania przyczyny uchybienia terminu oraz nie dopełniła czynności, dla której określony był termin, a mianowicie nie uzupełniła braku wniosku.
Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie, powołując się po raz kolejny na ciąg traumatycznych rodzinnych i zawodowych przeżyć, które uniemożliwiły jej dochowanie terminu do uzupełnienia wniosku. Przeżycia te, jak podkreśliła autorka zażalenia, są informacjami wrażliwymi, które spowodowały wyczerpanie i zły stan emocjonalny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie uwzględniło złożonego zażalenia i postanowieniem z dnia [...] listopada 2020r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności przypomniało, że wnioskiem złożonym w dniu [...] września 2019r. Skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia Dobry start na córkę M. B. w okresie zasiłkowym 2019/2020. Z uwagi jednak na fakt nieprawidłowego wypełnienia powyższego wniosku, organ I instancji, w dniu [...] listopada 2019r., wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni, który to termin upłynął bezskutecznie w dniu [...] grudnia 2019r.
Dalej SKO wyjaśniło, że skoro tylko wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami powoduje wszczęcie postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia na Dobry start, to brak jego uzupełnienia przez Skarżącą uniemożliwił skuteczne wszczęcie postępowania w sprawie.
Dalej organ wyjaśnił, że o przywróceniu terminu można orzec wyłącznie w stosunku do terminów procesowych, i za taki organ uznał termin do uzupełnienia braku wniosku o ustalenie prawa do świadczenia na Dobry start. Jego przywrócenie zostało obwarowane jednak spełnieniem określonych przesłanek i dokonaniem określonych czynności. Powołując się na art. 58 ust. 1 i 2 k.p.a. Kolegium podkreśliło, że zainteresowany musi uprawdopodobnić, iż uchybienie terminu o przywrócenie którego się ubiega nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustawania przyczyny uchybienia terminu i jednocześnie dokonać czynności, dla której określony był termin. Wszystkie wskazane przesłanki winny być spełnione zacznie. Dokonując analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie Kolegium doszło do wniosku, iż Skarżąca wnosząc prośbę o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie świadczenia Dobry start, nie dokonała jednocześnie tegoż uzupełnienia.
Nie uprawdopodobniła również, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a ponadto z prośbą o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia Dobry start na rok szkolny 2019/2020 Skarżąca wystąpiła w dniu [...] sierpnia 2020r., podczas kiedy z wnioskiem na następny rok szkolny 2020/2021 wystąpiła w dniu [...] lipca 2020r. Powyższe zestawienie dat, pozwala sądzić zdaniem organu, iż przesłanki uniemożliwiające uzupełninie wniosku już w tej dacie ustały.
Skargę na powyższe postanowienie, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła Skarżąca wskazując, że zarówno ona, jak i jej rodzina jest w złym stanie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
Rozważania w sprawie należy poprzedzić wyjaśnieniem, że będąca przedmiotem skargi sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Do takiej kategorii rozstrzygnięć należy zaliczyć zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie SKO z dnia [...] listopada 2020r.
Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy postanowienie Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] września 2020r., którym odmówiono Skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia [...] września 2019 r. o przyznanie świadczenia Dobry start na 2019/2021. Zdaniem organów administracji Skarżąca, nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia [...] września 2019 r., a ponadto wnosząc prośbę o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie tego świadczenia, nie dokonała jednocześnie uzupełnienia tegoż braku. Organ II instancji zwrócił dodatkowo uwagę, że Skarżąca z prośbą o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia Dobry Start na rok szkolny 2019/2020 wystąpiła w dniu [...] sierpnia 2020r., podczas kiedy z wnioskiem na następny rok szkolny 2020/2021 wystąpiła w dniu [...] lipca 2020r.
Oceniając prawidłowość powyższego stanowiska organów w pierwszej kolejności wskazać należy, że kwestia przywrócenia terminu została uregulowana w art. 58 k.p.a. Zgodnie z § 1 tego przepisu w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie to nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Zgodnie z powyższymi regulacjami o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej decyduje łączne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu (1); wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (2); jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (3); we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania (4).
W tym miejscu wskazać należy, że ocena tej okoliczności winna zostać dokonana w świetle ochrony praw strony (por. ww. uchwała składu 7 sędziów NSA z 19 października 2015 r., sygn. akt I OPS 1/15), a przede wszystkim zapewnienia jej gwarantowanej tak normami konstytucyjnymi, jak i przepisami prawa międzynarodowego podwójnej gwarancji ochrony praw jednostki na drodze prawa do procesu i prawa do sądu w postępowaniu administracyjnym (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu nadanym Traktatem Lizbońskim, art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Przy czym, co trzeba też zasygnalizować, w postępowaniu w przedmiocie przywrócenia terminu przepis art. 58 § 1 k.p.a. obciąża stronę ubiegającą się o przywrócenie terminu ciężarem wykazania, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, jednakże brak winy nie musi być udowodniony, lecz jedynie uprawdopodobniony.
Uwzględniając dorobek judykatury i literatury przypomnieć należy, że uprawdopodobnienie jest niewątpliwie środkiem zastępczym dowodu, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie. W odróżnieniu od udowodnienia, uprawdopodobnienie nie musi uczynić określonego faktu pewnym.
Przystępując do oceny zaistnienia bądź nie przesłanek umożliwiających przywrócenie Skarżącej terminu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznania prawa do świadczenia na Dobry Start zauważyć należy, że zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§1). Natomiast zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (tak m.in. WSA w Łodzi w wyroku z dnia 3 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 804/18, CBOSA). Zadaniem organów jest bowiem czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ I instancji, na którym ciążył obowiązek respektowania zasad postępowania administracyjnego w szczególności opisanych powyższej w art. 8 i art. 9 k.p.a., powinien wezwać Skarżącą do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia Dobry Start jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 2 k.p.a. Jeżeli zatem wniosek Skarżącej z dnia [...] sierpnia 2020r. nie spełniał wymogów z art. 58 § 1 k.p.a., a mianowicie nie zawierał uzasadnienia, wskazującego na okoliczności uprawdopodabniające, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, Skarżąca nie wskazała też daty ustania przyczyny uchybienia terminu oraz nie dopełniła czynności, dla której określony był termin, tj. nie uzupełniła braku wniosku, to bezwzględnym obowiązkiem organu wynikającym z art. 64 § 2 k.p.a. było wezwanie Skarżącej do uzupełnienia tych braków formalnych.
Tymczasem, organ I instancji nie tylko nie wezwał Skarżącej do wskazania okoliczności, które uprawdopodabniałyby brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie świadczenia na Dobry start, ale – pomimo odrębnego wniosku Skarżącej o wgląd do akt sprawy wniosku z 2019 r. i 2020r. (k.49 akt postępowania administracyjnego), wyznaczyło termin do wglądu od [...] września 2020r., po czym nie czekając na przejrzenie tychże akt przez Skarżącą, w dniu [...] września 2020r. wydało postanowienie o odmowie przywrócenie terminu do uzupełnienia treści wniosku z [...] września 2029r. o ustalenie prawa do świadczenia Dobry start.
W tym miejscu należy przypomnieć, że działający w sprawie organ ma obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać ryzyko wiążące się z działaniami strony. Dodatkowo organ nie może ograniczać się wyłącznie do udzielenia informacji prawnej, lecz winien także podać niezbędne wyjaśnienia, co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, by uniknąć szkody. Tymczasem sposób działania organów w niniejszej sprawie świadczy o braku zrozumienia roli organu administracji w toczącym się postępowaniu, co stanowi nie tylko naruszenie cytowanego wyżej art. 9 k.p.a., ale również zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Obowiązek informowania i wyjaśnienia stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe, a udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być traktowane, jako wystarczająca podstawa do uchylenia rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2015r., sygn. akt VI SA/Wa 1561/15, CBOSA).
W ocenie sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie nie wywiązały się w należyty sposób z obowiązku poinformowania Skarżącej i czuwania nad tym, aby nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, zwłaszcza, że w sprawie występowała bez profesjonalnego pełnomocnika, a okolicznościami na jakie systematycznie zwracała uwagę – były traumatyczne przeżycia zawodowe i rodzinne. Nie bez znaczenia dla takiej krytycznej oceny działania organów administracji w niniejszej sprawie ma również okoliczność, że organ I instancji pomimo, że wezwał Skarżącą w dniu [...] listopada 2019r. do uzupełnienia w części I pkt 1 wniosku o ustalenie prawa do świadczenia Dobry start na dziecko M. B. na rok szkolny 2019/2021, to zawiadomienia z dnia [...] grudnia 2019r. o pozostawieniu złożonego wniosku bez rozpatrzenia nie doręczył Skarżącej. Powyższe zaniechanie nie tylko pozbawiło Skarżącą informacji o losach złożonego wniosku o przyznanie świadczenia Dobry start na rok szkolny 2019/2021, ale tez uniemożliwiło jej kontrolę prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, sąd doszedł do wniosku, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 8 i 9 k.p.a., a konsekwencji do naruszenia art. 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 58 k.p.a. Naruszenie tych przepisów bezspornie wpłynęło na wynik przedmiotowego postępowania. Z tegoż względu ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane będą wezwać Skarżącą do uzupełnienia wskazanych wyżej braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia treści wniosku o przyznania prawa do świadczenia Dobry start na rok szkolny 2019/2020. Przy czym dla konieczności wykonania powyższego wezwania nie ma znaczenia zawarta w aktach sprawy informacja o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na rok szkolny 2020/2021, albowiem złożony w dniu [...] września 2019r. wniosek dotyczył też roku szkolnego 2019/2020.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.